Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бежа (باجة) – Тунис еліндегі қала. Бежа губернаторлығының орталығы. Тунистен арақашықтықта, Меджерда өзені мен Жерорта теңізі арасында, Хрумире тауларының етегінде орналасқан. Бежа қаласы Джебель Ахеб тауының екі беткейінде жатыр, қарсы бетінде жасыл жайлаулар, ақ террасалар мен қызыл шатырлар көрінеді, бұл көрініс ескі римдік бекіністің әсерлі қираған қалдықтарымен толықтырылған.
Béja (باجة ) is a city in Tunisia. It is the capital of the Béja Governorate. It is located from Tunis, between the Medjerdah River and the Mediterranean, against the foothills of the Khroumire, the town of Béja is situated on the sides of Djebel Acheb, facing the greening meadows, its white terraces and red roofs dominated by the imposing ruins of the old Roman fortress.
Классикалық дәуір кезеңі
Қала Карфагендіктердің, нумидиялықтардың, римдіктердің және кейіннен вандалдардың қатыгез шабуылдарын бастан өткерді. Нумидия патшасы Югурта қаланы өзінің басқару орталығы етіп белгіледі. Алғашқыда қала Вага деп аталды, кейін Вакка, содан кейін римдіктер кезінде Вага, ақырында арабтар тұсында Бажа, ал француздықтар тұсында Бежа деп аталды. Римдіктер ежелгі Карфаген бекінісін қиратты және оның орнына жаңасын салды; бүгінге дейін сақталған қамалдарды тұрғызды. Рим үстемдігі кезінде Бежа гүлденіп, діни округ орталығы болды. Саллуст Югурта мен Квинт Цецилий Метелл Нумидикустың арасындағы Югурт соғысы туралы айта келіп, Бежаны басып алуға қатысты мәліметтерді баяндайды, Бежа патшалықтың ең бай қоймасы және қарқынды сауда орталығы болған. Қала вандалдар тарапынан басылып алынып, қиратылды. Бекініс пен қамалдар бұзылды. Тастап кетілген қала византиялықтар келгенге дейін бір ғасыр бойы сол күйінде қалды. Олар бекіністі жаңартып, Бежаны әдемілеуге ықылас білдірді. Умайялардың Солтүстік Африканы басып алғаннан кейін қала Умайя халифатының құрамына енді.
The city endured brutal assaults by the Carthaginians, the Numidians, the Romans, and, later on, by the Vandals. The Numidian king Jugurtha made the town his governing headquarters. Originally the town was named Waga, which became Vacca and then Vaga under the Romans and eventually Baja under the Arabs and Béja under the French. The Romans destroyed the old Carthaginian citadel and replaced it with a new one; they built fortifications that are still standing today. Under the Roman domination, Béja became prosperous and was the center of a diocese. According to Sallust, who relates the details of the Jugurthine War between Jugurtha and Quintus Caecilius Metellus Numidicus to possess Béja, Béja was the wealthiest warehouse of the kingdom and the center of intense commerce. The city was taken and destroyed by the Vandals. The citadel and ramparts were demolished. The abandoned town remained in that state for a century until the arrival of the Byzantines. They renovated the fortress and took real pleasure in beautifying Béja. After the Umayyad conquest of North Africa, the city became part of the Umayyad Caliphate.
Қазіргі заман
1880 жылы Франция Тунисті басып алды. 1881 жылғы 24 сәуірде Бежа қаласын Алжирден Кеф арқылы келген Логеро басқарған әскер тобы басып алды.
In 1880 France occupied Tunisia. On April 24, 1881, Béja in its turn was occupied by the column led by Logerot who had arrived from Algeria through the Kef.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1942 жылдың 16 қарашасында неміс әскери делегациясы Бежа қаласына келіп, қала әкімі Жан Хугонға қаланы беруге 24 сағат мерзім қойды. Әкім ультиматумға жауап ретінде азаматтық губернатор Клементке хабарласты, ол бұл хабарды Алжирге жіберді. Келесі күні, 17 қарашада, бірінші британдық парашюттік батальон қаланың солтүстігіндегі төбелерге түсті. 19 қарашада неміс ұшақтары ескерту үшін алғаш рет қалаға бомба тастады. Бұл Бежаның көп ғасырлар бойы сақтап келген тыныш өмірін үзді. Келесі күні, 20 қарашада, неміс ұшақтары Бежаны бірнеше сағат бойы ауыр бомбалауға ұшыратты, себебі қала Табарка, Матеур, Бизерте және Алжирге қарайтын маңызды стратегиялық тұс болды. Қала немістер мен одақтастар арасындағы қанды шайқастардың ортасы болды, олар қаланы ерлікпен қорғап, көптеген әскери және азаматтық құрбандықтарға жол берді. Соңғы неміс шабуылы – «Оксенкопф» операциясы Матеурден басталды, бірақ 1943 жылдың 28 ақпанындағы түні Бежадан британ әскерлері тоқтатты.
On November 16, 1942, a German military delegation came to Béja to give Mayor Jean Hugon a 24 hour ultimatum to surrender the city. In response to the ultimatum the Mayor informed civil governor, Clement, who in turn sent the message to Algiers. The next day, November 17, the first British parachute battalion landed on the hills north of the city. On Thursday November 19 German planes bombed the town for the first time, as a warning. This broke the long period of peace Béja had known for many centuries. The next day, Friday November 20, Béja was heavily bombed by German airplanes for many hours, because of its key position leading to the roads of Tabarka, Mateur, Bizerte and Algeria. The town became the stage for ferocious battles between the Germans and the Allies who fiercely defended it, at the expense of severe military and civil losses. The final German assault Operation Ochsenkopf – was launched from Mateur and was halted from Béja, on the night of February 28, 1943, by British troops.
Географиялық ерекшеліктері
Солтүстік-Батыс Тунистегі Ақ төбеде орналасқан және Меджерда өзенімен кесілген Бежа қаласы құнарлы топырағымен әйгілі болды, соның арқасында Жерорта теңізінің шеберлерінің бәрі осы қалаға тартылды. Финикиялықтар маңызды сауда бекеттерін құрды. Олардың іздері 1887 жылы қазба жұмыстары кезінде табылған көптеген пуникалық бейіт қабірлері арқылы көрініс береді. Карфагендіктер осы аймақтағы билігін сақтап қалудың маңыздылығын сезініп, қалаға гарнизон орналастырып, нығайтты. Бежа қаласының құнарлы топырағы мен географиялық орналасуы оны өте тартымды етті. Ол тауларға қақпа болды және Карфаген мен Тунистен Сирта мен Гиппонға сауда жолдарының торабында жатты.
Located in North West Tunisia on the White Hill and crossed by the Medjerda River, the features made the city famous for its fertile soil, Béja drew all the masters of the Mediterranean. The Phoenicians set up important trading posts. Their presence is felt through numerous Punic necropolis which have been unearthed in 1887. The Carthaginians, recognizing the importance of maintaining their authority in this area, built a garrison and fortified the town. Béja was extremely desirable, not only because of its fertile soil but because
of its geographic location. It was at the doorway of the mountains and it was the crossroad for Carthage and Tunis going toward Cirta and Hippone.
Климат
Бежада ыстық жазды Жерорта теңізі климаты (Кеппен климаттық жіктелімі Csa).
Béja has a hot summer Mediterranean climate (Köppen climate classification Csa).
Әкімшілік
Бежа қаласы – Бежа губернаторлығының орталығы. Қала 1887 жылдың 13 шілдесінен бері муниципалитет мәртебесіне ие, сол күннен бері бүгінгі күнге дейін 3 әкімшілік ғимарат салынды, соңғысы 1933 жылы тұрғызылды. Бұл ғимарат қазірде қорғалатын ескерткіш ретінде тіркелген.
The Béja is the chef lieu of the Béja Governorate. The city is since July 13, 1887, a municipality, from that day to today there were built 3 town halls, the last one was built in 1933, the building is now a classified monument.
Дін
Тунистің басқа тұрғындары сияқты, бежандықтардың көпшілігі мұсылман, ал аз бөлігі дінсіз. Бұрын қалада яһудилер мен христиандардың кішкентай қауымдастығы болған (олардың көпшілігі еуропалық отарлаушылар еді), бірақ Тунис Франциядан тәуелсіздік алғаннан кейін, олардың барлығы қаладан Еуропаға, Солтүстік Америкаға және Израильге көшіп кетті. Қалада мешіттер, шіркеулер және синагогтар сияқты көптеген діни ғимараттар бар. Қаланың ең көне мешіті – Бежаның Ұлы мешіті, ол 944 жылы Фатимидтер ескі христиан базиликасының орнында салған. Оның жанында тағы бір мешіт орналасқан, ол 1675 жылы Мурад II Бей қаланың ханафилік мұсылмандары үшін салған. 1685 жылы Мұхаммед Бей әл-Муради мешітке медресе қосты. Тунисте француз протектораты орнағаннан кейін, көптеген еуропалықтар қалаға бай ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану үшін келді. Олардың діни қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін отаршылдық билік 1883 жылы аяқталған шіркеу салуға шешім қабылдады. Бежадағы отарлаушылардың саны артқан сайын, шіркеу оларға тым кішкентай болып қалды, сондықтан билік оны бұзып, оның орнына үлкен шіркеу, Нотр-Дам-дю-Розаир шіркеуін салуға шешім қабылдады. Тунистің тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін және христиандардың елден көшіп кетуінен кейін, шіркеу Бежадағы мәдени орталыққа айналды. Ежелгі епископтық болған қала әлі де Католик шіркеуінің титулдық орталығы ретінде Вага деген ежелгі атымен тізілген.
Like the rest of Tunisians, most of the Béjeans are Muslims with a small minority of irreligious. In the past there was a small community of Jews and a bigger one of Christians (most of them were European colons), but after the independence of Tunisia from France, all of them quit the city to Europe, North America and Israel. The city shelters many religion buildings like mosques, churches and synagogues. The oldest mosque of the town is Great Mosque of Béja which was built in 944 by the Fatimids on an old Christian basilica. Near it there is another mosque, the Bey's Mosque, which was built in 1675 by Murad II Bey for the Hanafi Muslims of the city. In 1685 Mohamed Bey El Mouradi added a Madrasa to the mosque. After the settlement of the French protectorate in Tunisia, many Europeans come to the city to exploit the rich agricultural land, so to satisfy their religious demands the colonial authorities decided a church which was completed in 1883. After the increasing in number of colons in Béja, the church become too small for them, so the authorities decided to demolish it and build instead of it a bigger one, The Notre Dame du Rosaire Church. After the independence of Tunisia and the migration of Christians from the country, the church become a cultural centre in Béja. The city, an ancient bishopric, is still listed under its ancient name of Vaga as titular see by the Catholic Church.
Білім
Бехада 15 бастауыш мектеп, 7 дайындық мектебі, 6 орта мектеп және 3 білім беру орны бар.
There are 15 elementary schools, 7 preparatory schools, 6 secondary schools and 3 educational institutes in Béja.
Тарихи орындар
Бежа қазбасы: Бежа қазбасы – рим дәуірінде басқа Карфаген қамалының орнында салынған қамал. Қазба Туниске вандалдар шапқыншылығы кезінде қиратылған. Бежа Бардо сарайы: 1734 жылы Хусейнид әулетінің мұрагері Әли Пеша II салған ежелгі патшалық резиденция, кейіннен оны Әли Пеша II қайта жаңартылған. Бежаның Бардо сарайы қазір қираған күйде. Бежаның Ұлы мешіті: Бежаның Ұлы мешіті – елдегі ең көне мешіттердің бірі, 944 жылы Фатимид халифасы Әл-Мансур Билла ескі рим базиликасының орнында салынған. Әл-Жаззар мешіті – 10 ғасырда Ағлабид дәуірінде мұсылман аскеті Ахмет Әл-Жаззар салған өте көне мешіт. Ханафи мешіті: Ханафи мешіті – 1675 жылы Мурад II Бей Бежада салған мешіт. Ол қаланың ханафит азшылығына арналғандықтан Ханафи мешіті деп аталады. Сиди Бутефеха мазары: Сиди Бутефеха мазары – 17 ғасырда «Алманың әкесі» деп аталған жас суфи Вали Сиди Сулеймеб Әл Тамимидің құрметіне салынған мазар. Сиди Баба Әли Смади мазары: Сиди Баба Әли Смади мазары – 1666 жылы суфи маработы Әли Смади салған мазар. Мазар Хусейнид Печист азамат соғысы кезінде маңызды рөл атқарды, сонымен қатар Бежаның маңызды мәдени және саяси орталығы болып табылады. Кадирия мазары: Кадирия мазары – қалада ықпалды болған Кадирия суфи орденіне тиесілі мазар. Ол 1816 жылы суфи ақыны Милед Жавени Шериф салған. Кадирия Нахла мешіті деп те аталады. Хадарин мазары: Хадарин мазары – 1780 жылы Ахмет Благи салған тағы бір Кадирия суфи орденіне тиесілі мазар. Сиди Салах Злауи мазары: Сиди Салах Злауи мазары – 18 ғасырда Бежадағы танымал суфист болған Салах ибн Мохамед Злауи салған мазар. Сиди Салахтың шөбересі Жилани Злауи мазарды мешітке айналдырған. Хаммам Бусандель: Хаммам Бусандель – 10 ғасырда салынған халыққа арналған монша, ол бүгінге дейін жұмыс істеп тұр. Сабил Сахеб Эттаба: Сабил Сахеб Эттаба – 1800 жылы Ұлы визир Юсеф Сахеб Эттаба салған су көзі.
Kasbah of Béja : The Kasbah of Béja, is a castle built during the Roman area over the ruins of another Carthaginian castle, the Kasbah was destroyed during the Vandal invasion of Tunisia, it was lately rebuilt by the Byzantine Empire and improved and fortified through the years of the Islamic rule, the Kasbah played a major role in protecting the city from various invasion, it's located on the top of the city. Béja Bardo Palace : Is an ancient royal residence built by the heir of the Husainid thrown Ali Pecha II in 1734 then it was renovated by Ali Pecha II. The Bardo Palace of Béja is now in ruins. The Great Mosque of Béja : The Great Mosque of Béja is one of the oldest mosques of the country, built in 944 by the Fatimide Caliph Al Mansur Billah in 944 on the ruins of an old Roman basilica. Mosque Al Jazzar is a very old mosque built by Ahmed Al Jazzar, a Muslim ascetic, during the Aghlabib era in the 10th century. The Hanafi Mosque : The Hanafi Mosque is a mosque built in Béja in 1675 by Murad II Bey, it's called the Hanafit mosque because it was dedicated to the Hanafi minority of the city. Sidi Boutefeha Mausoleum : Sidi Boutefeha Mausoleum is a mausoleum built in the 17th century in memory to the young Sufi Wali Sidi Sulaymeb Al Tamimi who was known as Boutefeha (The Father of The Appel). Sidi Baba Ali Smadhi Mausoleum : Sidi Baba Ali Smadhi Mausoleum is mausoleum built 1666 by the Sufi Marabout Ali Smadhi. The Mausoleum played a major role during the Husainid Pechist civil war, it's also an important cultural and political center of Béja. The Qadiriyya Mausoleum : The Qadiriyya Mausoleum is a mausoleum belonging to the Qadiri Sufi order who was very influential in the city, the mausoleum was built in 1816 by the Sufi poet Miled Jaweni Cherif. The Qadiriyya was also known as the Nakhla Mosque. The Khadharin Mausoleum : The Khadharin Mausoleum is another Qadiri Sufi order mausoleum built in 1780 by Ahmed Blagui. Sidi Salah Zlaoui Mausoleum : Sidi Salah Zlaoui Mausoleum is mausoleum built in the 18th century by Salah Ibn Mohamed Zlaoui who was a very famous Sufist in Béja, the mausoleum was transformed by Jilani Zlaoui, one of Sidi Salah great grandsons, into a mosque. Hammam Bousandel : Hammam Bousandel, is a public bath built in the 10th century, the bath is still operative till today. Sabil Saheb Ettabaâ : Sabil Saheb Ettabaâ is a fountain built by Grand Vizier Youssef Saheb Ettabaa in 1800.