Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағы Республикасы
Republic of the Soviet Union
Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасы (БССР, немесе Белоруссия ССР; ; Белорусская Советская Социалистическая Республика), сондай-ақ Белоруссия, Белоруссия, Белоруссия ССР, Совет Беларусь немесе жай ғана Беларусь деп аталады, Кеңес Одағының (КСРО) республикасы болды. Ол 1920 жылдан 1991 жылға дейін КСРО-ның он бес құраушы республикасының бірі ретінде, 1990-1991 жылдар аралығында өз заңнамасымен өмір сүрді. Республиканы Белоруссия Коммунистік партиясы басқарды, ал кейбір тарихшылар оны Совет Белоруссиясы немесе Совет Беларусь деп те атады. Белоруссияның басқа да атаулары – Ақ Ресей немесе Ақ ресейлік Кеңестік Социалистік Республикасы және Белоруссия Кеңестік Социалистік Республикасы болды. Батыс жағынан Польшамен шектесетін еді. Кеңес Одағының ішінде солтүстікте Литва ССР-імен, шығыста Латвия ССР-імен, оңтүстікте Ресей СФСР-імен және оңтүстік-шығыста Украина ССР-імен шекаралас болды. Белоруссия Социалистік Кеңес Республикасы (БССР) 1918 жылғы наурызда Белоруссия Халық Республикасы тәуелсіздік жариялағаннан кейін 1919 жылғы 1 қаңтарда большевиктер тарапынан жарияланды. 1922 жылы БССР Украина КСР, Закавказ КСР және Ресей КСР Федеративтік Социалистік Республикасы (РСФСР) сияқты Кеңес Одағының төрт құрылтайшы мүшесінің бірі болды. Белоруссия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия басып алған бірнеше Кеңес республикаларының бірі болды. Кеңес Одағының соңғы жылдарында, 1990 жылы Белоруссия КСР Жоғарғы Кеңесі Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны қабылдады. 1991 жылғы 25 тамызда Белоруссия КСР тәуелсіздігін жариялады, ал 19 қыркүйекте Белоруссия Республикасы деп қайта аталды. Кеңес Одағы 1991 жылғы 26 желтоқсанда таратылды.
The Byelorussian Soviet Socialist Republic (BSSR, or Byelorussian SSR; ; Белорусская Советская Социалистическая Республика), also known as Byelorussia, Belorussia, Belarusian SSR, Soviet Belarus, or simply Belarus, was a republic of the Soviet Union (USSR). It existed between 1920 and 1991 as one of fifteen constituent republics of the USSR, with its legislation from 1990 to 1991. The republic was ruled by the Communist Party of Byelorussia and was also referred to as Soviet Byelorussia or Soviet Belarus by some historians. Other names for Byelorussia included White Russia or White Russian Soviet Socialist Republic and Belorussian Soviet Socialist Republic. To the west it bordered Poland. Within the Soviet Union, it bordered the Lithuanian SSR and the Latvian SSR to the north, the Russian SFSR to the east, and the Ukrainian SSR to the south. The Socialist Soviet Republic of Byelorussia (SSRB) was declared by the Bolsheviks on 1 January 1919 following the declaration of independence by the Belarusian Democratic Republic in March 1918. In 1922, the BSSR was one of the four founding members of the Soviet Union, together with the Ukrainian SSR, the Transcaucasian SFSR, and the Russian Soviet Federative Socialist Republic (RSFSR). Byelorussia was one of several Soviet republics occupied by Nazi Germany during World War II. Towards the final years of the Soviet Union's existence, the Supreme Soviet of Byelorussian SSR adopted the Declaration of State Sovereignty in 1990. On 25 August 1991, the Byelorussian SSR declared independence, and on 19 September it was renamed the Republic of Belarus. The Soviet Union was dissolved on 26 December 1991.
Терминология
Белоруссия (Белору́ссия) термині Белая Русь, яғни Ақ Русь терминінен туындаған. "Ақ Русь" атауының пайда болуына қатысты бірнеше пікір бар. Этно-дін теориясы бойынша, бұл атау Литва Ұлы Княздығының құрамындағы ежелгі русь жерлерінің сол бөлігін сипаттау үшін қолданылған, ол негізінен ерте христиан дінін қабылдаған славян тайпаларымен қоныстанған, ал Қара Русь негізінен язычник балтықтармен мекендеген. Соңғысы Росси́я (Ресей) сөзімен ұқсас, бірақ әрлеуі мен екпіні басқаша, алғаш рет Ресей империясы тұсында пайда болды, ал Ресей патшасы көбінесе "Барлық Ресейдің патшасы" деп аталатын, себебі Ресей немесе Ресей империясы Ресейдің үш бөлігінен – Ұлы, Кіші және Ақ Русьтен құралған. Осы арқылы барлық территориялардың орыстілді, ал барлық халықтардың да орыс екендігі, ал белорустардың орыс халқының бір түрі екендігі дәлелденді. 1917 жылғы большевистік революциядан кейін "Ақ Ресей" термині қызыл большевиктерге қарсы күрескен ақ гвардиялық әскерлердің атауы болғандықтан, шатасу тудырды. Белоруссия КСР кезеңінде Белоруссия термині ұлттық сананың бір бөлігі ретінде қабылданып, кеңінен қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Польшаның басқаруында болған Батыс Белоруссияда Белоруссия атауы Белосток және Гродно аймақтарында жиі қолданылды. 1920 жылы Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасы құрылғаннан бастап Белоруссия термині (оның басқа тілдердегі атауы, мысалы, ағылшын тілінде орыс тілінен алынған) ресми түрде қолданыла бастады. 1936 жылы 1936 жылғы Кеңес Конституциясы қабылданысымен республика Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасы болып қайта аталды. 1991 жылдың 19 қыркүйегінде Белоруссия КСР Жоғарғы Кеңесі Кеңес республикасын "Беларусь" деген қысқаша атауымен Беларусь Республикасы деп атады. Жаңадан тәуелсіздік алған Беларусьтегі консервативті күштер атаудың өзгеруіне қолдау көрсетпеді және 1991 жылғы Беларусь Конституциясының жобасына оны қосуға қарсы болды.
The term Byelorussia (Белору́ссия), derives from the term Belaya Rus' , i. e., White Rus'. There are several claims to the origin of the name White Rus'. An ethno religious theory suggests that the name used to describe the part of old Ruthenian lands within the Grand Duchy of Lithuania that had been populated mostly by early Christianized Slavs, as opposed to Black Ruthenia, which was predominantly inhabited by pagan Balts. The latter part similar but spelled and stressed differently from Росси́я (Russia), first rose in the days of the Russian Empire, and the Russian Tsar was usually styled "the Tsar of All the Russias", as Russia or the Russian Empire was formed by three parts of Russia—the Great, Little, and White. This asserted that the territories are all Russian and all the peoples are also Russian; in the case of the Belarusians, that they were variants of the Russian people. Following the Bolshevik Revolution in 1917, the term "White Russia" caused some confusion as it became the name of the so called White military force that opposed the Red Bolsheviks. During the period of the Byelorussian SSR, the term Byelorussia was embraced as part of a national consciousness. In western Belarus, under Polish control until World War II, Byelorussia became commonly used in the regions of Białystok and Grodno. Upon the establishment of the Byelorussian Soviet Socialist Republic in 1920, the term Byelorussia (its names in other languages such as English being based on the Russian form) was only used officially. In 1936, with the proclamation of the 1936 Soviet Constitution, the republic was renamed to the Byelorussian Soviet Socialist Republic. On 19 September 1991 the Supreme Soviet of the Byelorussian SSR renamed the Soviet republic to the Republic of Belarus, with the short form "Belarus". Conservative forces in the newly independent Belarus did not support the name change and opposed its inclusion in the 1991 draft of the Constitution of Belarus.
Басталуы
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Белоруссия жерлері Ресей империясының бір бөлігі болды, ол Польшаның бөлінісінен бір ғасырдан астам уақыт бұрын алынған еді. Соғыс кезінде 1915 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Ресейдің Батыс майданының үлкен шегінуі Германияның Гродно және Вильно губернияларының көп бөлігін басып алуымен аяқталды. Нәтижесінде Минскіге батысқа қарай 100 шақырым қашықтықта орналасқан май шебі соғыстың соңына дейін өзгеріссіз қалды, Ресейдің 1916 жылдың көктемінде Нароч көлі маңындағы шабуылында оны бұзуға жасаған әрекеттеріне және сол жылдың жазында генерал Алексей Эверттің Барановичи қаласы маңындағы Брусилов шабуылы кезіндегі нәтижесіз әрекеттеріне қарамастан. 1917 жылдың ақпанында Ресейдегі Ақпан революциясының нәтижесінде патша Николай II-нің тақтан басқаны Белоруссиядағы саяси өмірді жандандырды. Орталық биліктің әлсіреуіне байланысты, әртүрлі саяси және этникалық топтар үлкен өзін-өзі анықтау құқығын және тіпті Ресейдің Уақытша үкіметінен бөлінуді көздеді. Бұл күш алуы 10-армияның жазғы Керенский шабуылы кезіндегі тиімсіз әрекеттерінен кейін басталды. Белоруссия аймақтарының және жаңадан құрылған түрлі (көбінесе солшыл) саяси күштердің өкілдері, соның ішінде Белоруссия Социалистік Ассамблеясы, Христиан-демократиялық қозғалысы және Жалпы еврейлік Еңбек Бунды Белоруссия Орталық Кеңесін құрды. Күзге қарай саяси тұрақсыздық жалғасты, ұлттық тенденциялардың күшеюіне қарсы болшевиктік Кеңестер тұрды. Қазан революциясы Ресейге соққы бергенде, сол күні, 25 қазанда (7 қарашада) 1917 жылы жұмысшылар мен солдаттар депутаттарының Минск Кеңесі қаланың басқаруын өз қолына алды. Большевиктердің Бүкілресейлік Кеңестері Вильно, Витебск, Могилев және Минск губернияларын біріктіретін Батыс облысын құруды жариялады, олар неміс әскері басып алмаған еді, осы жерлерді басқару үшін. 26 қарашада (6 желтоқсанда) Батыс облысы жұмысшылар, шаруалар және солдаттар депутаттарының атқару комитеті Батыс майданының атқару комитетімен біріктіріліп, біртұтас Облыкомзап құрылды. 1917 жылдың күзінде / 1918 жылдың қысында Батыс облысын Батыс облысының әскери-революциялық комитетінің төрағасы Александр Мясникян басқарды, ол бұл міндетті Карлис Ландерске тапсырды. Мясникян Ресей Социал-демократиялық Еңбек партиясының (РСДРП) Батыс облысы комитетінің төрағасы және Облыкомзап төрағасының орынбасары болды. Оған қарсы тұру үшін Белоруссия Орталық Кеңесі өзін Белоруссия Ұлттық Кеңесі (Рада) ретінде қайта ұйымдастырды, үкіметтік институттарды құруға кірісті және Облискомзапты үкіметтік емес, әскери құрылым деп санады. Нәтижесінде, 7 (20) желтоқсанда өткен бірінші Бүкілбелоруссиялық съезде большевиктер оны күшпен таратып жіберді.
Prior to the First World War, Belarusian lands were a part of the Russian Empire, which it gained from the Partitions of Poland more than a century earlier. During the War, the Russian Western Front's Great retreat in August/September 1915 ended with the lands of Grodno Governorate and most of Vilna Governorate occupied by Germany. The resulting front, passing at 100 kilometres to the west of Minsk remained static towards the end of the conflict, despite Russian attempts to break it at the Lake Naroch offensive in late spring 1916 and General Alexei Evert's inconclusive thrust around the city of Baranavichy in summer of that year, during the Brusilov offensive further south, in Western Ukraine. The abdication of Tsar Nicholas II in light of the February Revolution in Russia in February 1917, activated a rather dormant political life in Belarus. As central authority waned, different political and ethnic groups strived for greater self determination and even secession from the increasingly ineffective Russian Provisional Government. The momentum picked up after the incompetent actions of the 10th Army during the ill fated Kerensky offensive during the summer. Representatives of Belarusian regions and of different (mostly left wing) newly established political powers, including the Belarusian Socialist Assembly, the Christian democratic movement and the General Jewish Labour Bund, formed a Belarusian Central Council. Towards the autumn political stability continued to shake, and countering the rising nationalist tendencies were the Bolshevik Soviets, when the October Revolution hit Russia, that same day, on 25 October (7 November) 1917, the Minsk Soviet of workers and soldiers deputies took over the administration of the city. The Bolshevik All Russian council of Soviets declared the creation of the Western Oblast which unified the Vilna, Vitebsk, Mogilev and Minsk governorates that were not occupied by the German army, to administer the Belarusian lands in the frontal zone. On 26 November (6 December), the executive committee of workers, peasants and soldiers deputies for the Western Oblast was merged with the Western front's executive committee, creating a single Obliskomzap. During the autumn 1917/winter of 1918, the Western Oblast was headed by Aleksandr Myasnikyan as head of the Western Oblast's Military Revolutionary Committee, who passed this duty on to Kārlis Landers. Myasnikyan took over as chair of the Russian Social Democratic Labour Party's (RSDRP(b)) committee for Western Oblast and ru as chair of the Obliskomzap. Countering this the Belarusian Central Council reorganised itself as a Belarusian National Council (Rada), started working on establishing governmental institutions, and discarded the Obliskomzap as a military formation, rather than governmental. As a result, on 7th (20th) of December, when the first All Belarusian congress convened, the Bolsheviks forcibly disbanded it.
Германияның қатысуы
Беларусьтегі орыс-неміс майданы 1915 жылдан бері өзгеріссіз қалды және ресми келіссөздер тек 19 қарашада (2 желтоқсанда) басталды, сол кезде Кеңес делегациясы неміс әскері басып алған Беларусьтің Брест-Литовск қаласына сапарлады. Атысты тоқтату туралы келісім тез арада қол жеткізілді және желтоқсанда бейбіт келіссөздер басталды. Алайда, неміс тарапы көп ұзамай уәдесінен мойын бұрып, жағдайды толыққанды пайдаланды. Большевиктердің "қосымшалар мен өтемақыларсыз" келісім туралы талабы Орталық державалар үшін қабылдауға келмейтін болды және 18 ақпанда жаулық әрекеттер қайта басталды. Неміс әскерінің "Фаустшлаг" операциясы бірден табысқа жетті және 11 күн ішінде Украинаны, Балтық елдерін басып алып, Шығыс Беларусьтің оккупациясына мүмкіндік берді, бұл үлкен шығысқа қарай жылжуға әкелді. Бұл Obliskomzap-ты Смоленскке эвакуациялауға мәжбүр етті. Смоленск облысы Батыс облысына берілді. Неміс тарапының талаптарына қарсы тұрған большевиктер, 3 наурызда қол қойылған Брест-Литовск келісімінде олардың шарттарын қабылдады. Неміс империясы үшін "Фаустшлаг" операциясы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы стратегиялық жоспарларының бірін іске асырды – Германия орталығындағы буферлік мемлекеттердің гегемониясын құру, ол Миттелуропа деп аталды. Большевиктерден көңілі қалған жергілікті ұлтшыл топтарды қолдау маңызды болды. Сондықтан, Минск неміс әскері басып алғаннан кейін төрт күн өткен соң, таратылған Беларусь Ұлттық Кеңесі өзін Беларусьтегі жалғыз билік деп жариялады, ал немістер 25 наурызда жарияланған Беларусь Демократиялық Республикасын мойындады.
The Russo German front in Belarus remained static since 1915 and formal negotiations began only on 19 November (2 December N. S.), when the Soviet delegation traveled to the German occupied Belarusian city of Brest Litovsk. A cease fire was quickly agreed and proper peace negotiations began in December. However, the German party soon went back on its word and took full advantage of the situation, and the Bolsheviks' demand of a treaty "without annexations or indemnities" was unacceptable to the Central Powers, and on 18 February hostilities resumed. The German Operation Faustschlag was of immediate success and within 11 days, they were able to make a serious advance eastward, taking over Ukraine, the Baltic states and occupying Eastern Belarus. This forced the Obliskomzap to evacuate to Smolensk. The Smolensk Governorate was passed to the Western Oblast. Faced with the German demands, the Bolsheviks accepted their terms at the final Treaty of Brest Litovsk, which was signed on 3 March 1918. For the German Empire, Operation Faustschlag achieved one of their strategic plans for World War I, to create a German centered hegemony of buffer states, called Mitteleuropa. Support of local nationalist groups alienated by Bolsheviks was key, thus, when four days after Minsk was occupied by the German Army, the disbanded Belarusian National Council declared itself as the sole authority in Belarus, the Germans stood by, and recognised the declared Belarusian Democratic Republic on 25 March.
Жасау
Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін Белоруссия және Украинаның оккупацияланған аумақтарынан эвакуациялануды жариялады. Немістер келіп жатқанда, большевиктер Белоруссия, Украина және Балтық елдерін қайтару үшін аумаққа енуге құштар болды. Бұл, кеңес премьер-министрі Владимир Лениннің бұрынғы Ресей империясының аумақтарын басып алу және әлемдік революцияны ілгерілету туралы ұсыныстарын іске асыру мақсатында болды. 1918 жылдың 11 қыркүйегінде Революциялық әскери кеңес Батыс облысында орналасқан «Керме» әскерлерінен Батыс қорғаныс аймағын құруға бұйрық берді. Сонымен қатар, Кеңес Батыс облысын Батыс коммунасы ретінде қайта ұйымдастырды. 13 қарашада Мәскеу Брест-Литовск шартын жойды. Екі күннен кейін ол Қорғаныс аймағын Батыс армиясына айналдырды. 17-сі күні бастапқыда қан төгілмейтін батысқа қарай жылжу басталды. Белоруссия Халық Республикасы 3 желтоқсанда Минскіні эвакуациялап, аз ғана қарсылық көрсетті. Кеңес әскерлері екі армия арасындағы қашықтықты шамамен 10 шақырымға дейін сақтап, 10-ы күні Минскіні басып алды. Осы жетістіктеріне ынталанған, 1918 жылдың 30-31 желтоқсанында Смоленск қаласында Алтыншы Батыс облыстық партия конференциясы өткізіліп, Ресей Коммунистік партиясынан бөлініп шыққанын жариялады және өзін Белоруссия Коммунистік партиясының (БКП(б)) бірінші съезі деп жариялады. Келесі күні Смоленскте Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасы жарияланды, Батыс коммунасы таратылды, ал 7 қаңтарда ол Минскіге көшірілді. Александр Мясникян – Бүкілбелоруссиялық Орталық Атқару Комитетінің төрағасы, Змицер Жилунович – уақытша үкімет басшысы болып тағайындалды. Жаңа кеңестік республика бастапқыда жеті ауданнан: Барановичи, Витебск, Гомель, Гродно, Могилев және Смоленск тұрды. 30 қаңтарда республика Ресей КФСР-нан бөлініп, Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасы (БССР) болып қайта аталды. Бұл, 1919 жылдың 2-3 ақпанында өткен жұмысшылар, солдаттар және Қызыл Армия өкілдерінен құралған депутаттардың бірінші съезінде жаңа социалистік конституция қабылдануымен бекітілді. Қызыл Армия батысқа қарай жылжуын жалғастырып, 1919 жылдың жаңа жыл күні Гродно қаласын, 21 қаңтарда Пинскіні және 1919 жылдың 6 ақпанында Барановичині басып алып, БССР-дың аумағын кеңейтті.
After Germany was defeated in the First World War, it announced its evacuation from the occupied territories of Belarus and Ukraine. As the Germans were preparing to depart, the Bolsheviks were keen to enter the territory to re claim Belarus, Ukraine, and the Baltics to realise Soviet premier Vladimir Lenin's advocacy to seize the territories of the former Russian Empire and advance the world revolution. On 11 September 1918, the Revolutionary Military Council ordered the creation of the Western Defence region in the Western Oblast out of Curtain forces which were stationed there. Simultaneously the Council reorganised the Western Oblast as a Western Commune. On 13 November, Moscow annulled the Treaty of Brest Litovsk. Two days later it transformed the Defence region into a Western army. It began an initially bloodless advance westward on the 17th. The Belarusian National Republic barely resisted, evacuating Minsk on 3 December. The Soviets maintained a distance of about between the two armies, and took Minsk on the 10th. Encouraged by their success, in Smolensk on 30–31 December 1918, the Sixth Western Oblast Party conference met and announced its split from the Russian Communist Party, proclaiming itself as the first congress of the Communist Party of Byelorussia (CPB(b)). The next day, the Soviet Socialist Republic of Byelorussia was proclaimed in Smolensk, terminating the Western Commune, and on 7 January it was moved to Minsk. Aleksandr Myasnikyan emerged as head of the All Byelorussian Central Executive Committee and Zmicier Zhylunovich as head of the provisional government. The new Soviet republic initially consisted of seven districts: Baranavichy, Vitebsk, Gomel, Grodno, Mogilev and Smolensk. On 30 January, the republic announced its separation from the Russian SFSR and renaming as the Soviet Socialist Republic of Byelorussia (SSRB). This was conferred by the First Congress of deputies, composed of workers, soldiers and Red Army men, which met on 2–3 February 1919, to adopt a new Socialist constitution. The Red Army continued its westward advance, capturing the city of Grodno on New Year's Day 1919, Pinsk on 21 January, and Baranovichi on 6 February 1919, thereby enlarging the SSRB.
Литбел
Жоғарыда сипатталған батыс қыстық шабуыл Белоруссиямен шектелмеді; Кеңес әскерлері солтүстікке қарай Литваға да жылжыды. 16 желтоқсанда Вильнюсте Литва Социалистік Кеңес Республикасы (ЛССР) жарияланды. Литва операциясы және Белоруссияны жаулап алуды жалғастыруға немiс күштерінің шығуынан кейін Екінші Польша Республикасының күшеюі қауіп тудырды. Алайда, Польшамен қақтығыс болған жоқ және 12 қаңтарда Кеңес Жоғарғы Бас штабының директивасымен Неман-Буг өзендеріндегі шабуыл тоқтатылды. Дегенмен, осы сызықтардың шығысындағы аймақ тарихи түрде белорустар, поляктар және литвалықтардың аралас қоныстанған жері болды, сонымен қатар еврейлер де көптеп өмір сүрді. Әрбір ұлттың жергілікті қауымдастықтары жаңадан құрылып келе жатқан мемлекеттердің құрамына кіргісі келді. Литва, Беларусь және Украинаның батыс аймақтарындағы Кресси ("Шекаралық аймақтарда") генерал Вейтко басшылығымен шамамен 2000 сарбаздық Самооборона Литвы и Беларуси өзін-өзі ұйымдастырған жасақтары жергілікті коммунистер мен большевиктерге қарсы күреске кірісті. Әр тарап өз үкіметтері үшін аумақты бағындыруға тырысты. Жаңадан құрылған Польша армиясы жасақтарды нығайту үшін ұйымдастырылған бөлімшелерін жіберді. 14 ақпанда тұрақты әскерлер арасында алғашқы шайқас болды және майдан құрылды. Қолдау табуға мүңкіген большевик үкіметі, Литва және Белоруссия республикаларын біріктіріп, 28 ақпанда 1919 жылы Литва-Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасын (Литбел) құруға шешім қабылдады. Оның астанасы Вильнюс деп жарияланды және құрамында бес губерния болды: Вильнюс, Гродно, Ковно, Сувалки және Минск. Витебск және Могилев губерниялары РСФСР-ға берілді, ал 26 сәуірде құрылған Гомель губерниясы да оларға қосылды. Литвадағы операциялар майданды Шығыс Пруссияға жақындатты, ал ол жерден шыққан неміс бөлімшелері кеңестік күштерді жеңуге литвалықтарға көмектесе бастады; олар 1919 жылдың ақпан айында Каунасқа қарсы қызыл шабуылды тойтарды. 1919 жылдың наурыз айында польшалық бөлімшелер шабуылға шықты: генерал Станислав Шептицкий басқаратын күштер 2 наурызда Слоним қаласын басып алды және Неман өзенін кешіп өтті, ал литвалықтардың ілгерілеуі кеңестік әскерлерді Паневежистен ығыстырды. Сәуір айының басында кеңестік әскерлер Паневежис пен Гродноны қайта басып алды, бірақ Батыс армиясы поляк және литвалық әскерлермен, сондай-ақ оларға көмектескен неміс бөлімшелерімен күресу үшін тым сейік болды. Польша шабуылы жылдам күш алды, ал 1919 жылдың сәуірінде Вильнюс шабуылы Литбелді астананы алдымен Двинскке (28 сәуір), содан кейін Минске (28 сәуір), содан кейін Бобруйскіге (19 мамыр) көшіруге мәжбүр етті. Литбел аумақты жойғанда, Мәскеу оның билігін тез алып тастады. Мысалы, 1 маусымда ВЦИК-тің декреті Литбелдің барлық қарулы күштерін Қызыл Армияның бағынысына берді. 17 шілдеде Қорғаныс Кеңесі таратылды және оның функциялары Минск қалалық әскери комиссариатына (Милревком) берілді. 8 тамызда польшалық әскерлер Минскіні басып алғанда, сол күні астана Смоленскіге көшірілді. 28 тамызда литвалық әскерлер Зарасайды (Литбел бақылауындағы соңғы литвалық қала) басып алды, ал сол күні Бобруйск поляктардың қолына түсті. 1919 жылдың жазының соңында польшалық шабуыл да тоқырады. Қызыл Армияның жеңілісі Польша мен Литва арасындағы аумаққа байланысты тағы бір тарихи келіспеушіліктің тууына әкелді; олардың Вильнюс қаласын бақылау үшін күресі көп ұзамай әскери қақтығысқа ұласты, нәтижесінде Польша жеңіске жетті. Деникин мен Колчакқа қарсы күресіп жатқан Кеңес Ресейінің батыс майданға адам жіберуге мүмкіндігі болмады. Польша мен Литва арасында жергілікті шайқастармен тоқтау орнады.
The western winter offensive described above was not limited to Byelorussia; Soviet forces similarly moved to the north into Lithuania. On 16 December the Lithuanian Socialist Soviet Republic (LSSR) was proclaimed in Vilnius. The Lithuanian operation and continuing conquest of Byelorussia were threatened by the rise of the Second Polish Republic after the withdrawal of German forces. However the conflict with Poland did not break out and the Soviet High Command's 12 January directive was to cease advance on the Neman Bug rivers. However, the region to the east of those lines was historically mixed among a population of Belarusians, Poles and Lithuanians, with a sizeable Jewish minority. The local communities of each respective group wanted to be part of the respective states that were establishing themselves. In the Kresy ("Borderland") areas of Lithuania, Belarus and western Ukraine, self organized militias, the Samoobrona Litwy i Białorusi numbering approximately 2,000 soldiers under General Wejtko, began to fight against the local communist and advancing Bolshevik forces. Each side was trying to secure the territories for its own government. The newly formed Polish Army began sending its organised units to reinforce the militias. On 14 February, the first clash between regular armies took place and a front emerged. Eager to win support, the Bolshevik government decided to restore the Great Duchy of Lithuania by merging the Lithuanian and Byelorussian republics into the Lithuanian–Belorussian Soviet Socialist Republic, or Litbel on 28 February 1919. Its capital was proclaimed as Vilnius, with five guberniyas: Vilno, Grodno, Kovno, Suwalki and Minsk. The Vitebsk and Mogilev guberniyas were transferred to the Russian SFSR, and were soon joined by the Gomel Governorate, which was created on 26 April. The operations in Lithuania brought the front close to East Prussia, and the German units that had withdrawn there began to assist the Lithuanian forces to defeat the Soviets; they repelled the Red offensive against Kaunas in February 1919. In March 1919, Polish units opened an offensive: forces under General Stanisław Szeptycki captured the city of Slonim (2 March) and crossed the Neman, whilst Lithuanian advances forced the Soviets out of Panevėžys. A final Soviet counter offensive retook Panevėžys and Grodno in early April, but the Western Army was too thinly spread to fight both the Polish and Lithuanian troops, and the German units assisting them. The Polish offensive quickly gained momentum, and Vilna offensive in April 1919, forced Litbel to evacuate the capital first to Dvinsk (28 April), then to Minsk (28 April), then to Bobruysk (19 May). As the Litbel lost territory, its powers were quickly stripped by Moscow. For example, on 1 June Vtsik's decree put all of Litbel's armed forces under the command of the Red Army. On 17 July, the Defence Soviet was liquidated, and its function was passed to Minsk's Milrevcom. When on 8 August Polish forces captured Minsk, that same day the capital was evacuated to Smolensk. On 28 August Lithuanian forces took Zarasai (the last Lithuanian town held by Litbel) and the same day Bobruysk fell to the Poles. By late summer of 1919, the Polish advance was also exhausted. The defeat of the Red Army allowed the outbreak of another historic disagreement over territory between Poland and Lithuania; their competition to control the city of Vilnius soon erupted into a military conflict, with Poland winning. Facing Denikin and Kolchak, Soviet Russia could not spare men for the western front. A stalemate with localised skirmishes developed between Poland and Lithuania.
Шахмат тақтасындағы пеш
Бұл тұрақсыздық пен кейдегі (бірақ нәтижесіз) келіссөздер Ресейге басқа аймақтарға назар аудару үшін қажетті үзіліс сыйлады. 1919 жылдың екінші жартысында Қызыл Армия оңтүстікте Деникин әскерін жеңіп, Донды, Солтүстік Кавкасты және Шығыс Украинаны басып алды, Колчак әскерін Волгадан, Урал таулары арқылы Сібірге дейін ығыстырды. 1919 жылдың күзінде Николай Юденичтің Петроградқа жасаған шабуылы тоқтатылды, ал солтүстікте Евгений Миллер әскері Арктикаға қарай кері шегінді. Дипломатиялық майданда, 1919 жылдың 11 қыркүйегінде Кеңес Ресейінің Сыртқы істер халық комиссары Георгий Чичерин Литваға бейбіт келісім туралы ұсыныспен хат жолдады. Бұл Литва мемлекетін де-факто мойындау болды. Эстония және Латвиямен ұқсас келіссөздер 1920 жылдың 2 ақпанында біріншісімен бейбіт келісімге, ал екіншісімен бір күн бұрын атысты тоқтату келісіміне әкелді. Бірнеше шекараны қамтамасыз етіп, «Фронттар сақинасын» бұзғаннан кейін Кеңес үкіметі батысқа қарай үлкен шабуылға күш жинауға кірісті, осылайша әлемдік революцияны Еуропаға жеткізуді көздеді. Алайда, Польшаның мұны болдырмау және Беларусь есебінен «қауіпсіздік аймағын» құру рөлі ғана мақсаты емес еді. Жаңа басшы Юзеф Пилсудский поляктарды ұлтшылдық сөздермен біріктіріп, тарихи Польша-Литва одағын, Миджиморзе құруға шақырды, оған Литва, Украина, Беларусь кіріп, шығыс шекарасын Ресейге қарай мүмкіндігінше жылжытуды көздеді.
The stalemate and the occasional (though fruitless) negotiations gave Russia a much needed pause to concentrate on other regions. During the latter half of 1919 the Red Army successfully defeated Denikin in the South, taking over the Don, North Caucasus and Eastern Ukraine, pushed Kolchak from the Volga, beyond the Ural mountains into Siberia. In autumn of 1919, Nikolai Yudenich's advance on Petrograd was checked, whilst in the far north the Evgeny Miller's army was pushed into the Arctic. On the diplomatic front, on 11 September 1919, the People's Commissar of Foreign Affairs of Soviet Russia, Georgy Chicherin, sent a note to Lithuania with a proposal for a peace treaty. It was a de facto recognition of the Lithuanian state. Similar negotiations with Estonia and Latvia, gave way for a peace treaty with the former on 2 February 1920 and a cease fire agreement with the latter a day earlier. Having secured several frontiers and breaking the "Ring of Fronts" the Soviet government began building up its forces for the massive offensive westwards, bringing the World Revolution to Europe. However the Polish role of preventing this and creating a "buffer zone" at the expense of Belarus was not its sole goal. The new leader Józef Piłsudski rallied the Poles under a nationalist rhetoric to re create the historic Polish–Lithuanian Commonwealth, the Międzymorze, which would include Lithuania, Ukraine, Belarus and push the eastern border as far as possible into Russia.
Соғыс жалғасуда
1920 жылдың сәуірінде Польша ірі шабуылын бастады. Алайда, Кеңес Қызыл Армиясы бір жыл бұрынғыдан әлдеқайда жақсы ұйымдастырылған еді. Польша әскерлері Украинада бірнеше табысқа жеткенімен, ең бастысы – Киевті басып алғанмен, Белоруссиядағы Жлобин мен Оршаға жасаған екі шабуылы да мамыр айында тойтарылды. Маусым айында РСФСР батыс бағыттағы ірі шабуылға толық дайын болды. Литваның бейтараптығын сақтау мақсатында (бірақ бейбіт келісім әлі келіссөздер кезеңінде болғандықтан) 6 маусымда Литбелдің эмиграциядағы үкіметі таратылды. Бірнеше күннен кейін Хайк Бжишкян басқаратын 3-атқыштар корпусы поляк майданындағы қорғанысты бұзып, поляк әскерлерінің күйреуіне және шегінуіне себеп болды. 11 шілдеде Минск қайта басып алынды, ал 1920 жылдың 31 шілдесінде Минск қаласында Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасы қайта құрылды. Майдан батысқа жылжыған сайын, жаңа республика құрамына көбірек белорус жерлері қосылып, алғашқы әкімшілік жарлықтар жарияланды. Аймақ жеті уездке бөлінді: Бобруйск, Борисов, Игумен, Минск, Мозырь және Слуцк. (Витебск, Гомель және Могилев РСФСР құрамында қалды.) Бұл жолы басшылықты Александр Червяков (Минск әскери-революциялық комитетінің төрағасы) және Вильгельм Кнорин (Белоруссия Коммунистік партиясы Орталық комитетінің төрағасы) жүзеге асырды. ССРБ Қызыл Армия Польшаға енген кезде тағы да аумақтарды қосып алуға тырысты, бірақ тамызда Варшава шайқасындағы шешуші польшалық жеңіс бұл жоспарларға тосқауел салды. Қызыл Армия Белоруссияда қайтадан қорғанысқа көшті. Польшалықтар 1920 жылдың қыркүйек айында Нимен өзені шайқасында ресейлік шепті бұзуға сәттілік танытты. Осының салдарынан Кеңес үкіметі әлемдік революция мақсаттарынан ғана емес, сонымен қатар Батыс Беларусьтен де бас тартуға мәжбүр болды. Алайда, күздің басындағы жаңбырлар польшалықтардың шабуылын тоқтатты, олар қазан айына дейін шаршап қалды. 12 қазанда келісілген уақытша атысты тоқтату 18 қазанда күшіне енді.
In April 1920, Poland initiated its major offensive. However the Soviet Red Army was much more organised than it was a year earlier, and though Polish troops managed to make several gains in Ukraine, notably the capture of Kiev, in Byelorussia, both of its offensives towards Zhlobin and Orsha were thrown back in May. In June, the RSFSR was finally ready to open its major Western advance. To preserve the neutrality of Lithuania (though the peace treaty was still being negotiated), on 6 June the exiled government of Litbel was disbanded. Within a few days, the 3rd Cavalry Corps under command of Hayk Bzhishkyan broke the Polish front, causing a collapse and a retreat. On 11 July Minsk was re taken, and on 31 July 1920 once again the Soviet Socialist Republic of Belorussia was re established in Minsk. As the front moved west, and more Belarusian lands were adjoined to the new republic, the first administrative decrees were issued. The entity was divided into seven uyezds: Bobruysk, Borisov, Igumen, Minsk, Mozyr and Slutsk. (Vitebsk, Gomel and Mogilev remained part of the RSFSR.) This time the leaders were Aleksandr Chervyakov (head of Minsk's milrevcom) and Wilhelm Knorin (as chairmen of the Central Committee of the Belarusian Communist Party). The SSRB sought to join further territories, as the Red Army crossed into Poland, but the decisive Polish victory at the Battle of Warsaw in August ended these ambitions. Once again, the Red Army found itself on the defensive in Belorussia. The Poles were able to successfully break the Russian lines at the Battle of the Niemen River in September 1920. As a result, the Soviets were not only forced to abandon their World Revolution targets, but Western Belarus too. However early autumn rains halted the Polish advance, which exhausted itself by October. A cease fire agreed on 12 October, came into effect on 18 October.
Слуцк көтерілісі
Рига қаласында Польша Республикасы мен Ресей большевик үкіметі арасында келіссөздер өтіп жатқанда, кеңес тарапы қару аяруды батысқа қарай жылжудың уақытша кешігуі деп қарады. Польшалық ұлтшыл риториканы коммунистік үгітпен жеңуге тырысқандары сәтсіз аяқталғандықтан, Кеңес үкіметі басқа тактиканы таңдады: Польша мемлекетінің аз ұлт өкілдеріне үндеу жасап, белорустер мен украиндерден «бесінші колонна» жасады. Келіссөздер кезінде РСФСР Украинадағы жеңілдіктердің орнына Польшаға БССР-дің барлық аумағын ұсынды, бірақ польша тарапы бұл ұсынысты қабылдамады. Соңында, компромисстік қару аяру туралы келісімге қол жеткізілді, оған сәйкес Белоруссияның Слуцк қаласы большевиктерге берілді. Беларусьтің болашақта бөлінетіні туралы жаңалық халықты ашуландырды, ал қаладағы польшалық оккупацияны пайдаланып, жергілікті тұрғындар өздігінен милиция құра бастады және Беларусь Халық Республикасымен байланыс орнатуға кірісті. 24 қарашада польшалық әскерлер қаланы тастап кетті, және шамамен бір ай бойы Слуцк партизандары аймақты қайта бақылауға алуға жасалған кеңестік әрекеттерге қарсылық көрсетті. Ақырында, Қызыл Армия қарсылықты жеңу үшін екі дивизияны жұмылдыруға мәжбүр болды, содан кейін Слуцк милициясының соңғы бөлімшелері Морох өзенін кесіп өтіп, польша шекарашыларына тұтқынға түсті.
As the negotiations between the Polish Republic and the Russian Bolshevik government took place in Riga, the Soviet side saw the armistice as only a temporary setback in its western advance. Seeing the failure of overcoming the Polish nationalist rhetoric with Communist propaganda, the Soviet government chose a different tactic, by appealing to the minorities of the Polish state, creating a fifth column element out of Belarusians and Ukrainians. During the negotiations, RSFSR offered all of BSSR to Poland in return for concessions in Ukraine, which were rejected by the Polish side. Eventually a compromising armistice line was agreed, which would see the Belarusian city of Slutsk handed over to the Bolsheviks. News of Belarus' upcoming permanent division angered the population, and using the town's Polish occupation, the local population began self organising into a militia and associating itself with the Belarusian Democratic Republic. On 24 November the Polish units left the town, and for nearly a month the Slutsk partisans resisted Soviet attempts to re gain control of the area. Eventually the Red Army had to mobilise two divisions to overcome the resistance, when the last units of Slutsk militia crossed the Moroch River and interned by the Polish border guards.
Совет одағының алғашқы жылдары
1921 жылғы ақпанда Екінші Польша Республикасы мен Ресей Федеративтік Социалистік Кеңес Республикасының делегациялары Рига шартына қол қойып, Еуропадағы, әсіресе Беларусьтегі әскери қимылдарды тоқтатты. Алты жылдық соғыс жерді қараусыз қалдырып, тонап, үстемдік құрған әрбір кезекті режимнен нашарлаған жағдай, енді бөлінген белорусь халқына өз іздерін қалдырды. Қазіргі уақытта оның шамамен жартысы Польшаға тиесілі болды. Шығыс Беларусь (Гомель, Витебск және Смоленск облыстарының бір бөлігі) РСФСР басқаруында болды. Қалғаны – 52 400 шаршы километр аумақты және 1,544 миллион халқы бар КСРБ еді. Болашақ большевиктік мемлекет шеңберінде КСРБ-нің мәртебесіне қатысты қызықты парадокс туындады. Бір жағынан, оның шағын географиялық аумағы, халық санының аздығы және экономикалық көрсеткіштерінің нашарлығы Кеңес істерінде оған елеулі саяси ықпал етуге мүмкіндік бермеді. Шындығында, Белоруссия Коммунистік партиясының (большевиктер) басшысы Александр Червяков Мәскеуде өткен жеті партиялық съезде белорусь коммунистерін өкілдік етті, бірақ партияның Орталық Комитетіне есімдері тіркелген жоқ. Сонымен қатар, белорусь халқының әлсіз ұлттық сезімі, мысалы Украина сияқты, КСРБ-нің таратылуына және РСФСР-ге қосылуына оңай мүмкіндік берген болар еді. Екінші жағынан, аймақтың стратегиялық маңызы оның болашақ мемлекет құру келіссөздерінде толыққанды Одақтық Республика ретінде тағдырын шешті. Леон Троцкий және Кеңес басшылығындағы оның жақтастары әлі де әлемдік революция тұжырымын қолдады және жоғарыда айтылғандай, Рига шартын процестің уақытша тоқтауы ретінде қарады, ал болашақтағы ілгерілеуге дайын плацдарм қажет болды. Бұл 1922 жылғы 30 желтоқсанда қол қойылған КСРО құру туралы шартта КСРБ-ге толық Одақтық Республика мәртебесін беруді негіздеді. 1922 жылы Белоруссия КСР Кеңес Одағының құрылтайшы мүшесі болды және БССР ретінде танылды. Алайда Мәскеудегі саясат басқа бағытқа бұрылды, және Иосиф Сталиннің билікке келуімен жаңа саясат қабылданды: Бір елде социализм. Осыған сәйкес, кеңеюші және территориялық талаптар кеңестік идеологиядан алынып тасталды, оның орнына аймақтарды экономикалық тұрғыдан тиімді етуге басымдық берілді. Осылайша, 1924 жылғы наурыз айында Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің декретімен Ресей Витебск және Могилев облыстарын құрайтын көптеген аумақтарды, сондай-ақ Смоленск облысының бір бөлігін қайтарды. Соғыстың салдарынан зардап шекпеген жерлердің берілуі КСРБ-нің ауданын екі есеге көбейтіп, 110 600 шаршы километрге жеткізді, сонымен қатар халық саны 4,2 миллионға дейін өсті.
In February 1921, the delegations of the Second Polish Republic and the Russian SFSR finally signed the Treaty of Riga putting an end of hostilities in Europe, and Belarus in particular. Six years of war had left the land neglected and looted, and the endless change of occupying regimes, each worse than the previous, left their mark on the Belarusian people, who were now divided. Almost half (Western Belarus) now belonged to Poland. Eastern Belarus (Gomel, Vitebsk and parts of Smolensk guberniyas) were administered by the RSFSR. The rest was the SSRB, a republic with 52,400 square kilometres and a population of a mere 1.544 million people. An interesting paradox arose in the status of SSRB within the future Bolshevik state. On one hand its small geographic, population and almost negligent economic indicators did not warrant it much political weight on Soviet affairs. In fact the leader of the Communist Party of Byelorussia (Bolshevik), Alexander Chervyakov would represent Byelorussian communists at seven party congresses in Moscow, but not once be elected into the party's Central Committee. Moreover, the weak national sentiment of the Belarusian people would easily have allowed SSRB to be disbanded and annexed to the RSFSR, unlike for example Ukraine. On the other hand, the region's strategic role decided its fate, as a full Union republic within the negotiations upon forming the future state. For one Leon Trotsky and his supporters within the Soviet leadership still supported its World Revolution concept, and as said above, viewed the Treaty of Riga as only a temporary setback to the process, and a future advance would require a prepared bridgehead. This justified giving the SSRB the status of a full union republic within the Treaty on the Creation of the USSR that was signed on 30 December 1922. SSR Byelorussia became a founding member of the Soviet Union in 1922 and became known as BSSR. However the politics in Moscow took a different course of events, and eventually the accession of Joseph Stalin saw a new policy adopted: Socialism in One Country. In accordance with which, expansionist and irredentist claims were removed from Soviet ideology, which instead would focus on making regions economically viable. Thus in March 1924, by decree of the All Russian Central Executive Committee, Russia returned most of territories that made up the Vitebsk and Mogilev Governorates, as well as parts of Smolensk. The passing of land that largely survived the destruction of war not only doubled the SSRB's area to 110,600 square kilometres, but also raised the population to 4.2 million people.
1920 жылдардың ортасында SSRB
Ұлы совет энциклопедиясына жазылған мәліметке сәйкес, 1925 жылы КСРБ негізінен ауылдық ел болған. Оның 4,342,800 тұрғынының тек 14,5%-ы ғана қалаларда тұрды. Әкімшілік тұрғыдан он округке бөлінді: Бобруйск, Борисов, Витебск, Калинин, Минск, Могилев, Мозырь, Орша, Полоцк және Слуцк; олардың барлығы 100 район мен 1,229 сельсоветті қамтыды. Барлығы 25 қала мен кент және тағы 49 қала типтес поселке болды. Троцкийдің КСРБ-ның Екінші Польша Республикасының азшылықтары үшін болашақ тартымды орталық ретінде әрекет етуі жоспары ұлттық саясатта айқын көрінеді. Республика бастапқыда төрт ресми тілге ие болды: белорус, орыс, идиш және поляк тілдері, орыстар мен поляктар жалпы халықтың шамамен 2%-ын құрады (олардың көпшілігі Минск және Борисов аудандарында мемлекеттік шекараға жақын жерде тұрды). Ең ірі азшылық – Белоруссиядағы еврей халқы, олар патшалар тұсында ұзақ жылдар бойы мақсатты қуғын-сүргінге ұшырады және 1925 жылы қала халқының шамамен 44%-ын құрады, сондай-ақ оларға артықшылықтар бағдарламаларымен көмек көрсетіле бастады. 1924 жылы үкімет еврей отбасыларына жер бөлу үшін Белкомзет комитетін құрды, 1926 жылы 6,860 еврей отбасына барлығы 32,700 гектар жер берілді. Еврейлер Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Белоруссия саясатында, қоғамында және экономикасында маңызды рөл атқарды; шындығында, 1928-1930 жылдар аралығында Белоруссия Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Яков Гамарник еврей болды. Дегенмен, КСРБ-ның титулды ұлты – белорустар, олар ауылдық халықтың 82%-ын құрады, бірақ қалалық халықтың жартысынан да азын (40,1%) құрады. Белорустардың ұлттық сезімі көрші Украинаға қарағанда әлдеқайда әлсіз болды, бұл Польша-Совет соғысындағы поляк большевиктерінің билік күресінде кеңінен пайдаланылды. (Шындығында, Польшаға қосылудан қашыну үшін 1920 жылғы халық санауында көптеген адамдар өздерін орыстар деп жариялады. Басқа бағалаулар бойынша, бұл көрсеткіш 1,4 миллионнан астам адамды құрады, олардың 250 мыңы сот органдары немесе соттан тыс органдар (двоикалар, троикалар, ОГПУ, НКВД, МГБ арнайы комиссиялары) арқылы сотталды немесе аталды. 1920-1930 жылдарда сотталғандарды есептемегенде, 250 мыңнан астам белорустар кулактар немесе кулактар отбасының мүшелері ретінде Белоруссия КСР-інен тыс аймақтарға жер аударылды. Белоруссиядағы кеңестік террордың масштабы Ресей мен Украинадағыдан жоғары болды, бұл республикада орыстандырудың күшті деңгейіне әкелді. 1932 жылы Польша автономиялық округі құрылып, 1935 жылы таратылды. 1939 жылдың қыркүйегінде Кеңес Одағы, нацистік Германиямен Молотов-Риббентроп пактісіне сәйкес, Польшаға жасалған 1939 жылғы шабуылдан кейін Польшаның шығысын басып алды. Бұрынғы Польша аумақтары, Батыс Беларусь деп аталған, Белоруссия КСР-іне қосылды, Вильнюс қаласы мен оның айналасы Литваға берілді. Аннексия Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін халықаралық деңгейде мойындалды.
According to its entry in the Great Soviet Encyclopedia, in 1925 SSRB was a largely rural country. Out of the 4,342,800 people that inhabited it, only 14.5% lived in urban areas. Administratively it was split into ten okrugs: Bobruysk, Borisov, Vitebsk, Kalinin, Minsk, Mogilev, Mozyr, Orsha, Polotsk and Slutsk; all of which contained a total of 100 raions and 1,229 selsoviets. Only 25 towns and cities and an additional 49 urban settlements. Trotsky's plan for the SSRB to act as a future magnet for the minorities in the Second Polish Republic is clearly evidenced in the national policies. The republic initially had four official languages: Belarusian, Russian, Yiddish, and Polish, despite the fact that the Russians and the Poles made up only around 2% of the total population (most of the latter lived next to the state border in the Minsk and Borisov districts). The most important minority was the Jewish population of Belarus, which had a long history of targeted oppression under the Tsars, and in 1925 made up almost 44% of the urban population and began to be aided by affirmative action programmes. In 1924 the government created a committee – Belkomzet – to allocate land to Jewish families, in 1926 a total of 32,700 hectares were given for 6,860 Jewish families. Jews would continue to play a major role in Byelorussian politics, society and economy right up to the Second World War; in fact, between 1928 and 1930, the first secretary of the Communist Party of Byelorussia, Yakov Gamarnik, was a Jew. Yet, the titular nation of the SSRB were the Belarusians, which made up 82% of the rural population, but less than half of the urban one (40.1%). The Belarusian national sentiment was a lot weaker than that of neighbouring Ukraine, this was greatly exploited by the Bolshevik Polish power struggle in the Polish–Soviet War. (In fact to avoid being annexed to Poland, at the census of 1920, many chose to be label themselves as Russians. Other estimates put the number at higher than 1.4 million persons., of which 250,000 were sentenced by judicial or executed by extrajudicial bodies (dvoikas, troikas, special commissions of the OGPU, NKVD, MGB). Excluding those sentenced in the 1920s–1930s, over 250,000 Belarusians were deported as kulaks or kulak family members to regions outside the Belarusian Soviet Republic. The scale of Soviet terror in Belarus was higher than in Russia or Ukraine which resulted in a much stronger extent of Russification in the republic. A Polish Autonomous District was founded in 1932 and disbanded in 1935. In September 1939, the Soviet Union, following the Molotov–Ribbentrop Pact with Nazi Germany, occupied eastern Poland after the 1939 invasion of Poland. The former Polish territories referred to as West Belarus were incorporated into the Belarusian SSR, with an exception of the city of Vilnius and its surroundings that were transferred to Lithuania. The annexation was internationally recognized after the end of World War II.
Нацистік Германияның басып алуы
1941 жылдың жазында Беларусь нацистік Германияның басып алуына ұшырады. Беларусь территориясының үлкен бөлігі Рейхскомиссариат Остланд құрамындағы Беларусь генерал-округіне қосылды. Нацистік Германия қатыгездікпен үкім сүрді, шамамен 380 мың адамды құлдық еңбекке жөнелтті және жүздеген мыңдаған бейбіт азаматтарды өлтірді. Холокост кезінде 800 мың белорус еврейі (еврей халқының шамамен 90 пайызы) қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Беларусьте өрттелген немесе басқаша қиратылған 9200 елді мекеннің ішінде кем дегенде 5295 белорус елді мекені немістер тарапынан қиратылды және олардың бір бөлігі немесе барлық тұрғындары өлтірілді. Хатын сияқты 600-дан астам ауыл толығымен жойылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Белоруссия КСР Кеңес Одағы және Украина КСР-імен бірге Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясында орын алды, соның нәтижесінде БҰҰ-ның негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Бұл АҚШ-пен жасалған келісімнің бір бөлігі болды, мақсаты Бас Ассамблеяда белгілі бір тепе-теңдікті қамтамасыз ету болды, себебі КСРО Батыс блогының пайдасына бұл тепе-теңдік бұзылған деп санайтын. Белоруссиялық Г. Г. Чернущенко 1975 жылдың қаңтар-ақпан айларында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің төрағасы болды.
In the summer of 1941, Belarus was occupied by Nazi Germany. A large part of the territory of Belarus became the General District Belarus within the Reichskommissariat Ostland. Nazi Germany imposed a brutal regime, deporting some 380,000 people for slave labour, and killing hundreds of thousands of civilians more. 800,000 Belarusian Jews (about 90 percent of the Jewish population) were killed during the Holocaust. At least 5,295 Belarusian settlements were destroyed by the Germans and some or all their inhabitants killed (out of 9,200 settlements that were burned or otherwise destroyed in Belarus during World War II). More than 600 villages like Khatyn were totally annihilated. After World War II, the Byelorussian SSR was given a seat in the United Nations General Assembly together with the Soviet Union and Ukrainian SSR, becoming one of the founding members of the UN. This was part of a deal with the United States to ensure a degree of balance in the General Assembly, which, the USSR opined, was unbalanced in favor of the Western Bloc. A Byelorussian, G. G. Chernushchenko, served as President of the United Nations Security Council from January–February 1975.
Тарату
1990 жылы 27 шілдеде Белорусь КСР Жоғарғы Кеңесі Кеңес заңдарына қатысты егемендігін жариялады. 1991 жылы 25 тамызда Мәскеудегі төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін республика Совет Одағынан саяси және экономикалық тәуелсіздігін жариялады, бірақ өзін КСРО құрамында деп санады. 19 қыркүйекте республика Беларусь Республикасы болып қайта аталды. 1991 жылы 8 желтоқсанда Ресей және Украинамен бірге Совет Одағын Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығымен алмастырған Беловеж келісімдеріне қол қойды. Беларусь 1991 жылы 25 желтоқсанда тәуелсіздік алды. Бір күннен кейін Совет Одағы таратылды. Дегенмен, Беларусь Республикасының 1978 жылғы Конституциясы (Негізгі Заңы) тәуелсіздік алғаннан кейін де күшінде қалды.
In its last years during perestroika under Mikhail Gorbachev, the Supreme Soviet of Byelorussian SSR declared sovereignty on 27 July 1990 over Soviet laws. On 25 August 1991, after the failure of the coup in Moscow, the republic proclaimed its political and economic independence from the Soviet Union, however, continued to consider herself part of the USSR. On 19 September the republic was renamed the Republic of Belarus. On 8 December 1991 it was a signatory, along with Russia and Ukraine, of the Belovezha Accords, which replaced the Soviet Union with the Commonwealth of Independent States. Belarus received independence on 25 December 1991. A day later the Soviet Union ceased to exist. However, the Constitution (Fundamental Law) of the Republic of Belarus of 1978, was retained after independence.
Саясат және үкімет
1990 жылға дейін Белоруссия бір партиялық социалистік республика болып келді, оны Кеңес Одағы Коммунистік партиясының (КПСС) тармағы – Белоруссия Коммунистік партиясы басқарды. Барлық совет республикалары сияқты, ол 1922 жылы одаққа кіргеннен бастап 1991 жылы тарағанға дейін Кеңес Одағының құрамына кірген 15 құрамдас республиканың бірі болды. Атқару билігі Белоруссия Коммунистік партиясының органдары арқылы жүзеге асырылды, олардың төбесінде Министрлер Кеңесінің төрағасы тұрды. Заң шығару билігі бірпалаталы парламентке, Белоруссияның Жоғарғы Кеңесіне берілді, ол да Коммунистік партияның басымдығында болды. Беларусь Белоруссия КСР-нің заңды мұрагері болып табылады және оның Конституциясында былай делінген: "Осы Конституция күшіне енгенге дейін Беларусь Республикасының аумағында қолданылған заңдар, қаулылар және басқа да актілер, егер олар Беларусь Республикасының Конституциясына қайшы келмесе, олардың тиісті бөліктерінде қолданылады."
Until 1990, Byelorussia was a one party socialist republic, governed by the Communist Party of Byelorussia, a branch within the Communist Party of the Soviet Union (CPSU/KPSS). Like all other Soviet republics, it was one of the 15 constituent republics composing the Soviet Union from its entry into the union in 1922 until its dissolution in 1991. Executive power was exercised by the Byelorussian Communist Party authorities, at its top sits the Chairman of the Council of Ministers. Legislative power was vested in the unicameral parliament, the Supreme Soviet of Byelorussia, also dominated by the Communist Party. Belarus is the legal successor of the Byelorussian SSR and in its Constitution it states, "Laws, decrees and other acts which were applied in the territory of the Republic of Belarus prior to the entry into force of the present Constitution shall apply in the particular parts thereof that are not contrary to the Constitution of the Republic of Belarus."
Сыртқы қатынастар
Халықаралық аренада Беларусь (Украинамен бірге) Біріккен Ұлттар Ұйымының дербес мүшелері болып табылатын Кеңес Одағының екі республикасының бірі еді. Екі республика да және Кеңес Одағы да БҰҰ құрылған күні – 1945 жылғы 24 қазанда тағы 50 мемлекетпен бірге ұйымға қосылды. Бұл Кеңес Одағына (вето құқығы бар Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі) Бас Ассамблеяда қосымша 2 дауыс берді. БҰҰ-дан өзге, Белоруссия КСР БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің, ЮНИСЕФ-тің, Халықаралық еңбек ұйымының, Әлемдік пошта одағының, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, ЮНЕСКО-ның, Халықаралық телекоммуникация одағының, БҰҰ Еуропа экономикалық комиссиясының, Әлемдік зияткерлік меншік ұйымының және Халықаралық атом энергиясы агенттігінің құрамына кірді. Беларусь Варшава шартынан, Comecon-нан, Әлемдік кәсіподақтар федерациясынан және Демократиялық жастар әлем федерациясынан бөлек қалып қойды. 1949 жылы ол Одақтық республика ретінде Халықаралық Олимпиада комитетіне қосылды.
On the international stage, Byelorussia (along with Ukraine) was one of only two republics of the Soviet Union to be separate members of the United Nations. Both republics and the Soviet Union joined the UN when the organization was founded with the other 50 states on 24 October 1945. In effect, this provided the Soviet Union (a permanent Security Council member with veto powers) with another 2 votes in the General Assembly. Apart from the UN, the Byelorussian SSR was a member of the UN Economic and Social Council, UNICEF, International Labour Organization, Universal Postal Union, World Health Organization, UNESCO, International Telecommunication Union, United Nations Economic Commission for Europe, World Intellectual Property Organization and the International Atomic Energy Agency. Byelorussia was excluded separately from the Warsaw Pact, Comecon, the World Federation of Trade Unions and the World Federation of Democratic Youth. In 1949, it joined the International Olympic Committee as a Union Republic.
Ас мәзірі
Біріккен Одақ құрамында болған кезде, Белоруссияның асханасы негізінен көкөністерден, еттен (әсіресе шошқа етінен) және наннан тұрды. Тағамдар көбінесе баяу пісіріледі немесе қайнатылады. Белорустар әдетте жеңіл таңғы ас ішеді және күніне екі дәмді тамақтанады, ал кешкі ас – күннің ең тоқ тағамы болып саналады. Белоруссияда бидай және қара бидай нандары жейді, бірақ қара бидай көптеп өседі, себебі бидай өсіруге жағдай тым қиын. Белоруссияның көптеген аспаздық дәстүрлері Ресей және Польшамен де ортақ болды.
Whilst part of the Union, the cuisine of Byelorussia consisted mainly of vegetables, meat (particularly pork), and bread. Foods are usually either slowly cooked or stewed. Typically, Byelorussians eat a light breakfast and two hearty meals, with dinner being the largest meal of the day. Wheat and rye breads are consumed in Belarus, but rye is more plentiful because conditions are too harsh for growing wheat. Many of the cuisines within Byelorussia also shared its cuisine with Russia and Poland.