Петр Машеров: Белорус саяси қайраткері және партизан лидері
Pyotr Masherov
Пётр Машеров: советский партизан, белорусский политик, руководитель БССР (1965-1980). Индустриализация Беларуси, развитие Минска. Биография и вклад в историю.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Советтік белоруссиялық қарсылық көшбасшысы және саясаткер (1919-1980)
Soviet Belarusian resistance leader and politician (1919 1980)
Пётр Миронович Машеров (не Машеро; 26 ақпан 1919 [ескі стиль бойынша 13 ақпан 1919] – 4 қазан 1980) – Кеңес партизаны, мемлекет қайраткері және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Белоруссияның қарсылық қозғалысының жетекшілерінің бірі. 1965 жылдан 1980 жылы қайтыс болғанға дейін Белоруссия Коммунистік партиясының бірінші хатшысы ретінде Белоруссия Советтік Социалистік Республикасын басқарды. Машеровтың басшылығымен Беларусь Екінші дүниежүзілік соғыстан әлі толыққанды қалпына келмеген, аграрлық және дамымаған елден қуатты өнеркәсіптік державаға айналды. Беларусьтің астанасы және ең ірі қаласы Минск планетадағы ең жылдам өсіп келе жатқан қалалардың біріне айналды. Машеров 1980 жылы қайтыс болды, оның көлігі картоп таситын жүк машинасымен соқтығысқаннан кейін көз жұмды. Қазіргі Витебск облысында шаруа отбасында дүниеге келген Машеров жастық шағында математика және физика пәнінің мұғалімі болды. Ұлы тазалау кезінде әкесі тұтқындалып, қаза тапқаннан кейін, Машеров Барбаросса операциясы басталғаннан кейін Қызыл Армияға қосылып, генерал-майор шеніне дейін көтерілді. Машеров қарапайым мінезімен және төменпайлылығымен танымал болды. Оның басшылығымен экономиканың қарқынды өсуіне байланысты Машеров Белоруссияда бүгінгі күнге дейін зор құрметке ие. Петрдің әкесі Мирон Васильевич Машеро, ал анасы Дарья Петровна Ляховская болды. Петрдің жеті бауыры болған, олардың төртеуі ересек жасқа жетті.
Pyotr Mironovich Masherov (né Mashero; 26 February 1919 [O. S. 13 February 1919] – 4 October 1980) was a Soviet partisan, statesman, and one of the leaders of the Belarusian resistance during World War II who governed the Byelorussian Soviet Socialist Republic as First Secretary of the Communist Party of Byelorussia from 1965 until his death in 1980. Under Masherov's rule, Belarus was transformed from an agrarian, undeveloped nation which had not yet recovered from the Second World War into an industrial powerhouse; Minsk, the capital and largest city of Belarus, became one of the fastest growing cities on the planet. Masherov ruled until his sudden death in 1980, after his vehicle was hit by a potato truck. Born to a peasant family in what is today the Vitebsk Region during the early stages of the Russian Civil War, Masherov was a teacher in mathematics and physics in his youth. Following his father's arrest and death during the Great Purge, Masherov joined the Red Army following the beginning of Operation Barbarossa, and rose to the rank of major general. Masherov was known for his down to earth demeanour and for his humility, Masherov remains very popular in Belarus to this day, owing to the rapid growth of the economy under his rule. Pyotr's father was Miron Vasilyevich Mashero and his mother was Daria Petrovna Lyakhovskaya. Pyotr had seven siblings, of whom four survived to adulthood.
Білім
Машеровтың білімі қиындыққа толы болды; ол бастауыш мектепті бітіргенімен, бастапқыда толыққанды орта білім алмады. Қыс айларында үйде жасалған шаңғымен мектепке 18 шақырым (шамамен 11 миль) қашықтықты барып-қайтуға мәжбүр болды. Сенбі-жексенбі күндері Машеров, әкесі Мирон және інісі Павел теміржол вагондарына ағаштарды тиеу жұмысын істеп, қосымша табыс табатын. Машеровтың қарындасы Ольганың естеліктерінде айтылғандай, 1930-шы жылдардың басында отбасының жағдайы қиын болды, себебі ауа райының қаталдығы мен жаңа құрылған колхоздың тиімсіздігінен азық-түлік тапшылығы күшті болды. Машероларға Витебск қаласында тұратын Пётрдің әпкесі Матриона көмектесіп, Ширкиге нан мен қант жеткізіп тұратын. 1933 жылы Машеров Расон ауданындағы Дворище селосына көшіп келді, онда оның үлкен ағасы Павел тарих және география пәндерін оқытатын. Оқуға қайта оралғаннан кейін, 1934 жылы орта білімін аяқтап, Витебск мемлекеттік университетіне физика және математика пәнінің мұғалімі болу үшін түсті. Оқу кезінде спортпен белсенді айналысып, шаңғы тебу мен коньки тебуге қатысты. Машеров 1939 жылы университетті бітіріп, сол жылы мұғалім болып жұмыс істеді. 1937 жылы отбасының басына қайғы келді, Мирон «кеңеске қарсы науқан жүргізді» деген айыппен тұтқындалып, Ұлы тазалау кезінде он жылға түзету еңбектеріне кесілді. Ол көп ұзамай қайтыс болды. Кейіннен дәлелдердің жетіспеуіне байланысты оңалтылды, бірақ Петр мен Павел отбасының күнкөрісін қамтамасыз етуге мәжбүр болды. 1939 жылдан 1941 жылға дейін Машеров Расон ауданындағы орта мектепте физика және математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Ол оқушылар арасында танымал болды және аймақта құрметке ие болды. Машеров мектептің драма үйірмесінің жұмысын да басқарып, Александр Островскийдің «Орман» пьесасы сияқты қойылымдарда өзі де ойнады.
Masherov's education was troublesome; though he graduated primary school, he originally only received a partial secondary education. He had to walk 18 kilometres (roughly 11 miles) to and from school, on homemade skis during the winter. During weekends, Masherov, as well as his father Miron and his brother Pavel, worked part time jobs loading logs into railway cars. According to the memoirs of Masherov's sister Olga, during the early 1930s the family lived hand to mouth, both due to harsh weather conditions and incompetency on the recently formed kolkhoz. The Mashero family was assisted by Pyotr's sister Matryona, who lived in Vitebsk and transferred bread and sugar to Shirki. In 1933 Masherov moved to Dvorishche, in Rasony District, where his older brother Pavel was a teacher in history and geography. Returning to school, he completed secondary education in 1934 and went to the Vitebsk State University where he studied to be a teacher in physics and mathematics. He was very active in sports during his studies, participating in both skiing and skating. Masherov graduated in 1939 and became a teacher the same year. Tragedy struck the family in 1937, when Miron was arrested on charges of "anti Soviet agitation" and sentenced to ten years of corrective labour during the Great Purge. He died shortly afterwards. He would later be rehabilitated for lack of evidence, but Pyotr and Pavel were forced to become the family's breadwinners. From 1939 until 1941, Masherov worked as a teacher of physics and mathematics at the secondary school in Rasony. He proved to be popular among the students and was respected in the area. Masherov also supervised the work of the school's drama circle and would even star in some plays, such as Alexander Ostrovsky's The Forest.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылы Барбаросса операциясы басталғанда Машеров Қызыл Армияға ерікті болып қосылды. Біраз уақыттан кейін, 1941 жылдың тамызында Невель қаласының жанындағы шайқаста тұтқынға алынып, тұтқындыққа тасымалданды. Машеров Расоны ауданынан өтетін пойыз қозғалып бара жатқанда одан секіріп түсіп, денесіне көгалданулар мен сызаттар алды. Одан кейін Расоныға жетіп, сонда қалды.
In 1941, with the beginning of Operation Barbarossa, Masherov volunteered to join the Red Army. Shortly afterwards, in August 1941, he was captured during fighting near Nevel and taken aboard a prisoner train. Masherov escaped captivity after jumping out of the train while it was moving through Rasony district, suffering bruises and scratches, and walked to Rasony, where he remained.
Соғыстан кейінгі іс-шаралар
Соғыс аяқталғаннан кейін Машеров комсомол саясатына қатысты. 1944 жылдың шілдесінен бастап Молодечно және Минск облыстарының бірінші хатшысы қызметін атқарды, ал 1947 жылдың қазан айында Машеров Белоруссия КСР комсомолының бірінші хатшысы болып тағайындалды. 1970 жылдары Машеровтың жеке көмекшісі болған Владимир Величконың естеліктеріне сәйкес, Машеров Молодечноны қайта құруға және Польшаның Үй армиясының ("қарғысқа ұшыраған сарбаздар" деп аталған) әскерлеріне қарсы күреске қатысты. Көп ұзамай Машеров комсомолдан КПБ-ға ауысты. Бұл шешімді КПБ-ның сол кездегі бірінші хатшысы Николай Патоличев ұсынған, ол Машеровтың Беларусьтегі комсомол басшысы ретіндегі қызметіне жоғары баға берді. 1955 жылдың 1 тамызында Машеров КПБ Брест облыстық комитетінің бірінші хатшысы болып сайланды. Брест облысында Машеровтың қызметі, ол кейін КПБ бірінші хатшысы ретінде атқарған жұмысына ұқсас болды: қаражат машина жасау өнеркәсібін дамытуға бағытталды, сондай-ақ Брест бекінісін қорғауға арналған музей және мемориалдық кешен құрылды. Бресттің дамуы қарқынды жүрді, сонымен қатар дәстүрлі белорус мәдениетіне ерекше назар аударылды, белорус музыкалық аспаптары мен әдебиетін сатып алуға қаражат жұмсалды. Брест облысында Машеров бұрын Польша Сеймінің депутатының үйінде тұрды және көбінесе кеңсесіне күзетсіз барып-қайтты.
Following the end of the war, Masherov turned to politics within the Komsomol; from July 1944 he served as First Secretary of both the Molodechno and Minsk regions, and in October 1947, Masherov was declared First Secretary of the Komsomol of the Byelorussian SSR. According to the memoirs of Vladimir Velichko, who served as personal assistant to Masherov in the 1970s, Masherov participated in both the reconstruction of Molodechno and campaigns against the cursed soldiers of the Polish Home Army. It was not long before Masherov turned from the Komsomol to the CPB. The move was allegedly the suggestion of then First Secretary of the CPB Nikolai Patolichev, who was impressed by Masherov's activities as head of the Komsomol in Belarus. On 1 August 1955, Masherov was elected as First Secretary of the Brest Regional Committee of the CPB. In Brest, Masherov's activities were similar to what he would later do as First Secretary of the CPB; money was invested into the advancement of mechanical engineering and both a museum and memorial complex were created to memorialise the defense of Brest Fortress. Development in Brest rapidly accelerated and additional focus was placed on traditional Belarusian culture, with funds being invested in the purchase of Belarusian musical instruments and literature. In Brest, Masherov lived in what had formerly been the house of a deputy of the Polish Sejm, and usually walked to his office without security.
КПБ-ның бірінші хатшысы (1965-1980 жж.)
Машеров 1962 жылдан бері Кирилл Мазуров басшылығымен КПБ-ның екінші хатшысы болып жұмыс істеді. Сондықтан, 1965 жылы Мазуров Кеңес Одағының Бірінші вице-премьері болу үшін Бірінші хатшы қызметінен кеткенде, Машеровтың оны алмастыруы заңды болды. Дегенмен, Кеңес үкіметі Тихон Киселевті Мазуровтың орнына тағайындауға үміткер ретінде қарастырды. Бірақ Машеровтың КПБ-дағы жақтастары (олардың көп бөлігі бұрынғы партизандық қозғалыс мүшелері еді) оны қолдады, нәтижесінде ол 1965 жылғы 30 наурызда Бірінші хатшы болып тағайындалды.
Masherov had been Second Secretary of the CPB under Kirill Mazurov since 1962. Therefore, when Mazurov retired from his position as First Secretary to become First Deputy Premier of the Soviet Union in 1965 it was logical for Masherov to succeed him. However, the Soviet government put forward Tikhon Kiselyov as a possible successor to Mazurov. This effort fell flat when Masherov's allies within the CPB (most of whom were former partisans) backed him up, and he was appointed as First Secretary on 30 March 1965.
Индустрияландыру
Машеровтың КПБ бірінші хатшысы ретінде негізгі саясаты – белорус өнеркәсібін кеңейту болды. 1965 жылғы Кеңес Одағының экономикалық реформасымен (әдетте Косыгин реформасы деп аталады) бірге билікке келген Машеров, оның қолдаушыларының бірі ретінде танылып, оны Беларусьте іске асырды. Басқа SSR-лерден өзгеше, Беларусьтегі экономикалық жағдай жөнінде ашық пікірталас жиі өтті, экономикадағы мәселелер туралы тікелей айтылды. Машеров билікте болған кезде көптеген кәсіпорындар құрылды, оның ішінде Гродно Азот, сондай-ақ Новополоцк және Гомельдегі химиялық зауыттар. Машеровтың бірінші хатшы қызметіндегі ең танымал жетістіктерінің бірі – Минск метрополитенінің салынуы болды. Госплан бастапқыда Новосибирскіде метрополитен салуды жоспарлаған (бұл жоспарлар ақырында 1986 жылы іске асырылды). Бірақ Машеров Брежневке (немесе кейбір мәліметтер бойынша Косыгинге) хат жазып, Минскіде метро салуға қолдау алды, осы процесте бұрынғы қарсыласы Киселевпен де жұмыс істеді. Машеров бірінші хатшы ретінде ел астанасы Минскіні жаңғыртуға көп күш салды. Ол қаланың қарқынды жаңғыртуын жүзеге асырды, нәтижесінде Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалған қаланың көп бөлігі қиратылды. Кейін ол мұны істегеніне өкініш білдіріп, Ниамиха көшесінде Варшаваның ескі қаласына ұқсас бір нәрсені жасауға мүмкіндік болғанын тіледі. Сонымен қатар, Вилейка-Минск су жүйесі де салынды, ол Минск тұрғындарының көп бөлігін сумен қамтамасыз етті.
Masherov's primary policy as First Secretary of the CPB was expansion of Belarusian industry. Coming into office the same year as the 1965 Soviet economic reform (popularly known as the Kosygin reform), Masherov established himself as one of its supporters and enacted it in Belarus. Uniquely among the SSRs, there were frequently public discussions on the economic situation in Belarus, including openly stating issues with the economy. While Masherov was in power numerous enterprises came into existence, including Grodno Azot and chemical plants in Novopolotsk and Gomel. One of the most well known hallmarks of Masherov's time as First Secretary was the construction of the Minsk Metro; Gosplan originally intended to build a metro in Novosibirsk (plans which would eventually come to fruition in 1986). However, Masherov wrote to Brezhnev (or Kosygin, according to some accounts), and eventually received support for the construction of a metro in Minsk, in the process working his former rival Kiselyov. Masherov did much as First Secretary to modernise Minsk, the nation's capital. He pursued a rapid modernisation of the city, in the process destroying much of the original town which had survived the Second World War. He would later state that he regretted doing this and wished that it had been possible to create something similar to Warsaw Old Town on Niamiha Street. The Vileyka Minsk water system was built as well, providing running water to most of Minsk.
Ауыл шаруашылығы реформалары
Машеровтың билігі кезінде әдетте экономиканың алдыңғы қатарында болған белорусьтік ауыл шаруашылығы өндірісі, дәстүрлі деңгейлерден едәуір артты. Машеров билікке келіп, Белоруссияның астық өндірісін 2,3 миллион тоннадан 9-10 миллион тоннаға дейін жеткізуді мақсат етті, Беларусь өзін-өзі қамтамасыз етуі керек екенін, сондай-ақ Кеңес Одағының басқа республикаларын да азықтандыруы керек екенін айтты. Оның күш-жігері белгілі бір деңгейде сәтті болды; 1977 жылға қарай астық жинау 7,3 миллион тоннаға жетті. Машеров 1974 жылы биолог Шевелуха Виктор Степановичті КПБ Орталық Комитетінің ауыл шаруашылығы жөніндегі хатшысы етіп тағайындағанда қызығушылық тудырды. Шевелуха сол кезде берілген социалист ретінде танымал болса да, КОКП мүшесі болғанмен, ол сол кездегі көптеген тағайындаулар сияқты саясаткер емес, ауыл шаруашылығы саласындағы маман еді. Машеровтың осы мәселелер бойынша жасаған көптеген тағайындаулары да саясаткерлер емес, кәсіби мамандар болды. Бұл, негізінен, Орталық Комитеттің Ауыл шаруашылығы бөлімінің хатшысы Федор Кулаковтың ынталы қолдауының арқасында болды; партиялық лауазымда емес, кез келген тағайындаулар үшін Орталық Комитеттің келісімі қажет болды.
Under Masherov's rule, the Belarusian agricultural industry, which had typically been at the forefront of the economy, expanded far beyond its traditional production levels. Masherov took power with the ambitious goal of expanding the Belarusian grain harvest from the 2.3 million tons it had been producing to 9 10 million tons, stating that Belarus would need to feed itself, as well as other republics within the Soviet Union. His efforts proved moderately successful; by 1977 the grain harvest had increased to 7.3 million tons. Masherov raised eyebrows in 1974 when he appointed biologist Шевелуха, Виктор Степанович as secretary of agriculture in the Central Committee of the CPB. Though Shevelukha was known at the time as a devoted socialist and was a member of the CPSU, he was not a politician, as many appointments were at the time, but a professional in the agricultural field. Many of Masherov's other appointments regarding such matters were also professionals rather than politicians. This happened largely due to the enthusiastic support of Fyodor Kulakov, who was Secretary of the Central Committee's Agricultural Department; the agreement of the Central Committee was required for any appointments who were not already party officials.
Білім беру саясаты
Мұғалімдік тәжірибесі бар Машеров белорустардың білім алуына, әсіресе ғылымға зор қызығушылық танытты. Машеров КСРО-ның түкпір-түкпірінен келген ғалымдармен, соның ішінде Николай Борисевич (Белорус КСР Ғылым академиясының президенті), Мстислав Келдыш, Анатолий Александров, Борис Патон, Александр Прохоров, Николай Басов және Никита Моисеевпен бірлесіп жұмыс істеді. Машеров институттарды заманауи жабдықтармен қамтамасыз ету үшін қажырлы еңбек етті, атап айтқанда, Кардиография ғылыми-зерттеу институты үшін БССР-дегі алғашқы эхокардиография аппаратын сатып алды. Машеров білім беру мекемелерін кеңейтуді де қолға алды; Брест мемлекеттік техникалық университеті, Гомель қаласындағы Павел Сухой атындағы мемлекеттік техникалық университеті, Белоруссия мемлекеттік мәдениет және өнер университеті және Полоцк мемлекеттік университеті – барлығы Машеров басқарған үкімет тарапынан салынды. Кәсіптік білім беру саласында білім сапасын жақсарту және жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықты азайту мақсатында кешенді шаралар қабылдады. Сондай-ақ, Машеров шетел тілдерін оқытуды және белорусь мәдениеті туралы білім беруді дамытуға үлкен көңіл бөлді. Бірінші хатшы ретінде Машеров комсомолмен тығыз байланыс ұстады; оның ұсынысымен БССР-дегі комсомол мектебі Совет Одағындағы алғашқылардың бірі ретінде ашылды. Алайда, ол көптеген белорустардың (жыл сайын 100 мыңға дейін) БССР-ді комсомолдық құрылыс жобаларында жұмыс істеу үшін тастап кетуіне қатысты үлкен сын айтты; осы жұмысшылардың көпшілігі қайта оралмады, бұл Машеров «демографиялық дағдарыс» деп атады.
With a background as a teacher, Masherov was immensely interested in the education of Belarusians, especially in sciences. Masherov worked with scientists from across the USSR, including Nikolai Borisevich (President of the Academy of Scientists of the Byelorussian SSR), Mstislav Keldysh, Anatoly Alexandrov, Borys Paton, Alexander Prokhorov, Nikolay Basov, and Nikita Moiseyev, among others. Masherov worked tirelessly to get up to date equipment for institutes, including notably purchasing the first echocardiography machine in the BSSR for the Cardiography Research Institute. Masherov also promoted the expansion of educational institutions; the Brest State Technical University, the Pavel Sukhoi State Technical University of Gomel, the Belarusian State University of Culture and Arts, and Polotsk State University were all constructed by Masherov's government. In regards to vocational education he brought in comprehensive measures to both improve the quality of education and decrease juvenile delinquency and took inspiration from Anton Makarenko in expanding education at youth detention centres. Masherov also supported increased teaching of foreign languages as well as education on Belarusian culture. Masherov retained good relations with the Komsomol as First Secretary; it was on his initiative that the BSSR's Komsomol school was opened, as one of the first in the Soviet Union. However, on the other hand he also strongly criticised the widespread practise of many Belarusians (up to 100,000 annually) leaving the BSSR to work on Komsomol construction projects; many of these workers would not return, resulting in what Masherov termed a "demographic crisis".
Соғыс мемориалы
Бірінші хатшы және бұрынғы партизандық көшбасшы ретінде Машеров Екінші дүниежүзілік соғысты және белорус партизандарын еске алу саясатын қолдады. Машеровтың билігі кезінде партизандарға арналған көптеген ескерткіштер салынды, мысалы, Даңқ төбесі, Хатын трагедиясына арналған мемориал және «Жарқын» монументі. Заир Азгурдың сөзіне сүйенсек, Машеров өзі Даңқ төбесінің алғашқы жобасын жасаған. Машеров Белоруссияның Кеңес Одағының соғысқа салған үлесін кеңінен танытуға да жауапты болды. Ол Кеңес басшылығының күмәніне қарамастан, Брест бекінісі мен Минск қалаларына «Батыр қала» атағын беруге қол жеткізді.
As First Secretary and a former partisan leader, Masherov supported a policy of memorialising the Second World War and Belarusian partisans. Under Masherov's rule, numerous monuments to the partisans were constructed, such as the Mound of Glory, the memorial to the Khatyn massacre, and the Breakthrough monument. According to Zair Azgur, Masherov himself drafted the first design of the Mound of Glory. Masherov was also responsible for making the Belarusian contributions to the Soviet war effort more well known across the Soviet Union. He successfully pushed for Brest Fortress and Minsk to be awarded the title of Hero City despite reservations from Soviet leadership.
Баға көтеру үшін ескерту
Машеров Кеңес үкіметінің бірнеше лауазымына мүмкін үміткер ретінде айтылды. Өлімінен бұрын ол Политбюро мүшесіне кандидат болды, ал «Вашингтон Пост» сияқты бірқатар басылымдар оның ұстазы Косыгин қайтыс болғаннан кейін премьер-министр болуға ниеттенгенін хабарлады. Мұндай мәлімдемені 1977 жылғы ЦРУ есебі де қолдады, онда Машеров Брежневтің өкіметіне қауіпті «Белорусь фракциясының» жетекші мүшесі ретінде сипатталды. Дегенмен, басқалар бұл пікірге қарсы шықты, соның ішінде Машеровтың қарындасы Ольга Брежнев пен Машеровтың жеке және саяси қарым-қатынастары жақсы болғанын айтты.
Masherov was mentioned as a possible candidate for multiple positions within the Soviet government. Prior to his death he was a candidate member of the Politburo, and it has been stated by some such as the Washington Post that he intended to become Premier following the death of his mentor, Kosygin. Such a claim was also supported by a 1977 CIA report which cast Masherov as a leading member of a "Belorussian Faction" which Brezhnev viewed as a serious threat to his rule. However, others have disputed this, including Masherov's sister Olga, who has said that Brezhnev and Masherov maintained an amicable personal and political relationship.
Кеңес басшылығымен қақтығыстар
Тәуелсіз ойшыл ретінде Машеров сол кездегі КОКП-ның көптеген өкілдерінен ерекшеленді. Көптеген отандастары Кеңес Одағының басшысы Леонид Брежневтің ұстанымдарын қатаң сақтауды таңдағанда, Машеров өз жолын ұстанды, Беларусьті дамытты және көбінесе Мәскеуден нұсқау алмастан әрекет етті. Машеров пен Брежневтің қарым-қатынасы туралы әртүрлі пікірлер бар, мысалы, Ольга Машерова Брежневтің Машеровтің жоғары лауазымға таянуына үміттенгенін айтады. Машеровтың КОКП-ның екінші хатшысы және партияның басты идеологы Михаил Сусловпен қарым-қатынасы қиын болды. Суслов 1971 жылы КОКП-ның 24-ші съезіне шақырып, Машеровтен Еурокоммунизмді сынап сөйлеуін сұрап, оның мансаптық өсуіне кедергі келтірді. Бұл шараға Еурокоммунистер, оның ішінде Жорж Марше және Долорес Ибаррури (тиісінше Франция Коммунистік партиясының басшысы және Испания Коммунистік партиясының құрметті президенті) қатысқан болатын. Бұл Машеровтың саяси амбицияларына ауыр соққы болған дипломатиялық инцидентке әкелді. Дегенмен, 1977 жылғы ЦРУ есебінде Машеров, сондай-ақ оның саяси одақтастары Мазуров пен Зимианин, Брежневтің жеке басына табынушылық құруына қарсылық көрсеткен Сусловтан және премьер-министр Алексей Косыгинден қолдау алғаны айтылады. Кеңес Одағының Бас Прокуроры мен КГБ оқиғаны тергеп, оны жазатайым оқиға деп таныды. Картоп таситын жүк көлігінің жүргізушісі Николай Пустовит екі немесе одан да көп адамның өліміне себеп болған жол қағидаларын бұзды деп айыпталды және 15 жылға қатаң түрмеге кесілді. Бірақ 1982 жылы Пустовиттің мерзімі жалпы кешіріммен қысқартылды, ал 1985 жылы ол босатылды.
As an independent thinker, Masherov set himself apart from many others within the CPSU at the time. While many of his compatriots chose to closely adhere to the positions of Soviet leader Leonid Brezhnev, Masherov instead pursued his own course, developing Belarus and frequently acting without seeking guidance from Moscow. Masherov's relationship with Brezhnev has been subject to wildly varying accounts, with some, such as Olga Masherova, stating that Brezhnev was hopeful that Masherov would achieve higher office. Masherov had a complicated relationship with Mikhail Suslov, Second Secretary of the CPSU and the party's primary ideologue. Suslov allegedly sabotaged Masherov's attempts to move upwards by inviting him to the 24th Congress of the CPSU in 1971 and requesting that he give a speech criticising Eurocommunism. This was despite the attendance of Eurocommunist politicians, including Georges Marchais and Dolores Ibárruri (head of the French Communist Party and honorary president of the Spanish Communist Party respectively), and caused a diplomatic incident which dealt a serious blow to any further political aspirations of Masherov. However, according to a 1977 CIA report, Masherov, as well as his political allies Mazurov and Zimyanin, had backing from Suslov, as well as Premier Alexei Kosygin, in opposition to the establishment of Brezhnev's cult of personality. The Procurator General of the Soviet Union and the KGB conducted an investigation into the incident and found it to be an accident; the driver of the potato truck, Nikolai Pustovit, was declared guilty of a traffic safety violation resulting in the deaths of two or more people and sentenced to 15 years of hard labour. However, in 1982, Pustovit's sentence was reduced as part of a general amnesty, and in 1985 he was released.
Құрлық теориясы
Машеровтың өлімі төңірегінде әртүрлі артық ойлар бар, сондай-ақ кеңес саясаткерлерінің қатысы туралы да әңгімелер көп. Осы пікірлерге сәйкес, Машеровты жоғары биліктегілер оның мансабына өрлеуінен сескеніп, өлтіруге бұйрық берген. Конспирацияның бас ұйымдастырушысы әртүрлі айтылады, бірақ көбінесе Юрий Андроповты кінәлайды.
Conspiracy theories exist regarding Masherov's death and the alleged role played by Soviet politicians. According to these theories, Masherov was killed on the orders of the higher echelons of Soviet power out of fear of him rising in the ranks. The chief organiser of the conspiracy often varies, but Yuri Andropov is most commonly accused.
Мұра
Машеровтың мұрасы Беларусьте оның басшылығымен басталған экономикалық реформалар, Даңқ төбесі және Минск метросы арқасында терең сезілді. Машеров сонымен қатар Елем Климовтің "Кел және көр" фильмінің түсірілімін қолдады, Климовтың ұсынысын қабылдамаған төменгі лауазымды қызметкерлерді ескермей, фильм түсіруге жеке рұқсат берді. Машеровтың қайтысынан кейін Минскідегі жаңадан ашылған Машеров даңғылына оның құрметіне ат қойылды, бірақ 2005 жылы ол Виктор даңғылы деп өзгертілді. 2018 жылы «Әділ әлем» Беларуссиялық солшыл партиясы Минск метрополитенін Машеровтың құрметіне қайта атауды ұсынды, метроның оның табандылығының арқасында салынғанын түсіндірді. 2012 жылдың маусымында өткізілген сауалнамада Машеров 23,2% дауыспен белорустардың идеалды көшбасшысы деп танылды; одан кейін президент Александр Лукашенко 20,6% және Ресей президенті Владимир Путин 19,2% дауыс жинады. Осыған ұқсас сауалнамаларда Машеровтың да үлкен танымалдылығы болды; 2008 жылы ол 23,5% дауыспен Лукашенко мен Путиннен кейін үшінші орынды иеленді. 2004 жылы ол 32,7% дауыспен Путиннен кейін екінші орынды алды. 1996 жылы сауалнамаға қатысқандардың 45,2% оны белорустар арасындағы ең танымал көшбасшы деп санайтындықтан, ол басым көпшілік тарапынан идеалды көшбасшы деп есептелді.
Masherov's legacy has been profoundly felt in Belarus, owing to the economic reforms begun under his leadership, the Mound of Glory and the Minsk Metro. Masherov also supported the production of Elem Klimov's film Come and See, overruling lower functionaries who had rejected Klimov's proposal and personally greenlighting filming. Following Masherov's death, the newly created Masherov Avenue in Minsk was named in his honour before being changed in 2005 to its present name, Victors Avenue. In 2018 the Belarusian Left Party "A Just World" proposed renaming the Minsk Metro in Masherov's honour, explaining that it was due to his persistence that the metro was constructed. In a poll conducted in June 2012, Masherov was ranked as Belarusians' ideal leader with 23.2% of the vote; behind him was President Alexander Lukashenko with 20.6% and President of Russia Vladimir Putin with 19.2%. In similar polls going further back, Masherov has also had significant popularity; in 2008, he was third behind Lukashenko and Putin at 23.5%. In 2004, he was second only to Putin with 32.7%. In 1996, he was overwhelmingly considered to be the most popular leader among Belarusians with 45.2% of people polled considering him to be an ideal leader.
Орысшалау
Машеровтың билігі мен мұрасына қатысты ең маңызды даулардың бірі – оның Беларусьтің русификациясына қандай рөл атқарғаны, әсіресе белорус тіліндегі білім берудің төмендеуіне және орыс тіліндегі оқытудың артуына ерекше назар аударылады. Русификацияны одан әрі күшейткен деп санайтындар да, оған қарсы тұрғандар да оның орыс ұлтшылдығын жақтамағаны туралы келіседі, бірақ сын көзқараспен қарағандар оның билігі биліктің орталықтандырылуымен және белорус қоғамында орыс тілінің кеңіюімен ерекшеленгенін айтады. Белоруссиялық журналист және демократиялық саясаткер Сиархей Навумчик бұл өсімді Машеровтың мәдени интеграцияға сенген «шынайы коммунист» статусымен байланыстырады және ол русификацияны ілгерілетуде жауапкершіліктен қашпаса да, бұл процестің Кирилл Мазуров тұсында басталғанын атап көрсетеді. Журналист Виталь Аляксеевич Цыганков Машеровты республикалық деңгейдегі басшылардың арасында русификацияны ілгерілетуде «бірінші орында» тұрған деп сипаттайды. Алайда, Цыганков Машеровтың Кеңес Одағында белорус тіліндегі әдебиеттің орнын қорғау және нығайту үшін жұмыс істегенін де мойындайды. Тарихшы Наталья Чернышова Машеровтың белорус тіліндегі білім беруді шектеу туралы шешімін сын тұрғысынан қарастырғанмен, оның шаруалар тегінен шыққандығының белорус тілінен орыс тіліне ауысуына әсер еткенін, бұл оның Беларусьтегі «әлеуметтік мобильділіктің соңғы үлгісі» екенін көрсетеді деп санайды. Цыганков сияқты, Чернышова да Машеровтың білім беру және әдебиет саласындағы ұстанымдарының өзгешелігін атап өтеді, оның «Белорус жазушылар одағын» (Саюз беларускіх пісьменнікаў) қолдағанын және Янка Купала, Якуб Колас және Максим Багданович сияқты жазушылардың ескерткіштерін орнатуға саяси тәуекелге бара отырып ұмтылғанын айтады. Жергілікті билікті сынағандықтан Коммунистік партиядан қуылған диссидент жазушы Алиаксей Карпиук Машеровтың оның партия мүшелігін қайта қалпына келтіргенін және орталық кеңестік үкіметтің Карпиук пен әріптес жазушы Васил Быкауды мақсат тұтқанына қарсы күрескенін де мойындайды.
Among the most significant controversies regarding Masherov's rule and legacy is what role he played in the Russification of Belarus, with particular attention being paid to the decline of Belarusian language education and respective increase of Russian language teaching. While both those who view him as having perpetuated Russification and those who oppose such a view agree that he was not a supporter of Russian nationalism, those with a more critical view note that his rule was marked by increased centralisation of power and the growth of the Russian language in Belarusian society. Belarusian journalist and pro democratic politician Siarhei Navumchyk has credited this growth to Masherov's status as a "sincere communist" who believed in cultural integration, and notes that while he does not lack responsibility for advancing Russification, the process began under Kirill Mazurov. More critically, journalist Віталь Аляксеевіч Цыганкоў has described Masherov as being "first place" among republican level leaders in advancing Russification. Conversely, Cyhankoŭ also notes that Masherov worked to protect and strengthen the position of Belarusian language literature within the Soviet Union. Historian Natalya Chernyshova, while presenting Masherov's decision to limit Belarusian language education in a critical light, has argued that his background as a part of the peasantry influenced him to switch from Belarusian to Russian, reflecting his status as "the ultimate model of upward social mobility" in Belarus. Similarly to Cyhankoŭ, Chernyshova notes the divergences between Masherov's positions on education and on literature, noting his support for the Саюз беларускіх пісьменнікаў and his efforts to have writers Yanka Kupala, Yakub Kolas, and Maksim Bahdanovič publicly memorialised at what he felt was significant political risk. Dissident writer Aliaksei Karpiuk, who was expelled from the Communist Party for his criticism of local officials, similarly credited Masherov with restoring his party membership and fighting the central Soviet government's targeting of both Karpiuk himself and fellow writer Vasil Bykaŭ.
Отбасылық және жеке өмірі
Машеров өзінің қонақжай мінезімен және басқаларға көмектесуге дайындығымен танымал болды; онымен кездескен батыс дипломаттары оны "әдемі әдет-ғұрып иесі және зиялы" деп сипаттады. Ол балет пен театрды ұнататын, және жиі қойылымдарға қатысатын. Сондай-ақ кітап оқу, баня және футбол ойнауды жақсы көретін. 1980 жылғы жазғы Олимпиаданың футболдан іріктеу матчтары Минскіде өтті, оны көру үшін ол Қара теңіздегі демалысын үзіп тастады. Машеров Бяловежа орманына жиі баратын, сондай-ақ ұшуға құштар болды; ол 1978 жылы ғана 104 рет ұшты. Машеровпен біргегі ұшулар таңертеңгі сағат 4-те басталып, күні бойы көп тоқтаулармен созылатын. 1970 жылдардың соңында Машеровқа бүйрек алып тастау қажет болды. Бастапқыда операцияны Минскіде жасау жоспарланған, бірақ әйелінің талабы бойынша Мәскеуде жасалды, себебі ол онда қауіпсіздік жоғары болады деп ойлады. Оның жеке дәрігері Николай Манак айтқандай, Машеров ішімдік ішпеген, бірақ жиі темекі шегетін, және стрестен қан қысымы жоғары болған. Машеровтың үлкен ағасы Павел Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал-майор болды және одақтастар Австрияны басып алған кезде Кеңес оккупациялық күштерінің құрамында болды. Машеровтың үлкен қызы Наталья Петровна Машерова кейін тәуелсіз Беларусьте саясатқа қатысып, Өкілдер палатасының депутаты болды. Ол сондай-ақ 2001 жылғы Беларусь президенттік сайлауына қатысып, сауалнамаларда жақсы нәтижелер көрсетті, бірақ президент Александр Лукашенконың оған қарсы айтқан сөздерінен кейін сайлаудан бас тартты, өйткені ол өзінің науқанының "қақтығысқа" ұшырауына мүдделі емес еді.
Masherov was known for his welcoming demeanour and willingness to help others; western diplomats who had met him described him as "urbane and intelligent". He enjoyed ballet and theatre, and often visited performances. He also enjoyed reading, banya, and association football; he interrupted his vacation on the Black Sea to watch the 1980 Summer Olympics' qualifying matches for football, which were held in Minsk. Masherov was known to visit Białowieża Forest frequently, and was fond of flying; he flew 104 times in 1978 alone. Flights with Masherov began very early in the morning, typically around 4:00, and would last the entire day with many stops. During the late 1970s, Masherov needed to have a kidney removed. It was originally desired that the operation be carried out in Minsk, but at the insistence of his wife it was carried out in Moscow instead, as she felt that it would be safer there. According to his personal physician, Nikolai Manak, Masherov did not drink, but smoked often, and suffered from high blood pressure due to stress. Masherov's older brother Pavel became a major general during the Second World War and was part of the Soviet occupation force during the Allied occupation of Austria. Masherov's eldest daughter Наталля Пятроўна Машэрава later entered politics in an independent Belarus, serving as a member of the House of Representatives. She also ran in the 2001 Belarusian presidential election and placed well in polls, but withdrew following a tirade against her by incumbent president Alexander Lukashenko, saying that she did not intend for her campaign to become "confrontational".