Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кениядағы этникалық қауымдастық
Ethnic association in Kenya
Гикую, Эмбу, Меру қауымдастығы (GEMA) – Кениядағы шығыс Кенияның гикую, эмбу және меру халықтарының әлеуметтік және саяси мұқтаждарын ілгерілету мақсатымен құрылған ұйым. Бұл халықтар тілдік және мәдени жағынан жақын болғанымен, ортақ мифологиясы немесе тарихы жоқ. Ұйым 1971 жылы құрылды, оның экономикалық бөлімі – GEMA Holdings. GEMA президент Джомо Кениаттаның тапсырмасымен бас прокурор Чарльз Нжонжомен ресми тіркелді. Нжонжо өзі бұл ұйымның қарсыласына айналып, 1976 жылы Кихика Кимани және Ндженя Каруме сияқты бірнеше мүшесін мемлекетке қарсы қызмет еткендігі айыбымен сотқа берді, бірақ бұл бұйрық президент Джомо Кениатта тарапынан тез арада қабылданбады. GEMA-ның басқа да белгілі өкілдері – Ньороге Мунгай, Джексон Ангайн және Пол Нгей. 1981 жылы GEMA ресми түрде тыйым салынды, алайда ол "Ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп холдингі" Ltd. ретінде әрекетін жалғастырған деп саналады. 2003 жылдан бері ұйымды қайта жандандыруға бірнеше әрекет жасалды, соның ішінде MEGA және Transcentury атты екі топ ескі GEMA қауымдастығымен байланысты деп есептеледі. Қазіргі төраға – зейнеткер епископ Лави Иматью.
The Gikuyu, Embu, Meru Association (GEMA) is an organisation in Kenya created to presumably advance the social and political needs of the Eastern Kenya Bantu people of Gikuyu, Embu, and Meru who though are closely related linguistically and culturally but don't have common mythologies or history. It was founded in 1971, with an economic arm, GEMA Holdings. GEMA was formally registered by Attorney General Charles Njonjo by the instructions of president Jomo Kenyatta. Njonjo himself became an opponent of the group and in 1976 charged some of its members, including Kihika Kimani and Njenga Karume, with treason: the order was soon rejected by the president, Jomo Kenyatta. Other prominent GEMA figures included Njoroge Mungai, Jackson Angaine and Paul Ngei. GEMA was formally banned in 1981, although it is believed to have continued to function as Agricultural and Industrial Holdings Ltd. Since 2003 there have been several attempts to revive the organisation, with two particular groups, MEGA and Transcentury, widely perceived to have roots in the old GEMA association. Current chairman is retired bishop Lawi Imathiu.
Этимология
Киамбу округінде тамырлары бар кикую саясаткерлері 1960 жылдардың соңында президент Кениатта билігіне қарсылық күшейген кезде, әсіресе 1966 жылы бұрынғы одақтасы және вице-президенті Жаромоги Огинга Одингамен арадағы шиеленістен кейін Луо Ньянза аймағында «Gema» атты ұйым құрды. 1969 жылы сол кездегі Экономикалық жоспарлау министрі және Kanu Бас хатшысы Том Мбояның қазасы жағдайды одан бетерлетті. Осы екі оқиғаның салдарынан Кенияның орталық элитасы, соның ішінде Ндженя Каруме, бұрынғы Накуру Солтүстік округінің депутаты Кихика Кимани, бұрынғы Қорғаныс министрі Нжороге Мунгай, бұрынғы Мемлекеттік министр Мбию Коинанге және президенттің туысы Нгенги Муигай, бүлікшіл кикуюларды біріктіретін орталық қауымдастық құру қажеттігіне келді. «Gema» 1971 жылы ресми тіркелді, ал оның экономикалық бөлімі «Gema Holdings» деп аталды. Бұл бөлім көп ұзамай кең аумақты жылжымайтын мүлікті, соның ішінде Касаранидегі үлкен шаруашылық және Найробидің орталық бизнес ауданындағы жер учаскелерін сатып алды. Аймақтың барлық жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлері мен мемлекеттік компания басшылары «Gema» мүшелері болды. Президент Кениаттаның бас прокурор Чарльз Нжонжоға қауымдастықты дереу тіркеуге бұйрық бергені айтылады. «Gema» ұйымын қолдағандардың арасында министр Еремия Ньяга да болды, ол Эмбу аймағын жұмылдыруда стратегиялық рөл атқарды. «Gema» 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Кенияның орталық аймағында кең ауқымды ант беру рәсімдері арқылы қоғамдық қолдауды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды, мүшелер Кениатта режиміне адал болуға ант берді. Алайда, ұйымның құрамында білімді және тәжірибелі элита көп болғандықтан, ол заңсыз және жік салатын қызметке қатыспағанын көрсетуге тырысты. Луо аймағының қаупі сейілгеннен кейін және көптеген мүшелер ұйымның талаптарын орындағаннан кейін, «Gema» жаңа мақсатты іздеді. Президенттік лауазымда он жылға жуық болған Даниэль аrap Мои, Жарамоги, Мбоя және ЖМ-ді бейтараптандырған «Gema» үшін оңай нысана ретінде көрінді. Бірақ 1976 жылы Нжонжо «Gema» жетекшілеріне президент Кениаттаның өлімін елестеуі үшін оларға қарсы мемлекеттік қасақаналық туралы қылмыстық іс қозғаудан тартынбайтынын ескертті. Бұл ескерту президенттікке Моидің жолын кесу үшін «Конституцияны өзгерту» науқанын ұйымдастырған Кихика, Мунгай, Каруме, Нгенги және басқалардың елді аралап шығуын тоқтатты. 1978 жылы Мзе Кениатта ұйқыда қайтыс болған кезде Нжонжо кабинет отырысын шақырды, онда Коинанге, Мунгай және Ангайн сияқты «Gema» жетекшілері президенттікке үміткер болу арманының күл-көзге айналғанын көруге мәжбүр болды. 1976 жылы Ж.М. Кариукидің қазасы және Муаи Кибакидің Кениаттадан кейінгі президенттікке үміткерліктен бас тартуымен «Gema» ішкі шеңберіндегілер президенттік лауазымның Ханья өзенінен ар жаққа өтпеуіне ант бергендігі іс жүзіне асырылды, ал президенттікке Мои келді. 2003 жылы «Gema» жетекшілері президент Кибакидің бәсекелестікке толы, бірақ бейбіт түрде билікке келуін қорқынышпен қабылдады. Мои 1980 жылы «Gema» және басқа да тайпалық ұйымдарды, соның ішінде футбол командаларын ресми түрде тыйым салған болатын. «Абалухья футбол клубы» AFC Leopards-қа, ал «Луо Одағы» Re Union-ға айналғандай, «Gema» элиталық қаржы клубы «Аграрлық және өнеркәсіптік холдингтер» ЖШҚ ретінде жұмыс істеуін жалғастырды. Оның мүліктерінің бірі Тика жолындағы «Clay Works» зауыты және оны қоршаған шаруашылық болды. Бұл шаруашылық содан бері жер учаскелеріне бөлінді және қазір Касарани-Мвики және Тика жолдары арасында орналасқан «Clay Works» тұрғын алабындағы орта таптың өкілдері тұрып жатыр. Гикуйю ауданындағы дәстүрлі үй сияқты, «Clay Works» ЖШҚ-ның қалың түтін шығаратын қызыл кірпіштен салынған қазандықтарынан күнде түтін көтеріледі.
A cross section of Kikuyu politicians with their roots in Kiambu County launched Gema in the late 1960s when opposition to President Kenyatta's rule peaked especially from Luo Nyanza following the 1966 falling out with his former ally and vice president Jaramogi Odinga Oginga. The subsequent assassination of then Economic Planning minister and Kanu Secretary General Tom Mboya in 1969 worsened matters. In the backlash that resulted from the two events, central Kenya elite, including Njenga Karume and former Nakuru North MP Kihika Kimani, former Defence Minister Njoroge Mungai, former State Minister Mbiyu Koinange, and the president's nephew Ngengi Muigai felt there was need for a central association bringing together the fractious Kikuyu. Gema was officially registered in 1971, with an economic arm called Gema Holdings that soon set out to acquire vast real estate, including an expansive farm at Kasarani and plots in the Nairobi Central Business District. Virtually every other senior civil service and parastatal head from the region subscribed to Gema and President Kenyatta is said to have specifically ordered a hesitant Attorney General Charles Njonjo to immediately register the association that also enjoyed the patronage of Lands Minister Jackson Harvester Angaine who exercised considerable sway among the Meru. Others supporting the association included minister Jeremiah Nyagah, who was strategic in mobilising the Embu. Gema is accused of playing a prominent role in mobilising the community support in the late 1960s and early 1970s, a period characterised by massive swearing of oaths throughout central Kenya for members to remain loyal to the Kenyatta regime. But being composed mostly of educated and sophisticated elite, the association was, however, careful to front an image of disinterest in the illegal and divisive activity. With the Luo threat dissolved and most members toeing the line, Gema soon found its next target. Almost clocking ten years in the vice presidency, Daniel arap Moi was supposedly seen as a soft target for the hard line Gema, which having gone through the tougher motions of diffusing Jaramogi, Mboya and JM. But Njonjo, who was to be a hard nut to crack, in 1976 warned Gema heavyweights he would not hesitate to open treason charges against them for imagining the death of the president Kenyatta. The warning ended countrywide tours organised by Kihika, Mungai, Karume, Ngengi, and others who had been pushing a 'Change the Constitution' crusade to bar Moi from ascending to the presidency in the event of Kenyatta's death. When Mzee Kenyatta died in his sleep in 1978, Njonjo convened a Cabinet meeting in which Gema kingpins such as Koinange, Mungai, and Angaine had to watch their dream of retaining the presidency dissipate. With the death of JM Kariuki and the scaring of Mwai Kibaki from the Kenyatta succession yarn around 1976, Gema insiders' vow of preventing the presidential standard from crossing River Chania had sort of come to pass as President Moi took over the reins of power. In 2003, the surviving Gema kingpins watched in horror as this vow was shattered and President Kibaki ascended to power in a competitive, but peaceful transition. Moi had formally banned Gema in 1980 together with a plethora of tribal cocoons that run, among others, football teams. Like the Abaluhya Football Club which metamorphosed into AFC Leopards or the Luo Union, which was renamed Re Union, Gema, the elite financial club continued to function as Agricultural and Industrial Holdings Ltd among its properties being the Clay Works Factory on Thika Road and the surrounding ranch. This ranch has since been subdivided into plots and is now home to the fledgling middle class Clay Works Estate straddling the Kasarani Mwiki Road and Thika Road. Like the proverbial family hut in a Gikuyu compound, smoke rises from the thick chimneys at Clay Works Ltd daily.