Кіріспе

Қардо (, قرضو), сондай-ақ Гардо деп те аталады, Сомалидің солтүстік-шығыс Бари аймағындағы қала, Пунтленд автономиялық штатының құрамындағы аудан.

Сомали тәуелсіздік алғанға дейін

Кардо – Сомалидің солтүстігіндегі ежелгі елді мекендердің бірі. Арий аңғарында, қала мен Искушбан қаласының арасында, қалың қабырғалары бар маңызды құрылыстарға ие үлкен қала орналасқан болатын. Кардо сондай-ақ Марехан Дарод тайпасының тікелей атасының жерленген жеріне жақын жерде орналасқан. Ерте замана кезеңінде Кардо Алула қаласында орталығы болған Маджертин сұлтандығының (Мигиуртиния) құрамына кірді. Кейіннен 20-ғасырдың басында Италиялық Сомалиге қосылды.

Сомали тәуелсіздігі туралы

1959 жылы, кейін Сомали президенті болған Абдирашид Шермарке, Қардхо өкілі ретінде Сомали заң шығарушы жиналысының мүшесі болды. 1981 жылдың маусым айында Әлемдік банк Солтүстік-Шығыс Сомалиде суаруға перспективті үш аймақты анықтады, олардың бірі – Эригаво мен Қардхо аралығында. Қалғандары Нугаал аңғарының және Галкайоның жанында орналасқан.

Сомали азаматтық соғысынан кейін

1993 жылдың тамызында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Сомалидегі азамат соғысын ертерек аяқтау үмітін әлі де тастамаған еді, ал 17 тамыздағы баяндамасында "барлығы 21 аудандық кеңес құрылған, оның ішінде 2 Солтүстік-шығыс Бари аймағында: Гардо, Бендер Бейла" деп хабарлады. 1998 жылы WFP Кардхоның жанындағы Дахан ауылында су тасқынын бақылауға арналған екі суқойманы аяқтады. Сонымен қатар, ол мал сою комбинатының бірінші кезеңін аяқтады және азық-түлік таратты. 2002 жылдың тамызында Пунтлендтің бұрынғы президенті Абдуллахи Юсуф Ахмед президент Джама Али Джамаға адал әскерлер бақылап тұрған Кардхоны басып алды (кейін ол қызметтен алынып, президенттік қызметін атқарғаны ресми түрде мойындалмады). 2003 жылдың 4 желтоқсанында Пунтленд үкіметі төрт аймақтың құрылуын жариялады: Бендер Кассим, Каркаар және Хайлан. Каркаар аймағы Бали аймағынан бөлінді. Кардхо Каркаар аймағының астанасы деп белгіленді. 2006 жылы Cismaan Buux Cali 1968 жылдан бері алғаш рет Кардхо қалалық кеңесінің төрағасы және мэрі болып сайланды. 2010 жылдың тамызында жергілікті кеңес сайлауының нәтижесінде кеңес төрағасы Максамед Сицид Хоггаамо болды; Максамед демократиялық жолмен сайланған алғашқы кеңес төрағасы атанды. 2012 жылдың қарашасында Пунтленд президенті Абдирахман Фароле Кардхоға сапар шекті, онда жергілікті тұрғындар наразылық білдіріп, дөңгелектерді өртеп, тас лақтырды. 2013 жылдың маусым айында Дарод тайпасының 34-ші бокоры (патшасы) Кабдуллахи Мусе Финляндияда аурудан қайтыс болды. 2014 жылдың мамырында Бурханның Маджертин сұлтандығының патшасы және Дарод тайпасының 34-ші бокоры (патшасы) болып тағайындалғаны хабарланды. 2015 жылдың мамырында Кардхо баскетбол командасы Танзанияның Дар-эс-Салам қаласында өткен Шығыс және Орталық Африка баскетбол турнирінде Мысырдың Каир қаласынан келген команданы жеңіп алды. 2015 жылдың шілдесінде Сомалидің Федералды премьер-министрі Омар Шармарке Кардхоға сапар жасады. 2015 жылдың қыркүйегінде Кардхо қалалық кеңесі Кабди Сицид Цисмаанды мэр етіп сайлады.

Сомалиленд армиясының полковниктері жер аударылды

2018 жылдың мамыр айында Ел Афвейн ауданындағы Сомалиленд армиясының 3-ші батальонының командирі полковник Сисид Кавил Каарре армиясымен бірге Пунтлендтің Кардо қаласына қашып өтті. 2018 жылдың маусым айында Біріккен Араб Әмірліктерінің делегациясы Кардоға сапар жасады. 2018 жылдың шілдесінде Сомалидің премьер-министрі Хасан Али Хайре жоғары сақтандықта болған Кардоға келді және оны құрметпен қарсы алды. 2018 жылдың тамызында полковник Каарре Сомалилендке қарсы тұру үшін Кардоның шетінде әскери база салғанын хабарлады. Бұл базаны Пунтленд үкіметі ұсынып, Сомалилендтен келген барлық пана іздеушілерді қабылдайтынын мәлімдеді. 2019 жылдың наурыз айында Пунтленд үкіметі полковник Каарре басқаратын әскерді Кардода орналастыруға тыйым салды. Кардоның жергілікті әкімдігі полковник Каарренің әскерлеріне қалаға кіруге рұқсат бермеді. 2019 жылдың шілдесінде полковник Каарренің күштері Кардодан шалқары орналасқан Дубо қаласында Сомалиленд әскерлерімен шайқасқандығы хабарланды.

Соңғы жағдай

2020 жылдың сәуір айында Пунтленд үкіметі көп мөлшерде контрабандалық хатты тәркілеп, оны Кардо қаласының сыртындағы қоғамдық алаңда үлгі ретінде өртеп жіберді. 2020 жылдың тамызында Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) Кардода зиянкестерді бақылау және басқару орталығын құрды. 2021 жылдың қыркүйегінде Пунтленд президенті Саид Абдуллахи Дани Максамед Фааракс Кабдисейдті (Бурале) Кардо қаласының уақытша әкімі етіп тағайындады.

Білім

Қардода бірқатар академиялық мекемелер бар. Пунтленд білім беру министрлігінің мәліметтері бойынша, Қардо ауданында 39 бастауыш мектеп бар. Олардың арасында Аль-Ханаан, Шир, Гахайр және Гудкад мектептері бар. Аймақтағы орта мектептер: Шейх Осман, Мунтада, Науави және Әл-Ашар. Египеттің ислам істері жөніндегі жоғары органы – Аль-Азхар университеті де Қардода мектеп ашқан. Жоғары білім беру деңгейінде Шығыс Сомали университеті (ESU) білім береді. Шығыс Африка университетінің (EAU) жеті филиалының бірі осы қалада орналасқан.

Қызметтер

2012 жылдың 25 қарашасында Пунтленд үкіметі Кардо қаласында жаңа, жоғары қауіпсіздік шараларымен қамтамасыз етілген түрме ашты. Бұрынғы Пунтленд президенті Абдирахман Мохамуд Фароле және министрлер кабинетінің делегациясы, жоғары лауазымды үкімет өкілдері мен аудандық шенеуніктердің қатысуымен ашылған бұл мекеме, ұсталғандарға баспана берумен қатар, әлеуметтік оңалту бағдарламаларын да ұсынады. БҰҰДБ түрме әкімшілігі мен қызметкерлерінің біліктілігін арттыруға да көмектеседі. Сонымен қатар, қалада Гардо қалалық ауруханасы қызмет етеді. Бұл жеке медициналық мекемеде микробиологиялық зертхана бар. 2013 жылдың сәуір айында Пунтленд Балық шаруашылығы және теңіз ресурстары министрлігі Кардода жаңа балық базарын ашу жоспарларын жариялады. Бұл жоба аймақтық дамудың ірі жоспарының бір бөлігі болып табылады, сондай-ақ Гароудегі балық базарының үлгісінде Галкайода да ұқсас базар ашу көзделіп отыр. 2014 жылдың маусым айында Пунтленд үкіметі мемлекет аумағында жаңа ағаш отырғызу науқанын бастады, аймақтық Қоршаған орта, жабайы табиғат және туризм министрлігі жыл соңына дейін 25 000 ағаш отырғызуды жоспарлап отыр. Кардо, орманды қайта жаңарту жобасына кірген жеті қаланың бірі, сонымен қатар Гароу, Босасо, Дахар, Буухудле, Баран және Галкайо да осы тізімде. Бұл науқан Пунтленд билігі мен Еуропалық Одақ арасындағы кең ауқымды серіктестіктің бөлігі болып табылады, мақсаты – аймақта орманды қайта жаңарту және жаңадан орман отырғызу арқылы қоршаған ортаны қорғау шараларын енгізу. 2015 жылдың мамыр айында Пунтленд аймақтық үкіметі Кардода жаңа даму жобаларын іске қосу жоспарланып отырғанын хабарлады.

Көлік

Кардодағы әуе тасымалын Кардо әуежайы қамтамасыз етеді. 2013 жылдың қыркүйек айының соңында Пунтленд азаматтық авиация вице-министрі Абдихани Гелле Сомалидің Пунтленд автономиялық аймағының билігі әуежайда, сондай-ақ Гаруэдегі Гару халықаралық әуежайында және Галкайодағы Абдуллахи Юсуф халықаралық әуежайында ірі масштабты жөндеу жұмыстарын жүргізетінін хабарлады. Бендер Кассим халықаралық әуежайында (Босасо) осыған ұқсас жаңарту жобасына конкурс та бір уақытта жарияланды. 2012 жылдың қазан айында Пунтленд тас жолы басқармасы (PHA) Кардо мен Босасоны байланыстыратын басты жолды күрделі жөндеу және жаңарту жобасын бастады.