Атанасий Кирхер: Ғылымның сан саласын меңгерген данышпан

Кіріспе

Неміс иезуит ғалымы және полимат (1602 – 1680)

Афанасий Кирхер (2 мамыр 1602 – 27 қараша 1680) – неміс иезуит ғалымы және полимат, салыстырмалы дін, геология және медицина салаларында 40-қа жуық маңызды еңбек жариялаған. Кирхер өзінің қызығушылықтарының кең ауқымымен иезуит Роджер Джозеф Боскович пен Леонардо да Винчиге теңестірілді және «Жүз өнердің шебері» деген құрметті атаққа ие болды. Ол 40 жылдан астам уақыт бойы Рим колледжінде оқытумен айналысты, онда ол wunderkammer құрды. Кирхерге деген қызығушылық соңғы онжылдықтарда ғылыми қауымдастықта қайта жанданды. Кирхер ежелгі египет тілінің иероглиф жазуын түсіндіргенін мәлімдеді, бірақ оның осы саладағы көптеген болжамдары мен аудармалары қате болып шықты. Дегенмен, ол ежелгі египет және копт тілдері арасындағы байланысты дұрыс анықтады, ал кейбір зерттеушілер оны египтологияның негізін қалаушы деп санайды. Кирхер сондай-ақ синологиямен қызығушылық танытып, Қытай энциклопедиясын жазды, онда ол Несториандық христиандардың ерте кезде болуын көрсетті, сонымен қатар Египет және христиандықпен байланыс орнатуға тырысты. Кирхердің геологиядағы еңбектеріне жанартаулар мен қазбаларды зерттеу кірді. Микроскоп арқылы микроорганизмдерді алғашқылардың бірі болып байқаған Кирхер, обаның жұқпалы микроорганизмдерден туындайтынын және оның таралуын болдырмау үшін тиімді шараларды ұсынды, бұл оның заманынан озып кеткендігін көрсетті. Кирхер технология мен механикалық жаңалықтарға да қызығушылық танытты; оған жатқызылатын өнертабыстарға магниттік сағат, түрлі автоматтар және алғашқы мегафон кіреді. Сиқырлы фонарьды жасау Кирхерге дұрыс емес жатқызылды, бірақ ол өзінің «Ars Magna Lucis et Umbrae» еңбегінде осы принциптерді зерттеді. Өз заманында көрнекті ғалым болған ол, өмірінің соңында Рене Декарт және басқалардың рационализмімен қалып қойды. Алайда, 20 ғасырдың соңында оның еңбектерінің эстетикалық құндылығы қайта бағалана бастады. Қазіргі ғалым Алан Катлер Кирхерді «он жетінші ғасыр ғалымдарының арасындағы алып» және «барлық білімді өз иелігінде деп санауға құқылы болған соңғы ойшылдардың бірі» деп сипаттады. Тағы бір ғалым, Эдвард Шмидт, Кирхерді «Ренессанс дәуірінің соңғы адамы» деп атады. 2012 жылы Кирхер туралы жазған «Жаңсылулар адамы» атты кітабында Джон Гласси «Кирхердің қазіргі көптеген идеялары, егер жай ғана таңғажайып болмаса, өте қате болып көрінеді», бірақ ол «таңғажайыптықтардың жақтасы, таң қалдыратын білімділік пен жаңарушылықтың адамы» болды, оның еңбектерін «сол заманғы ең зиялы адамдар оқыды» деді.

Athanasius Kircher (2 May 1602 – 27 November 1680) was a German Jesuit scholar and polymath who published around 40 major works of comparative religion, geology, and medicine. Kircher has been compared to fellow Jesuit Roger Joseph Boscovich and to Leonardo da Vinci for his vast range of interests, and has been honoured with the title "Master of a Hundred Arts". He taught for more than 40 years at the Roman College, where he set up a wunderkammer. A resurgence of interest in Kircher has occurred within the scholarly community in recent decades. Kircher claimed to have deciphered the hieroglyphic writing of the ancient Egyptian language, but most of his assumptions and translations in the field turned out to be wrong. He did, however, correctly establish the link between the ancient Egyptian and the Coptic languages, and some commentators regard him as the founder of Egyptology. Kircher was also fascinated with Sinology and wrote an encyclopedia of China, where he revealed the early presence of Nestorian Christians while also attempting to establish links with Egypt and Christianity. Kircher's work in geology included studies of volcanoes and fossils. One of the first researchers to observe microbes through a microscope, Kircher was ahead of his time in proposing that the plague was caused by an infectious microorganism and in suggesting effective measures to prevent its spread. Kircher also displayed a keen interest in technology and mechanical inventions; inventions attributed to him include a magnetic clock, various automatons and the first megaphone. The invention of the magic lantern has been misattributed to Kircher, although he conducted a study of the principles involved in his Ars Magna Lucis et Umbrae. A scientific star in his day, towards the end of his life he was eclipsed by the rationalism of René Descartes and others. In the late 20th century, however, the aesthetic qualities of his work again began to be appreciated. One modern scholar, Alan Cutler, described Kircher as "a giant among seventeenth century scholars", and "one of the last thinkers who could rightfully claim all knowledge as his domain". Another scholar, Edward W. Schmidt, referred to Kircher as "the last Renaissance man". In A Man of Misconceptions, his 2012 book about Kircher, John Glassie wrote "many of Kircher's actual ideas today seem wildly off base, if not simply bizarre," but he was "a champion of wonder, a man of awe inspiring erudition and inventiveness," whose work was read "by the smartest minds of the time."

Өмір

Кирхер 1601 немесе 1602 жылғы 2 мамырда (өзі нақты білмейді) Гейсада, Бухонияда, Фулда қаласының жанында (Тюрингия, Германия) дүниеге келді. Ол туған жерінің құрметіне Бучо, Бухоний және Фулденсис деген аттарды алды, оларды кейде есіміне қосып жазатын. 1614-1618 жылдары Фулдадағы иезуит колледжінде білім алды, содан кейін Орденнің жаңадан кірушілер тобына қабылданды. Тоғыз баланың ең кішісі болған Кирхер тау жыныстары мен жанартау құбылыстарына деген құштарлығынан вулкандарды зерттеді. Ол мектепте оқығаннан бөлек, еврей тілін де раббиден үйренді. Падерборнда философия мен теологияны оқыды. Осы жылы Кирхер өзінің алғашқы кітабын – «Арс Магнезия» (магнетизм туралы зерттеулерін баяндайтын) жариялады. Бірақ Отыз жылдық соғысқа қатысы болғандықтан, Францияның Авиньон папалық университетіне қашуға мәжбүр болды. 1633 жылы император оны Кеплерден кейін Габсбургтер сарайының математигі қызметіне шақырды. Бірақ Николас Клод Фабри де Пейресктің араласуымен бұл бұйрық күшін жойды, оның орнына Римге ғылыми жұмысын жалғастыруға жіберді. Алайда, ол осыған дейін Венаға жолға шыққан еді. Сапар барысында кемесі бағытынан жаңылып, Римге бұрынғы мақсатын білмей жетіп келді. Өмірінің соңына дейін қалада тұрып, 1634 жылдан бастап бірнеше жыл бойы Collegio Romano (қазіргі Рим папасы Григориан университеті) математика, физика және шығыс тілдерін оқытты. Содан кейін зерттеулермен айналысуға мүмкіндік алды. Ол малярия мен оба ауруларын зерттеді, көптеген ежелгі заттарды жинады, оларды өзі жасаған құрылғылармен бірге Кирхер музейінде көрсетті. 1661 жылы Кирхер Константиннің салған шіркеуінің қираған қалдықтарын тапты. Бұл шіркеуді қайта құру үшін қаржы жинады, оған Сантуарио делла Менторелла деген ат берілді. Ал оның жүрегі қайтыс болғаннан кейін осы шіркеуде жерленді.

Шығармалары

Киршер египтология, геология және музыка теориясы сияқты алуан түрлі тақырыптар бойынша көптеген маңызды кітаптар жариялады. Оның синкретикалық көзқарасы пәндер арасындағы қалыпты шекараларды елемеді: мысалы, оның «Магнес» еңбегі сырттай магниттік күштерді талқыласа, гравитация және махаббат сияқты басқа да тартымдылық түрлерін де зерттейді. Киршердің ең белгілі жұмысы – «Египеттік Эдип» (1652–54), египтология және салыстырмалы дінтануға арналған ауқымды зерттеу. Оның латын тілінде жазылған кітаптары 17 ғасырда кеңінен таралды және ғылыми ақпараттың таралуына үлкен үлес қосты. Киршердің маңызды жаңалықтар жасағаны айтылмайды, бірақ кейбір жаңалықтар мен өнертабыстар (мысалы, сиқырлы фонарь) кейде дұрыс емес оған жатқызылады. "Барлығын білуден артық сұлулық жоқ."

Египет танымдары

Мысыр иероглифтерінің соңғы белгілі мысалы 394 жылға дейін сақталды, содан кейін иероглифтер туралы барлық білім жоғалып кетті. Томас Янг пен Жан-Франсуа Шампольон 19 ғасырда иероглифтердің кілтін тапқанға дейін, 4 ғасырлық грек грамматигі Хораполлон басты авторитет болып саналды, оның ең маңызды үлесі – иероглифтердің «бейне жазу» екендігі туралы жаңылыс пікір және болашақ аудармашылардың суреттердегі символдық мағынаны іздеуі керек екендігі болды. Иероглифтерді ғылыми тұрғыдан зерттеудің алғашқы қадамдары Пьеро Валериано Болзанидің «Иероглифика» (1556) еңбегімен байланысты. Кирхер өзінің «Египет тілінің қайта жаңғыруы» (1643) атты еңбегінде иероглифтерді «Еуропада бұрын белгісіз болған, әріптерге ұқсас суреттер, дыбыстарға ұқсас жұмбақтар, қысқасы, шығуға қиын лабиринттер мен бағындыруға биік таулар» деп сипаттады. Кирхер «Египтологияның негізін қалаушысы» деп есептеледі, өйткені оның жұмысы «Розетта тасының ашылуынан бұрын ғалымдарға египет иероглифтерін түсінуге мүмкіндік берді». Египтолог Э.А. Уоллис Бадж Кирхерді «иероглифтердің кілтін таптым деп мәлімдеген» жазушылардың ішіндегі ең көрнектісі деп атады және оның «Египеттік Эдип» еңбегіндегі аудармаларын «толыққанды сәтсіздік, бірақ олар білімді тілмен жазылғандықтан, сол кезде көптеген адамдар олардың дұрыс екеніне сенді» деп бағалады. Кирхердің мәтіндерді түсіндіру тәсілі негізгі қате түсінікке негізделгенімен, кейбір қазіргі заманғы зерттеушілер оны иероглифтерді қанағаттанарлық зерттеудің пионері деп сипаттайды. Ол жинаған деректер кейін Шампольонның жазуды түсіндірудегі сәтті әрекеттерінде пайдаланылды. Джозеф Макдоннеллдің сөзіне сәйкес, Кирхердің жұмысы «ғалымдарға Розетта тасын түсіндіру кезінде не іздеу керектігін білдірді». Ежелгі Египетті зерттеуші тағы бір ғалым, Эрик Иверсен мына қорытындыға келді:
«Кирхердің египет иероглифінің фонетикалық құнын алғашқы болып анықтағаны сөзсіз оның еңбегі. Гуманитарлық және интеллектуалдық тұрғыдан египтология Кирхерді өзінің негізін қалаушысы деп мақтан тұтуы мүмкін». Кирхер Памфили обелискінің орнатылуына белсенді қатысып, бос қалған жерлеріне өзінің суреттеген «иероглифтерін» қосты. Роуленд 2002 жылы Кирхердің Памфили обелискінің иероглифтерін оқу үшін пифагорлық принциптерді қолданғанын және жазуды түсіндіргенде дәл сол тәсілді пайдаланғанын көрсетті.

The last known example of Egyptian hieroglyphics dates from AD 394, after which all knowledge of hieroglyphics was lost. Until Thomas Young and Jean François Champollion found the key to hieroglyphics in the 19th century, the main authority was the 4th century Greek grammarian Horapollon, whose chief contribution was the misconception that hieroglyphics were "picture writing" and that future translators should look for symbolic meaning in the pictures. The first modern study of hieroglyphics came with Piero Valeriano Bolzani's Hieroglyphica (1556). In his Lingua Aegyptiaca Restituta (1643), Kircher called hieroglyphics "this language hitherto unknown in Europe, in which there are as many pictures as letters, as many riddles as sounds, in short as many mazes to be escaped from as mountains to be climbed". For this Kircher has been considered the true "founder of Egyptology", because his work was conducted "before the discovery of the Rosetta Stone rendered Egyptian hieroglyphics comprehensible to scholars". Egyptologist E. A. Wallis Budge mentioned Kircher as the foremost of writers who "pretended to have found the key to the hieroglyphics" and called his translations in Oedipus Aegyptiacus "utter nonsense, but as they were put forth in a learned tongue many people at the time believed they were correct." Although Kircher's approach to deciphering texts was based on a fundamental misconception, some modern commentators have described Kircher as the pioneer of the serious study of hieroglyphs. The data which he collected were later consulted by Champollion in his successful efforts to decode the script. According to Joseph MacDonnell, it was "because of Kircher's work that scientists knew what to look for when interpreting the Rosetta stone". Another scholar of ancient Egypt, Erik Iversen, concluded:
It is, therefore, Kircher's incontestable merit that he was the first to have discovered the phonetic value of an Egyptian hieroglyph. From a humanistic as well as an intellectual point of view Egyptology may very well be proud of having Kircher as its founder. Kircher was also actively involved in the erection of the Pamphilj obelisk, and added "hieroglyphs" of his design in the blank areas. Rowland 2002 concluded that Kircher made use of Pythagorean principles to read hieroglyphs of the Pamphili Obelisk, and used the same form of interpretation when reading scripture.

Синология

Кирхер Қытайға ерте қызығушылық танытты және 1629 жылы өзінің басшысына сол елге миссионер болғысы келетінін айтты. 1667 жылы ол толық атауы China monumentis, qua sacris qua profanis, nec non variis naturae & artis spectaculis, aliarumque rerum memorabilium argumentis illustrata деп аталатын трактат жариялады, ол көбінесе China Illustrata, яғни «Суреттелген Қытай» деп танылады. Бұл – энциклопедиялық ауқымды еңбек, онда әртүрлі сападағы материалдар біріктірілген: дәл картографиядан бастап, айдаһарларды зерттеу сияқты мифтік элементтерге дейін. Бұл жұмыс Қытайда жұмыс істеген иезуиттердің, әсіресе Майкл Бойм мен Мартино Мартинидің есептеріне көп сүйенді. China Illustrata қытай тарихының христиандық элементтерін, нақты да, қиял да көрсетті: кітапта несториандық христиандардың ерте кездесуі (Бойм мен оның қытай әріптесі Эндрю Чжэнь ұсынған Сианьның несториандық стеласының латын тіліне аудармасымен) атап өтілді, сонымен қатар қытайлықтар Хамның ұлдарынан тараған, Конфуций Гермес Трисмегист/Мұса екені және қытай жазулары абстрактіленген иероглифтер деген мәлімдемелер жасалды. Кирхердің жүйесінде идеограммалар иероглифтерден төмен тұрды, себебі олар құпия идеялардың кешеніне емес, нақты идеяларға сілтеме жасады, ал майя және ацтектердің белгілері – тек заттарды білдіретін одан да төменгі пиктограммалар еді. Умберто Эко бұл идеяның еуропалықтардың қытай және американдық индейлерге қатысты этноцентрикалық көзқарасын көрсеткенін және қолдағанын айтады: «Қытай жеңілуге тиіс белгісіз варвар ретінде емес, жалпы атасының үйіне оралуға тиіс ысырапшыл бала ретінде ұсынылды». (69 бет)

Киелі кітап зерттеулері мен экзегезисі

1675 жылы ол «Нұхтың сандығы» атты еңбегін жариялады, онда Нұх пайғамбардың кемесі туралы зерттеулерінің нәтижелері баяндалған. Контрреформациядан кейін, діни ғалымдар арасында аллегориялық түсіндірулерден қалыс қалды да, Ескі өсиетті нақты шындық ретінде зерттеуге көшті. Киршер кеменің өлшемдерін талдады; оған белгілі жануарлар түрлерінің санына сүйене отырып (жәндіктерді және өздігінен пайда болған деп саналған басқа да жаратылыстарды есепке алмағанда), ол тығыздық мәселесі тумайды деген қорытындыға келді. Сондай-ақ ол кеменің саяхатының логистикасын талқылап, етқоректі жануарларды азықтандыру үшін қосымша мал әкеліпті-әкелмейтіні және жануарларды күту мен тамақтандырудың күнделікті режимі қандай болғаны туралы болжам жасады.

Басқа да мәдени жұмыстар

Кирхерге 1666 жылы Иоганн Маркус Марци оны түсіндіре алады деген үмітпен Войнич қолжазбасын жіберді. Қолжазба Италияның Виктор Эммануэль II 1870 жылы Папалық штаттарды басып алғанға дейін Коллежио Романода сақталды, бірақ оқиғаның растығына және қолжазбаның өзінің шығу тегіне қатысты күмәндер бар. Кирхер 1663 жылы жариялаған "Полиграфия Нова" еңбегінде жасанды әмбебап тілді ұсынды.

Геология

1638 жылы Оңтүстік Италияға сапар жасағанда, әрдайым құлшыныспен зерттеуге ұмтылған Кирхер Везувий кратеріне түсірілді, ол сол кезде атқылауға дайын тұрған еді, оның ішкі құрылысын зерттеу үшін. Ол Мессина бұғазында естіген жер асты дүрбілеуіне де қызығушылық танытты. Оның геологиялық және географиялық зерттеулері 1664 жылы жарық көрген Mundus Subterraneus еңбегімен аяқталды, онда ол толқындардың себебі жер асты мұхитынан судың қозғалысынан туындайды деп болжады. Кирхерді қазбалар да қызықтырды. Ол қазбалардың жануарлардың қалдықтары екенін түсінді. Ол үлкен сүйектерді алып адамдардың ұрпақтарына жатқызды. Ол түсіндіруге тырысқан барлық заттардың бәрі де қазба емес еді, сондықтан түсіндірмелер әртүрлі болды. Ол тау тізбектерін жердің ауа райынан әсер көрген қаңқа құрылымы деп түсіндірді. Mundus Subterraneus құрамында аңызға айналған Атлантида аралы туралы бірнеше бет бар, соның ішінде латын тілінде "Situs Insulae Atlantidis, a Mari olim absorpte ex mente Egyptiorum et Platonis Description" деп жазылған, яғни "Египеттік дереккөздер мен Платонның сипаттамасы бойынша Атлантида аралының орны" деген картасы бар.

Биология

Киршер өзінің "Нухтың кемесі" атты кітабында, Тоқсан судан кейін жаңа түрлер түрленгенін, олар әртүрлі ортаға көшкенде, мысалы, елік суық климатқа көшкенде, ол бұғыға айналғанын айтқан. Ол көптеген түрлердің басқа түрлердің араласу нәтижесі екенін жазды, мысалы, тасбақа мен кірпінің қосылуынан армадилло пайда болған. Сондай-ақ, ол өзінен пайда болу теориясын қолдады. Осындай гипотезалардың арқасында, кейбір тарихшылар Киршерді эволюцияның алға басушысы деп есептейді.

Медицина

Кирхер 1646 жылы ауруларды зерттеудің қазіргі заманғы тәсілін қолданды, індетке шалдыққандардың қанын микроскоп арқылы зерттеу арқылы. 1658 жылғы "Scrutinium Pestis" еңбегінде ол қанда "кішкентай құрттар" немесе "жануарлардың кішкентай денелері" бар екенін байқап, аурудың микроорганизмдерден туындайтынына тоқталды. Бұл дұрыс еді, бірақ ол көріп отырғаны қызыл немесе ақ қан жасушалары болғанға ұқсайды, ал обаның қоздырғышы – Yersinia pestis емес. Ол сондай-ақ аурудың таралуын болдырмау үшін гигиеналық шараларды ұсынды, мысалы, оқшаулау, карантин, жұқтырған адамдардың киімдерін өртеу және микробаларды жұтудан сақтану үшін бет маскаларын киюді.

Технология

1646 жылы Киршер «Ars Magna Lucis et Umbrae» атты еңбегін жариялады. Бұл еңбекте Кристиан Гюйгенс және басқалар жасаған сиқырлы фонарьға ұқсас құрылғы арқылы экранға бейнелерді көрсету туралы мәліметтер келтірілген. Киршер қараңғы бөлменің қабырғасына бейнелерді проекциялау үшін «катаптрикалық шамның» құрылысын сипаттады. Киршер бұл құрылғыны өзі ойлап таппаса да, оны жетілдіріп, көрмеге қатысушыларға оны пайдалану әдістерін ұсынды. Оның жұмысының маңызды бөлігі – проекцияланған бейнелерді мифтен арылтуға жасаған рационалдық талпынысы. Бұрын мұндай бейнелер Еуропада табиғаттан тыс құбылыстарды көрсету үшін қолданылған (Киршердің өзі Сүлеймен патша сарайындағы раввиндердің бейнелерді пайдаланғанын айтады). Киршер көрмеге қатысушыларға мұндай бейнелердің табиғи екенін, ешқандай сиқыры жоқ екенін түсіндіру керектігін ескертті. Киршер магниттік сағатты құрастырды, оның жұмыс принципін «Magnes» (1641) еңбегінде түсіндірді. Бұл сағатты тағы бір иезуит, Лиж қаласынан Фр. Линус ойлап тапқан, ал оны 1634 жылы Линуспен таныс адам сипаттаған. Киршердің меценаты Пейреск бұл сағаттың қозғалысы Коперниктің космологиялық моделін қолдайды деп мәлімдеген. Киршердің моделі бұл гипотезаны жоққа шығарды, қозғалыстың құрылғының негізіндегі су сағаты арқылы жасалатынын көрсетті. Киршер «Magnes» еңбегінде Коперник моделімен келіспесе де, оның орнына Тихо Браге моделін қолдады. Алайда, кейінгі «Itinerarium exstaticum» (1656, 1671 ж. қайта жаңартылған) еңбегінде Коперник моделі сияқты бірнеше жүйені мүмкін деп қарастырды. Сағатты Каролина Бугеро Майкл Джон Горманмен бірлесіп қайта құрастырды және қазір Стэнфорд университетінің Жасыл кітапханасында қойылған.

Комбинаторлық

Кирхердің жұмысы математикалық негізге құрылмағанмен, ол Рамон Льюлдың бұрынғы еңбектеріне сүйене отырып, шекті жиынтықтағы (яғни шекті жиынтықтың) барлық комбинацияларын жасау және сандыққа шығару жүйелерін әзірледі. Оның әдістері мен схемалары 1669 жылғы "Ars Magna Sciendi, sive Combinatoria" еңбегінде жарияланған. Онда толық екі бөлімді графиктердің ең алғашқы суреттері болуы мүмкін, бұл Льюл толық графиктерді бейнелеу үшін қолданған ұқсас әдісті одан әрі дамыту болып табылады. Кирхер өздігінен құрастырылатын музыкалық құрылғысы Arca Musarithmica-да комбинаториканы қолданды, ол кездейсоқ таңдалған музыкалық фразаларды біріктіру арқылы миллиондаған шіркеу әндерін шығаруға қабілетті.

Ғылыми ықпал

Кәсіби өмірінің көп бөлігінде Кирхер өз әлемінің көрнекті ғалымдарының бірі болды: тарихшы Паула Финдленнің сөзіне қарағанда, ол "жаһандық атаққа ие болған алғашқы ғалым" еді. Оның маңыздылығы екі жақты болды: ол өз тәжірибелері мен зерттеулерінің нәтижелеріне, 760-тан астам ғалымдармен, дәрігерлермен және, ең бастысы, әлемнің түкпір-түкпіріндегі иезуиттермен жүргізген хат алмасудан алған мәліметтерді қосты. "Британника" энциклопедиясы оны "бір адамның ақыл-ой орталығы" деп сипаттайды. Оның өкімдеріне сәйкес суреттелген еңбектері өте танымал болды, және ол кітаптарын сату арқылы өзін асырауға қол жеткізген алғашқы ғалым болды. Оның замандасы, ағылшын философы және дәрігері сэр Томас Браун (1605–82) оның кітаптарын ынтамен жинады, ал оның үлкен ұлы Эдвард Браун 1665 жылы Римде тұратын иезуит дін қызметкеріне сапар шекті. Дегенмен, Кирхердің өмірінің соңында оның беделі төмендеді, себебі рационалистік картезиандық көзқарас басымдыққа ие бола бастады (Декарттың өзі Кирхерді "ғалымнан гөрі шарлатан" деп атады).

Мәдени мұра

Киршер 20 ғасырдың соңына дейін көбінесе назарсыз қалды. Бір автор оның қайта ашылуын оның эклектикалық көзқарасы мен постмодернизм арасындағы ұқсастықтарға байланыстырады. Киршердің көптеген еңбектері аударылмағандықтан, қазіргі кезде олардың мазмұнына қарағанда эстетикалық ерекшеліктеріне көбірек мән берілуде, ал бірқатар көрмелер олардың иллюстрацияларының әдемілігін ерекше атап көрсетті. Тарихшы Энтони Графтон «Киршердің еңбегіндегі керемет әрі құпияға толы қара континент – ешқашан жазылмаған Борхестің әңгімесіне арналған алаң» деді, ал Умберто Эко Киршер туралы «Күннен бұрынғы арал» романында, сондай-ақ «Тамаша тілді іздеу» және «Кездейсоқтықтар» сияқты ғылыми еңбектерінде жазды. Мональди мен Сортидің «Imprimatur» (2002) тарихи романында Киршер маңызды рөлде ойнайды. Оның қайтысынан кейін көп ұзамай, кейбір саяхатшылар оба эпидемиясынан қорғану үшін Папалық денсаулық сақтау органдарының бұйрығымен Барокко стиліндегі Римдегі қонақ үйге қамалады. Кейіпкерлер Киршердің музыканың емдік күші туралы теориясын әртүрлі ойларында еске алады, ал ол жұмбақтың шешімін табуға көмектеседі. Жан-Мари Блас де Роблестің «Тұлпарлардың мекені» романында басты кейіпкер 17 ғасырдағы Киршердің жалған өмірбаянын аударумен айналысады. Заманауи суретші Сибель Варела Киршерге «Ad Sidera per Athanasius Kircher» көрмесі арқылы құрмет көрсетті, ол Кирхер музейі орналасқан Колледжо Романода өтті. Лос-Анджелестегі Юра ғасыры технологиялар мұражайында Киршердің өміріне арналған зал бар. Оның этнографиялық жинағы Римдегі Пигорини ұлттық тарих және этнография мұражайында сақталады. Джон Глассидің «Түсініксіздіктер адамы» кітабы Киршер мен Джанлоренцо Бернини, Рене Декарт және Исаак Ньютон сияқты тұлғалар арасындағы байланысты көрсетеді. Сондай-ақ, ол Эдгар Аллан По, Франц Антон Месмер, Жюль Верн және Марсель Дюшамға тигізген әсерін де көрсетеді. Ақырында, Гласси жазғандай, Киршерді «барлық нәрсені білуге және білгенін бөлісуге, айналасындағы әлем туралы мыңдаған сұрақ қоюға және басқаларды оның жауаптары туралы сұрақтар қоюға шақыруға, көптеген саналарды оятуға, сонымен қатар оларды шатастыруға және әдейісінен көңіл көтеруге, көптеген идеялардың бастауы болғаны үшін – дұрыс, бұрыс, жартылай дұрыс, жартылай пісірілген, абсурдты, әдемі және барлық нәрсені қамтитын» деп мойындау керек.

Kircher was largely neglected until the late 20th century. One writer attributes his rediscovery to the similarities between his eclectic approach and postmodernism. As few of Kircher's works have been translated, the contemporary emphasis has been on their aesthetic qualities rather than their actual content, and a succession of exhibitions have highlighted the beauty of their illustrations. Historian Anthony Grafton has said that "the staggeringly strange dark continent of Kircher's work [is] the setting for a Borges story that was never written", while Umberto Eco has written about Kircher in his novel The Island of the Day Before, as well as in his non fiction works The Search for the Perfect Language and Serendipities. In the historical novel Imprimatur by Monaldi & Sorti (2002), Kircher plays a major role. Shortly after his death, some travelers are locked up in a hotel in Baroque Rome by the papal health authorities because of an epidemic of plague. Kircher's theory about the healing power of music is remembered by the protagonists in various flashbacks and finally provides the key to the puzzle. In Where Tigers Are At Home, by Jean Marie Blas de Roblès, the protagonist works on a translation of a bogus 17th century biography of Kircher. The contemporary artist Cybèle Varela has paid tribute to Kircher in her exhibition Ad Sidera per Athanasius Kircher, held in the Collegio Romano, in the same place where the Museum Kircherianum was. The Museum of Jurassic Technology in Los Angeles has a hall dedicated to the life of Kircher. His ethnographic collection is in the Pigorini National Museum of Prehistory and Ethnography in Rome. John Glassie's book, A Man of Misconceptions, traces connections between Kircher and figures such as Gianlorenzo Bernini, René Descartes, and Isaac Newton. It also suggests influences on Edgar Allan Poe, Franz Anton Mesmer, Jules Verne, and Marcel Duchamp. In the end, Glassie writes, Kircher should be acknowledged “for his effort to know everything and to share everything he knew, for asking a thousand questions about the world around him, and for getting so many others to ask questions about his answers; for stimulating, as well as confounding and inadvertently amusing, so many minds; for having been a source of so many ideas—right, wrong, half right, half baked, ridiculous, beautiful, and all encompassing.”

Танымал мәдениетте

Кирчердің өмірі мен зерттеулері Джеймс Роллиннің 2015 жылғы "Сүйектер лабиринті" романының сюжетіне орталық орынды құрайды. Ол Дебора Харкнесстің "Барлық жандар" трилогиясының үшінші кітабы "Өмір кітабында" да еске алынады. Ол Даниель Кельманның "Тилль" (2017) романындағы екі жеке эпизодта да пайда болады. Юра технологиясы мұражайындағы "Әлем құпия түйіндермен байланысқан" тұрақты көрмесі Кирчердің өмірі мен еңбектеріне негізделген, оның көптеген идеялары мен бейнелерінің тұнбалы сипатын көрсету үшін күрделі 3D технологиясын пайдаланады. Ол сонымен қатар "От сақинасы" тарихи альтернативалар сериясындағы кейіпкер (көбінесе сахнадан тыс болғанымен, басқа кейіпкерлер оны жиі еске алады) (Baen баспасынан шыққан). Онда ол 1630 жылдардың басында Германияға қайтарылып, уақытша көшірілген Грантвилл қаласындағы католик шіркеуінің ресми емес пасторы болады, Тюрингия Франкониясы. Кирхер Ольга Токарчуктың "Якуб кітаптары" романында Хмиеловский әкесінің сүйікті жазушысы ретінде бейнеленеді.