Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өндірілген қару-жарақ және оқ-дәрілер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери өндіріс – 1938 жылдың басында Австрияның оккупациялануынан бастап, 1945 жылдың соңында Жапонияның капитуляциясына және оккупациялануына дейін соғысқа қатысқан елдердің қару-жарақ, оқ-дәрі, жеке құрам және қаржыны өндіруі немесе жұмылдыруы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери техника мен әскери күштерді өндіру және жабдықтау үшін қаржы, адамдар, табиғи ресурстар мен материалдық-техникалық базаны жұмылдыру соғыс күшінің маңызды құрауы болды. Соғыс барысында одақтас державалар көптеген өндіріс салаларында Остік державалардан басып өтті. Соғыс күшін сақтау үшін қажетті қаржы және өндірістік ресурстарға қол жеткізу, олардың тиісті экономикалық және саяси одақтастықтарымен байланысты болды.

Тарихи контекст

1930 жылдары Германиядағы саяси күштер әскериге қаржылық инвестицияны арттырды. Бұл олардың жақын және ұзақ мерзімді саяси және аумақтық мақсаттарын қолдайтын қарулы күштерін дамыту үшін қажет болды. Германияның экономикалық, ғылыми, зерттеу және өндірістік мүмкіндіктері сол кезде әлемдегі ең жоғары технологиялық деңгейде болды, бұл жылдам өсіп келе жатқан, инновациялық әскери күштерді қолдады. Дегенмен, ұзақ мерзімді мақсаттарға жету үшін қажетті ресурстар мен өндірістік қуаттарға қол жеткізу (және оларды бақылау) шектеулі болды (мысалы, еуропалық бақылау, неміс аумақтық кеңеюі және КСРО-ның жойылуы). Саяси талаптар Германияның табиғи және адам ресурстарын, өнеркәсіптік қуаттылықты және егістік жерлерді өз шекарасынан тысқары кеңейтуін қажет етті. Германияның әскери өндірісі оның бақылауындағы аймақтан тыс ресурстарға тәуелді болды, бұл одақтастармен салыстырғанда үлкен кемшілік еді. 1938 жылы Ұлыбритания әлемнің төрттен бір бөлігінің халқы, өнеркәсібі мен ресурстарын саяси және экономикалық тұрғысынан бақылаған әлемдік супердержавасы болды және Канада және Оңтүстік Африка сияқты тәуелсіз доминиондармен тығыз одақтас болды. 1938 жылдан 1942 жылдың ортасына дейін британдықтар барлық әлемдік театрларда одақтастардың күш-жігерін үйлестірді. Олар Германия, Италия, Жапония және Виши армияларымен, әуе күштерімен және флоттарымен Еуропа, Африка, Азия, Таяу Шығыс, Үндістан, Жерорта теңізі және Атлант, Үнді, Тынық және Солтүстік Мұзды мұхиттарда шайқасты. Британдық әскерлер Солтүстік және Шығыс Африкада итальяндық әскерлерді талқандады, сондай-ақ жаулап алынған еуропалық елдердің теңіз үстіндегі отарларын басып алды немесе олардың қызметіне алды. Оқпан күштерімен болған қақтығыстардан кейін Британ империясының әскерлері Ливияны, Италиялық Сомалиді, Эритреяны, Эфиопияны, Иран мен Иракты басып алды. Империя Арктика арқылы конвойлерді қаржыландырып, КСРО-ға жеткізді, сондай-ақ Француз Экваториальдық Африкасын қайтарып алу үшін еркін француз күштерін қолдады. Бұдан өзге, Ұлыбритания жаулап алынған Еуропадан қолдау жинау үшін Лондонда эмигранттық үкіметтер құрды. Британдықтар үш жыл бойы Оккупант державаларын тежеп тұрды, сондай-ақ олардың жаһандық интеграцияланған экономикасы мен өндірістік инфрақұрылымын жұмылдырып, 1942 жылға қарай соғыстың ең ірі әскери аппаратын құрды. Бұл олардың кейінгі одақтастарына (мысалы, АҚШ) өз экономикаларын жұмылдыруға және соғыс күшінде рөл атқару үшін қажетті әскери күштерді дамытуға мүмкіндік берді, ал британдықтар өздерінің операциялық театрларында шабуылға шықты. 1941 жылдың соңында АҚШ-тың соғысқа кіруі одақтастардың операцияларына қаржылық, адам және өндірістік ресурстарды құйды. АҚШ өзінің әскери күштеріне қажеттісінен көп қару-жарақ өндірді және өзі мен одақтастарын тарихтағы ең өнеркәсіптік соғысқа дайындады. Соғыс басталғанда британдықтар мен француздар американдық өндірушілерге ұшақтарға үлкен тапсырыс берді, ал АҚШ Конгресі әуе күштерін 3000 ұшаққа дейін арттыру жоспарын бекітті. 1940 жылдың мамырында Франклин Д. Рузвельт екі жыл ішінде 185 000 ұшақ, 120 000 танк, 55 000 зениттік қару және 18 миллион тонна сауда кемесін өндіруді талап етті. Адольф Гитлер өзінің кеңесшілерінен бұл американдық пропаганда екенін естіді; 1939 жылы АҚШ әскері үшін жылдық ұшақ өндірісі 3000-нан аспады. Соғыс аяқталғанға дейін АҚШ зауыттары 300 000 ұшақ өндірді, ал 1944 жылға қарай соғыста қолданылған одақтастардың әскери техникасының үштен екісін өндірді, бұл Солтүстік және Оңтүстік Америкада, Кариб бассейнінде, Атлант мұхитында, Батыс Еуропада және Тынық мұхитында әскери күштерді қолдануға мүмкіндік берді. АҚШ 1945 жылдың соңына дейін ядролық қаруды қоса алғанда, көптеген әскери жабдықтар өндірді және әлемдегі ең күшті, ең жоғары технологиялық деңгейдегі әскери күшке айналды. Оқкупанттарды өндірумен қатар одақтастар технологиялық инновациялар жасады; Тизард миссиясы арқылы британдықтардың үлесіне радар (Британия шайқасында жеңіске жету үшін маңызды), сонар (U- қайықтарын батыру қабілетін жақсарту) және жақындықтың бұрандасы кірді; американдықтар британдықтар бастаған Манхэттен жобасын жүргізді (жапонияны басып алу қажеттілігін жойды). Мысалы, жақындықтағы ошақ, байланыс немесе уақытпен ошақ сияқты бес есе тиімді болды және жапондық ұшақтарға қарсы теңізде қолданылғанда, сондай-ақ неміс жер әскерлеріне қарсы өте тиімді болды, сондықтан генерал Джордж С. Паттон "Балж шайқасын біз үшін жеңді" деді. Соғыстың КСРО халқына келтірген адамдық және әлеуметтік шығындары зор болды, тек қана қаза тапқандардың саны миллиондаған адамды құрады. Олардың халқы мен өндірістік қуатының соғысқа тигізетін маңыздылығын мойындап, КСРО Еуропаның басым бөлігін эвакуациялады, 2500 зауытты, 17 миллион адамды және көптеген ресурстарды шығысқа көшірді. Неміс әскерлерінің жете алмайтын жерде КСРО Еуропадағы жеңіске жету үшін маңызды жабдықтар мен күштер өндірді. Совет қарулы күштерінде бір миллионнан астам әйел қызмет етті. Төмендегі статистика одақтастардың Оккупанттардан қаншалықты көп өндіргенін көрсетеді. Станоктардың өндірісі үш есе өсті, ал соғысқа дейін болмаған кеме жасаушылықтарда мыңдаған кемелер салынды. Уильям С. Кнудсеннің айтуынша, "Біз жауды өндірістің көшкінімен басып тастадық, оның бұрын-соңды көрмеген, тіпті мүмкін емес деп ойлаған өндірісімен". Ресурстарға қол жеткізуге, үлкен, бақыланатын халықаралық еңбек ресурстарына және салыстырмалы тыныштықта қару-жарақ салуға мүмкіндік одақтастардың соңғы жеңісіне үлкен үлес қосты. Даглас компаниясының негізін қалаушы Дональд Дуглас: "Еркіндік күштері құлдардан көп өндіре алатынын дәлелдеді" деді.

Экономика

2014 жылғы бағалар бойынша мыңдаған халықаралық доллармен. Одақтас елдердің ЖІӨ 97,707,908,723.20 10,268,201,776.37 Шығындар.

Қару-жарақ

Екінші дүниежүзілік соғыстағы оқ-дәрі өндірісі (Шығындар миллиард доллармен, АҚШ-тың 1944 жылғы оқ-дәрі бағасы) Ел/Ода Жылдық орташа1935-3919401941194219431944Жалпы1939–44АҚШ0.31.54.520.038.042.0106.3Ұлыбритания0.53.56.59.011.011.041.5КСРО1.65.08.511.514.016.056.6Одақтың жалпы сомасы2.410.020.041.564.570.5204.4Германия2.46.06.08.513.517.053.4Жапония0.41.02.03.04.56.016.9Осьтің жалпы сомасы2.87.08.011.518.023.070.3

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ЖІӨ

Қарыз бен жоғары салықтар ЖІӨ-нің 17%-дан астам өсуіне алып келді. Бұл тенденция соғыс кезеңінің барлық уақытында сақталды және соғыс аяқталғаннан кейін тоқтады. АҚШ үшін үкімет шығындары ЖІӨ өсуінің позитивті көрсеткіші ретінде қолданылды. Дегенмен, үкіметтің жоғары деңгейдегі шығындары тек қысқа мерзімге ғана тиімді болды, мұндай үрдіс көптеген соғыстарда байқалады. 1939 жылы Ұлыбритания ЖІӨ-сінің 9%-ын қорғанысқа жұмсады; Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл көрсеткіш шамамен 40%-қа дейін өсті. 1945 жылға қарай үкімет шығындары ұлттық ЖІӨ-нің 52%-ына жетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысудан бұрын, 1941 жылы АҚШ-тың үкімет шығындары ЖІӨ-нің 30%-ын құрады, шамамен 408 миллиард долларға тең. 1944 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстың ең жоғары нүктесінде, үкімет шығындары ЖІӨ-нің 79%-ын құрап, 1,6 триллион доллардан асты. Осы үш жылдық кезеңде үкімет шығындары арқылы көрсетілген жалпы ЖІӨ 394%-ға өсті.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тағы жұмыссыздық

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1945 жылы жұмыссыздық 1940 жылы 14,6%-дан 1,9%-ға дейін төмендеді. Соғыс жылдары халықтың 20% қарулы күштерде қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында жұмыспен қамту шарықтап өсті, бірақ соғыс аяққа жақындағанда күрт төмендеді. Жұмыспен қамтудың өсуі АҚШ-тың жасаған өте көп көлемдегі өндірісімен байланысты болды. Мысалы, Gulf Shipbuilding компаниясы 1940 жылдың басында 240 қызметкерді жұмысқа алса, 1943 жылы 11 600-ге дейін арттырды. Алабама құрғақ догы да жұмыспен қамту бойынша үлгілі кәсіпорын болды, ол соғыстың ең өнімді жылдарында 1000 жұмысшыдан 30 000-ға дейін жұмысшы санын көтерді. Жұмыспен қамтудың демографиялық құрамына африкалық американдықтар мен латиноамерикандықтарды қоса алғанда сегіз миллион әйел кірді, бұл соғыстан тыс қорғанысқа қатысты жұмыс іздеген 24 миллион адамға қосылды.

Соғыстың бағасы

Соғыстың құнымен байланысты көптеген алаңдаушылықтар мен саяси ықпал туындайды. ІЖӨ федералдық шығыстарды оңай арттыра алатынымен, саяси сайлауларға және үкімет шешімдеріне де әсер етеді. ІЖӨ-нің өсуі немесе азаюы қаншалықты болса да, көбірек инвестицияларға, соның ішінде соғыстарға төлеу үшін бізге ІЖӨ-нің жоғары деңгейі қажет. Осы соғыстарды қаржыландыру үшін салықтар өте жоғары деңгейде ұсталады. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде салық ставкалары 1,5%-дан 15%-ға дейін өсті. Салық ставкаларының жоғары деңгейге жетуімен қатар, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде қорғанысқа қатысты емес бағдарламаларға бөлiнетiн қаржы жартысына дейін қысқартылды. Салықты төмендету орташа американдықтарға ІЖӨ-нің әсерін көруге мүмкіндік береді. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шамамен он жыл өткен соң, 1950 және 1951 жылдары Конгресс Корея соғысын қаржыландыру үшін салықтарды шамамен 4%-ға дейін көтерді. Корея соғысынан кейін, 1968 жылы Вьетнам соғысын қаржыландыру үшін салықтар тағы 10%-ға өсті. Бұл ІЖӨ-нің 1%-ға өсуіне әкелді. Зерттеулер өндіріс пен жұмыс орындарының ІЖӨ-мен арасындағы оң байланысты қолдай алады, сонымен қатар салықтардың өсуі мен ІЖӨ арасындағы теріс байланысты да көрсетеді.

АҚШ-тың соғыс уақытындағы өндірісі

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін АҚШ өзінің өндірістік қуатына қатысты сақтық танытты, себебі ел әлі де Ұлы депрессиядан толыққанды жазылмаған еді. Алайда, соғыс барысында президент Франклин Д. Рузвельт амбициялы өндіріс мақсаттарын қойды. 1940 жылдардың басында 60 000 ұшақ өндіру жоспарланса, 1943 жылы бұл көрсеткіш 125 000-ға жеткізілуі тиіс болды. Бұдан өзге, сол кезеңде 120 000 танк және 55 000 ұшақ өндіру жөнінде де мақсаттар белгіленді. Мичиган штатындағы «Форд Мотор» компаниясы конвейерде әр 69 секунд сайын 15 000 бөліктен тұратын бір автокөлікті құрастырып шығарды. «Фордтың» өндірісі 1941 жылы Американың жалпы автокөлік өндірісіне 3 миллион дананы қосты. Американдық өндіріс көлемінің артуы АҚШ-тағы жұмыспен қамтылған халықтың күрт өсуіне әкелді. Американың жылдық өндірісі Жапонияны басып өтті, 1944 жылы ол Жапонияның соғыстың барлық жылдарында жасаған ұшақтарынан да көп ұшақ өндірді. Нәтижесінде, әлемдік соғыс өндірісінің жартысы Америкадан шықты. Үкімет бұл өндірісті қаржы институттарына соғыс облигацияларын сату, тұтыну тауарларын нормалау және салық түсімдерін арттыру арқылы қаржыландырды. АҚШ-тың соғыс жылдарындағы өндіріс өсімінің бір бөлігін 1937 жылдан бастап Алабама штатының Мобил қаласындағы «Alcoa» компаниясының екінші ірі алюминий зауытына байланыстыруға болады. Бастапқыда жапондық нарыққа қызмет еткен бұл зауыт соғыс кезінде әуе кемелерін жасау үшін мыңдаған тонна алюминий дайындады. АҚШ өзінің әскериін екінші дүниежүзілік соғыста қолданылған миллиондаған соғыс өнімдерімен жабдықтау үшін қажетті өндіріс деңгейіне тез бейімделді.

Ұшақ Достасқан Британ империясы

Ұлыбританияда бастапқыда ұшақ өндірісі жаудың бомбалауына өте осал еді. Өндіріс базасын кеңейту және әртараптандыру үшін британдықтар көлеңкелі зауыттар құрды. Бұл ұшақтарға немесе ұшақ бөліктерін өндіруге басқа өндіріс компанияларын – мысалы, көлік құралдарын өндірушілерді – тартты. Бұл тәжірибесіз компаниялар ұшақ өндірушілердің басшылығымен немесе бақылауымен топтарға біріктірілді. Жаңа зауыт ғимараттары мемлекеттік қаражат есебінен салынып, жабдықталды.

Тұрушылар (Истребительдер)
Австралия Ұлыбритания Канада Үндістан Жаңа Зеландия Оңтүстік Африка Барлығы
Blackburn Roc (теңіз) 136 136
Boulton Paul Defiant 1,065 1,065
CAC Boomerang 250 250
CAC Mustang 200 200
de Havilland Hornet 60 60
de Havilland Vampire 244 244
Fairey Firefly (теңіз) 872 872
Fairey Fulmar (теңіз) 600 600
Gloster Gladiator 98 98
Gloster Meteor 239 239
Hawker Hurricane 14,231 1,451 15,682
Hawker Tempest 1,702 1,702
Hawker Typhoon 3,330 3,330
Supermarine Seafire (теңіз) 2,334 2,334
Supermarine Spitfire 20,351 20,351
Westland Whirlwind 116 116
Барлығы (Истребительдер) 450 50,897 2,077 53,424

Бомбалаушылар
Австралия Ұлыбритания Канада Үндістан Жаңа Зеландия Оңтүстік Африка
Armstrong Whitworth Whitley 616
Avro Manchester 202 202
Fairey Barracuda (теңіз) 2,607 2,607
Blackburn Skua (теңіз) 192 192
Bristol Beaufighter 364 5,564 5,928
Bristol Beaufort 700 1,429 2,129
Bristol Blenheim 5,519 626 6,145
Bristol Buckingham 119 119
de Havilland Mosquito 212 6,199 1,134 7,545
Fairchild SBF &CCF SBW Helldiver 1,134 1,134
Fairey Albacore (теңіз) 800 800
Fairey Swordfish (теңіз) 2,396 2,396
Handley Page Halifax 6,178 6,178
Handley Page Hampden 152 160 312
Short Stirling 2,383 2,383
Vickers Wellington 676 626
Bristol Bombay (бомбалаушы/көліктік) 993
Piper Cub 150 150
Saro Lerwick 21 21
Supermarine Sea Otter 292 292
Short Seaford 10 10
Short Sunderland 767 767
Supermarine Stranraer 39 39
Supermarine Walrus 746 746
Taylorcraft Auster 1,800 1,800
Vickers Warwick 845 845
Барлығы (Тараздық) 5,112 88 26,937

Көліктік
Австралия Ұлыбритания Канада Үндістан Жаңа Зеландия Оңтүстік Африка
Airspeed Horsa 5,000 5,000
Armstrong Whitworth Albemarle 602 602
Armstrong Whitworth Whitley 1,814 1,814
Avro Lancastrian 826 82
Avro York 259 1259
CAC Gliders 88
de Havilland Australia DHA G1/G2 88
de Havilland Dragon Dominie 19 19
Percival Petrel 77
Short S.26 33
Slingsby Hengist (планер) 18 18
Westland Lysander (әуе бақылауы, байланыс, мақсатты тарту) 1,445 225 1,670
Барлығы (Көліктік) 161 1,260 1,112 12,381

Оқушылар
Австралия Ұлыбритания Канада Үндістан Жаңа Зеландия Оңтүстік Африка
Airspeed Oxford 8,586 8,586
Avions Fairey Tipsy B 15 15
Avro Anson 8,488 3,197 11,685
Bristol Buckmaster 112 112
CAC Wackett 202 202
CAC Wirraway 755 755
de Havilland Don 30 30
de Havilland Moth Minor 100 100
de Havilland Tiger Moth 1,080 5,738 1,748 150 8,716
Fairchild Cornell (PT 19/26) 1,642 1,642
Fairey Battle 2,201 2,201
Fleet Finch 606 606
Fleet Fort 101 101
Hawker Henley 200 200
Harlow PC 5 50 55
Miles Magister 1,303 1,303
Miles Martinet 1,724 1,724
Miles Master 3,250 3,250
Miles Mentor 45 45
North American Harvard 3,985 3,985
Percival Proctor 1,143 1,143
Барлығы (Оқушылар) 2,037 32,935 11,284 50 150 46,456

Басқа
Австралия Ұлыбритания Канада Үндістан Жаңа Зеландия Оңтүстік Африка
Empire Prototypes 26 11
Басқа 782
Барлығы (Басқа) 21 39 3 144

Барлық жиынтығы 3,854 144,734 18,377 50 150 0 173,759

Ұшақтар Достас Франция, Польша және кіші державалар

Өндіріс көрсеткіштері тиісті елдің неміс оккупациясына дейінгі кезеңде. Тізімдегі кейбір түрлер соғысқа дейін өндірісте болды, ал тізімдегілер Мюнхен дағдарысы кезінде немесе одан кейін де өндірісте болды.

+Одақтас елдердің әскери ұшақтары

Қырылған ұшақтар

Бельгия
Чехословакия
Дания
Франция
Нидерланды
Польша
Югославия
Барлығы

Avia B.534 IV/Bk.534 274
Caudron CR.714 90
Dewoitine D.520 403
Fokker D. XXI 101
Koolhoven F. K.58 20
Avions Fairey Fox VI/VII 106
Fokker G. I 63
Hawker Hurricane I 1520
Ikarus IK 2 12
Rogozarski IK 3 12
Bloch MB.151/152 636
Morane Saulnier MS.406 1,077
Potez 630/631 280
PZL.50 Jastrząb (6)
PZL P.24 118
Arsenal VG.33/36/39 40
Барлығы 121 274 10 2,526 193 119 (+5) 44 3,287

Шабуылдаушы ұшақтар

Бельгия
Чехословакия
Дания
Франция
Нидерланды
Польша
Югославия
Барлығы

Breguet Br.690 230
Latécoère 298 (теңіз торпедалық бомбалаушысы/батырушы ұшағы) 121
Loire Nieuport LN.40 68
Fairey P.4/34 (12)
Rogožarski PVT61
Барлығы (12) 419 61 480

Бомбалаушы ұшақтар

Бельгия
Чехословакия
Дания
Франция
Нидерланды
Польша
Югославия
Барлығы

Aero A.101 64
Aero A.304 19
Amiot 351/354 80
Avia B 71 61
Fairey Battle I 18
Fokker C. X/Fokker C. XI 53
Dornier Do 17K 70
Farman F.222.2/F.223 25
LeO 45 452
LWS 6 Żubr 17
Bloch MB.131 143
Bloch MB.174/175 79
Bloch MB.210 298
Potez 633 55
PZL.37 120
PZL.43 54
PZL.46 2
Rogožarski SIM XIV H 19
Fokker T. V 16
Fokker T. VIII 36
Барлығы 18 144 1,132 105 193 89 1,681

Ұшақ - Осі - Барлығы

Оккупацияланған елдер Осі державалары үшін қару-жарақ өндірді. Сандар тек оккупация кезеңіне арналған. +Осі авиациясы өндірісіҚырысқыштарБельгияБолгарияЧехияНидерландыФинляндияФранцияГерманияВенгрияИталияЖапонияПольшаРумынияЮгославияБарлығыMitsubishi A6M Zero10,939Nakajima A6M2 N327Arado Ar 24014Avia B 13512Avia B 53478Bachem Ba 34936Messerschmitt Bf 10933,14230933,984Messerschmitt Bf 1106,1706,170Macchi C.200/Macchi C.202/Macchi C.2052,766Fiat CR.2512Fiat CR.421,782Dewoitine D.520 440Dornier Do 17Z 7/Z 1012Dornier Do 33537Caproni Vizzola F.514Koolhoven F. K.526Focke Wulf Fw 190 20,000Fiat G.50 Freccia 666Fiat G.55 Centauro 305Heinkel He 100 25Heinkel He 11260Heinkel He 162320Heinkel He 219300IAR 80346Nakajima J1N479Mitsubishi J2M 621Kawasaki Ki 10283Nakajima Ki 273,399Nakajima Ki 435,919Nakajima Ki 441,227Kawasaki Ki 451,701Kawasaki Ki 61 3,159Nakajima Ki 843,514Kawasaki Ki 100395Bloch MB.150 41Morane Saulnier MS.410 74Kawanishi N1K1,435PZL P.24252550Reggiane Re.2000, 2001, 2002 & 2005204531735IMAM Ro.4435IMAM Ro.5775Ambrosini SAI.20714Focke Wulf Ta 152 & Focke Wulf Ta 154 200бұл байланыссыз түрлер.VL Myrsky 51VL Pyry 41Барлығы90 6 133 549 62,116 513 6,200 33,405 25 371 96,551ШабуылдаушыБельгияБолгарияЧехияНидерландыФинляндияФранцияГерманияВенгрияИталияЖапонияПольшаРумынияЮгославияNakajima B5N1,149Nakajima B6N1,268Aichi B7A114Breda Ba.65218Breda Ba.88149Aichi D3A1,486Yokosuka D4Y2,038CANSA FC.1211CANSA FC.206Heinkel He 115138Heinkel He 118 15Henschel Hs 123 250Henschel Hs 129865Junkers Ju 87 Stuka6,500Mitsubishi Ki 512,385Kawasaki Ki 102 238Aichi M6A28Messerschmitt Me 210 400272672Messerschmitt Me 410 1,189Yokosuka MXY7852Fiat RS.14188Savoia Marchetti SM.8534Барлығы 9,0922726069,55830,903БомбалаушыБельгияБолгарияЧехияНидерландыФинляндияФранцияГерманияВенгрияИталияЖапонияПольшаРумынияЮгославияAero A.3044Arado Ar 234 210Bloch MB.174/17538Fiat BR.20 Cicogna602Caproni Ca.135140Caproni Ca.309 3141,516Dornier Do 2230Dornier Do 17E/F 405Dornier Do 17K 14Dornier Do 17M/P/R/S/U 448Dornier Do 17Z 875Dornier Do 215105Dornier Do 2171,025Fieseler Fi 16714Focke Wulf Fw 200276Mitsubishi G3M1,048Mitsubishi G4M2,435Heinkel He 111 7,300Heinkel He 1771,190IAR 37380Junkers Ju 88/Junkers Ju 18816,517Kaproni Bulgarski KB.624Mitsubishi Ki 212,064Mitsubishi Ki 30704Kawasaki Ki 32854Kawasaki Ki 481,997Nakajima Ki 49819Mitsubishi Ki 67/Mitsubishi Ki 109767LeO 45379Savoia Marchetti SM.84246Weiss WM 21128CANT Z.506B320CANT Z.1007660CANT Z.101815Барлығы 24 84 200 28,409 128 5,263 11,943 380 44,802