Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік тарихшы және саяхат жазушысы (1926–2020)
Welsh historian and travel writer (1926–2020)
Катарине Ян Моррис (туған Джеймс Хамфри Моррис; 2 қазан 1926 – 20 қараша 2020) – уэльстік тарихшы, автор және саяхат жазушысы. Ол ең әйгілісі Британ империясы тарихына арналған "Pax Britannica" трилогиясы (1968–1978) және Оксфорд, Венеция, Триест, Гонконг және Нью-Йорк қалаларының суреттемелерімен танымал. 1972 жылға дейін ол Джеймс деген туған атымен жариялаған, содан кейін ол еркектен әйелге өтуден кейін жынысын өзгерту операциясын жасады. Моррис 1953 жылғы британдық Эверест экспедициясының мүшесі болды, ол тауға алғаш рет көтерілгенін куәландырды. Ол экспедицияға қатысып, командамен бірге 22 000 фут биіктіктегі лагерьге көтеріліп, алдын ала келісілген кодты пайдаланып, табысты көтерілу туралы хабар жіберді, ол Королева Елизавета II-нің тәж кию күні The Times газетінде жарияланды (2 маусым 1953).
Catharine Jan Morris (born James Humphry Morris; 2 October 192620 November 2020) was a Welsh historian, author and travel writer. She was known particularly for the Pax Britannica trilogy (1968–1978), a history of the British Empire, and for portraits of cities, including Oxford, Venice, Trieste, Hong Kong and New York City. She published under her birth name, James, until 1972, when she had gender reassignment surgery after transitioning from male to female. Morris was a member of the 1953 British Mount Everest expedition, which made the first ever confirmed ascent of the mountain. She was the only journalist to accompany the expedition, climbing with the team to a camp at 22,000 feet, and using a prearranged code to send news of the successful ascent, which was announced in The Times on the day of Queen Elizabeth II's coronation (2 June 1953).
Өмірбаян
Моррис Англияның Сомерсет графтығындағы Клеведон қаласында дүниеге келді. Ол Уэльстің шекарасындағы Монмут қаласынан шыққан инженер Уолтер Генри Моррис (1938 жылы қайтыс болды) пен Энид (қыздығы Payne; 1981 жылы қайтыс болды) – ағылшын шіркеу органында ойнаушы, Лейпциг консерваториясында концерттік пианист ретінде оқыған және Оңтүстік Уэльс пен Англияның батысындағы радионың алғашқы күндерінде танымал орындаушы болған үш баланың ең кішісі болды. Моррис Оксфордтағы Христос шіркеуінің собор мектебінде оқып жүргенде, Христос шіркеуінің хорында хоршы болды. Ол Лансинг колледжінде білім алып, Оксфордтың Крайст-Черч колледжіне бакалавр ретінде оралды, 1951 жылы екінші сыныптық дипломмен бакалавр дәрежесін алды (1961 жылы Оксфордтың дәстүрлі магистр дәрежесіне ие болды) және "Червелл" журналын редакциялады. Англияда туып, өскеніне қарамастан, Моррис өзін әрқашан уэльстік деп санады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде Моррис 9-шы Корольдік атқыштар полкінде қызмет етті, ал 1945 жылы британдық-американдық ортақ оккупация кезінде Триест еркін аумағына жіберілді, соңында полк барлау офицері қызметін атқарды.
Morris was born in Clevedon, Somerset, England, the youngest of three children of Walter Henry Morris (died 1938), an engineer from Monmouth, on the borders of Wales, who never fully recovered after being gassed in the First World War, and Enid (née Payne; died 1981), an English church organist who trained as a concert pianist at the Leipzig Conservatory and was a "well known recitalist in the early days of broadcasting in south Wales and the west of England". Morris was a chorister in the choir of Christ Church Cathedral, Oxford, while boarding at Christ Church Cathedral School. She went on to be educated at Lancing College, returning to Christ Church, Oxford, as an undergraduate, taking a second class honours BA in 1951 (promoted to the customary Oxford MA in 1961), and editing the Cherwell magazine. Despite being born and largely raised in England, Morris always identified as Welsh. In the closing stages of the Second World War, Morris served in the 9th Queen's Royal Lancers, and in 1945 was posted to the Free Territory of Trieste, during the joint British–American occupation, eventually serving as regimental intelligence officer.
Мансап
Соғыстан кейін Моррис The Times газетіне жазды және 1953 жылы Эдмунд Хиллари мен Тензинг Норгейді қоса алған 1953 жылғы британдық Эверест экспедициясына бірге еріп барған жалғыз журналист болды. Моррис Хиллари мен Тензингтің табысы туралы газетке шифрланған хабарламасында: "Қар жағдайы нашар, алдыңғы база кеше тасталды, жақсаруды күтудемін" деп жазды. Кездейсоқ жағдайға орай, бұл жаңалық Елизавета II-нің таққа отыру күні таңында The Times газетінде жарияланды. Бастапқыда хабар Том Бурдильон мен Тензинг шыңға жеткенін білдірді, бірақ жариялау алдында аты түзетілді. Жаңалықты ұстап тұрды деген мәлімдемелер сол кездегі байланыс қиындықтарын ескермейді. 29 мамырдағы шабуыл туралы хабарды 2 маусымдағы Коронация күні Лондонға жеткізудің өзі үлкен жетістік болды, себебі оны Namche Bazaar-ға елші жіберу арқылы жеткізу қажет болды. 1956 жылы Manchester Guardian үшін Суэц дағдарысы туралы Кипрден хабарлаған Моррис, Египет аумағына жасалған шабуыл кезінде Франция мен Израильдің арасындағы келісімнің алғашқы "нақты дәлелін" ұсынды, француз әуе күштерінің ұшқыштарымен сұхбаттасып, олардың Израиль күштерін қолдағандағы әрекеттерін растады. Ол сондай-ақ 1961 жылы Иерусалимде Адольф Эйхманның соты туралы хабарлады. Кейін Моррис Фолкленд соғысына қарсы болды.
After the war, Morris wrote for The Times and in 1953 was the only journalist accompanying the 1953 British Mount Everest expedition, which included Edmund Hillary and Tenzing Norgay, who were the first to scale Mount Everest. Morris reported the success of Hillary and Tenzing in a coded message to the newspaper, "Snow conditions bad stop advanced base abandoned yesterday stop awaiting improvement", and by coincidence the scoop was published in The Times on the morning of the coronation of Elizabeth II. The message was initially interpreted to mean that Tom Bourdillon and Tenzing had reached the summit, but the first name was corrected before the story was broken. Claims that the news was held back ignore the communication problems of the time; it was quite an achievement to get the news of the 29 May ascent to London by Coronation Day on 2 June, as it had to be sent to Namche Bazaar by runner. Reporting from Cyprus on the Suez Crisis for the Manchester Guardian in 1956, Morris produced the first "irrefutable proof" of collusion between France and Israel in the invasion of Egyptian territory, interviewing French Air Force pilots who confirmed that they had been in action in support of Israeli forces. She also reported on the 1961 trial of Adolf Eichmann in Jerusalem. Later, Morris opposed the Falklands War.
Шығармалары
Морристің 1974 жылы ең көп сатылған мемуары "Кондундрум" оның өзгеру процесін баяндады және трансгендерлік пионер Кристин Йоргенсеннің ("Жеке автобиография") өмірімен салыстырылды. Кейінгі мемуарлары "Танглидті өмірдің ләззаты" (1989) және "Ер тарихы" (1999) кіретін еді. Ол сонымен қатар саяхат және өмірі туралы көптеген эсселер жазды және 2019 жылы күнделік жазбаларының жинағын "In My Mind's Eye" деген атпен жариялады. Моррис саяхат туралы, әсіресе Венеция және Триест туралы көптеген кітаптар жазды. Оның Британ империясының тарихына арналған "Pax Britannica" трилогиясы жоғары бағаланды. 2016 жылы BBC-ге берген сұхбатында ол Майкл Пейлинге өзін саяхат жазушысы деп сипаттауын ұнатпайтынын айтты, себебі оның кітаптары қозғалыс пен сапарлар туралы емес, олар жерлер мен адамдар туралы еді. Морристің 1985 жылғы "Хавтан соңғы хаттар" романы, "ойдан шығарылған саяхаттық және саяси триллер" сол жылғы Букер сыйлығының тізіміне енді. 1995 жылы Моррис бірінші теңіз лорды Джон Фишердің, 1-ші барон Фишердің өмірбаянын "Fisher's Face" деген атпен аяқтады. Ол адмиралдың өмірін зерттеуді 1950 жылдары бастады, ондаған жылдарға созылған жобаны "jeu d’amour" (махаббат ойыны) деп сипаттады. Катарине Норбери өзінің "Табиғаттағы әйелдер" антологиясына Моррис табиғат туралы жазған еңбектерін қосты. Кітап 2021 жылы жарық көрді және Моррис, Томассин Пендарвес, Джейн Остин, Ванесса Белл, Энид Блайтон және Вирджиния Вульф сияқты ондаған жазушының еңбектерін қамтиды.
Morris's 1974 best selling memoir Conundrum documented her transition and was compared to that of transgender pioneer Christine Jorgensen (A Personal Autobiography). Later memoirs included Pleasures of a Tangled Life (1989) and Herstory (1999). She also wrote many essays on travel and her life, and published a collection of her diary entries as In My Mind's Eye in 2019. Morris wrote many books on travel, particularly about Venice and Trieste. Her Pax Britannica trilogy, on the history of the British Empire, received praise. In an interview with the BBC in 2016, she told Michael Palin that she did not like to be described as a travel writer, for her books were not about movement and journeys; they were about places and people. Morris's 1985 novel Last Letters from Hav, an "imagined travelogue and political thriller" was shortlisted for that year's Booker Prize. In 1995, Morris completed a biography of First Sea Lord John Fisher, 1st Baron Fisher, entitled Fisher's Face. She began researching the life of the Admiral in the 1950s, describing the several decades long project as a "jeu d’amour" (love game). Her writing about nature is included by Katharine Norbury in her anthology "Women on Nature". The book was published in 2021 and includes dozens of writers including Morris, Thomasine Pendarves, Jane Austen, Vanessa Bell, Enid Blyton and Virginia Woolf.