Кіріспе

Сомалидің сыртқы қатынастарын негізінен мемлекет басшысы ретінде президент, үкімет басшысы ретінде премьер-министр және Федералды үкіметтің Сыртқы істер министрі басқарады. Ұлттық конституцияның 54-бабына сәйкес, Федералды үкімет пен Сомали Федеративтік Республикасының құрамына кіретін Федералды мүше мемлекеттер арасындағы өкілеттіктер мен ресурстарды бөлу Федералды үкімет пен Федералды мүше мемлекеттердің келісімімен жүзеге асырылады, бірақ сыртқы істер, ұлттық қорғаныс, азаматтық және көші-қон, сондай-ақ ақша-кредит саясаты мәселелерінде келісім талап етілмейді. 53-бапта сондай-ақ Федералды үкіметтің халықаралық келісімдерге қатысты маңызды мәселелер бойынша Федералды мүше мемлекеттермен кеңесуі, оның ішінде сыртқы сауда, қаржы және шарттар туралы келіссөздер жүргізуі көзделген. Сомалиленд – кейбір шетелдік үкіметтермен консулдық деңгейдегі бейресми қарым-қатынас сақтайтын, мойындалмаған де-факто тәуелсіз мемлекет.

Америка

Елдің ресми қатынастары басталды. Бразилияның Кенияның Найроби қаласындағы елшілігі Сомалиге аккредиттелген. Сомали Бразилияға аккредитациядан өтпеген. Канаданың Кенияның Найроби қаласындағы жоғары комиссиясы Сомалиге аккредиттелген. Сомалидің Оттавада тұрақты елшілігі бар. 5 тамыз 1975 жыл. Мексика Сомалиге Эфиопияның Аддис-Абеба қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. Сомалидің Мексикамен аккредитациясы жоқ. Қараңыз: Сомали – АҚШ қатынастары.

Барре үкіметінің құлауынан және 1990 жылдардың басында азаматтық соғыстың басталуынан кейін, АҚШ-тың Могадишодағы елшілігі жабылды. Алайда, АҚШ үкіметі Сомалимен дипломатиялық қатынасты ресми түрде үзген жоқ. АҚШ халықаралық жағынан мойындалған, БҰҰ қолдаған Уақытша Федералдық Үкіметті елдің ұлттық басқару органы ретінде мойындады және қолдады. Сонымен қатар, ол Пунтленд және Сомалиленд сияқты Сомалидің кіші аймақтық әкімшіліктерімен де байланыс орнатып, бейбіт процеске кеңінен қатысуды қамтамасыз етті. 2011 жылдан бастап АҚШ Найробиде Сомали үшін тұрақты емес дипломатиялық миссияны сақтап тұр. Сомалидің АҚШ-тағы елшілігінің бұрынғы премьер-министрі Омар Абдирашид Али Шармарке жақында елшілікке тағайындалды. Сомалидің Федералдық Үкіметі 2012 жылдың 20 тамызында, Уақытша Федералдық Үкіметтің уақытша өкілеттігінің аяқталуымен бірге құрылды. АҚШ үкіметі кейін Мохамудты жеңісімен құттықтап, баспасөз хабарламасы жариялады және сомалилік билік органдарымен серіктестікті жалғастыруға уәде берді. 2013 жылдың қаңтар айында АҚШ Сомалидің жаңа орталық үкіметімен дипломатиялық ноталар алмасатынын хабарлады, бұл 20 жылдан кейін елмен ресми қатынастарды қайта орнату болды. Мемлекеттік департаменттің мәлімдемесіне сәйкес, бұл шешім сомалилік биліктің саяси және әскери салалардағы маңызды жетістіктерін мойындау ниетімен қабылданды. Бұл қадам Сомали үкіметіне американдық агенттіктерден, сондай-ақ Халықаралық валюта қоры мен Әлемдік банк сияқты халықаралық ұйымдардан дамуға арналған жаңа қаржы көздеріне қол жеткізуге мүмкіндік береді деп күтілуде, осылайша қайта құру процесін жеңілдетуге көмектеседі. 2014 жылдың маусым айында АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары Венди Шерман Вашингтон мен Могадишо арасындағы қарым-қатынастың жандануын және Сомалидің тұрақтандыру күш-жігеріне сенім білдіре отырып, АҚШ жақын арада Сомалиге жаңа елші тағайындайтынын мәлімдеді. 2015 жылдың ақпан айында АҚШ президенті Барак Обама Сыртқы істер қызметінің тәжірибелі қызметкері Кэтрин Саймондс Дананиді Сомалидегі АҚШ-тың жаңа елшісі етіп тағайындады. Ол екі он жылдан астам уақыттан кейін елдегі алғашқы ресми АҚШ өкілі.

Азия

Елдер арасындағы ресми қарым-қатынастар басталды ЕскертулерАрмения мен Сомали 2001 жылдың 28 маусымында дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан. Қытай-Сомали қатынастарын қараңыз. Қазіргі Сомали мен Қытай аумақтары арасындағы қарым-қатынастар ежелгі дәуірге дейін жетеді, сол кезде екі аймақтағы қауымдастықтар сауда-саттықпен айналысқан. 1960 жылдың 14 желтоқсанында Сомали мен Қытай үкіметтері арасында ресми байланыс орнатылды. Содан кейін 1963 жылдың маусымында Сомали мен Қытай алғашқы ресми сауда келісімін жасасты. Салқын соғыс кезінде Сомали үкіметі Қытаймен белсенді қарым-қатынас орнатты. Сомали билігі Қытайдың дипломатиялық оқшаулануын тоқтату үшін күш салды және оның орнына Біріккен Ұлттар Ұйымына кіруін қолдады. 1991 жылдың қаңтарында Сомалиде азаматтық соғыс басталғандықтан Могадишодағы Қытай елшілігі жұмысын тоқтатты. Қытайлық лауазымды адамдардың көпшілігі кеткеніне қарамастан, екі ел кейінгі жылдары шағын сауда байланысын сақтады. 2002 жылы сауда көлемі 3,39 млн АҚШ долларын құрады, Сомали Қытайға 1,56 млн АҚШ доллары көлемінде тауар экспорттады және 1,83 млн АҚШ доллары көлемінде тауар импорттады. Бұл бастамаларға 6 миллион доллар көлемінде экономикалық көмек, безгекке қарсы дәрі-дәрмектерді сыйға беру және 3 миллион доллар көлемінде қарызды өтеу кірді. 2007 жылдың шілдесінде Қытайдың мемлекеттік мұнай компаниясы CNOOC Сомали үкіметімен Аутономдық Пунтленд аймағында орналасқан солтүстік-орталық Мудуг провинциясында мұнайды барлау туралы келісімге қол қойды. 2012 жылдың ортасында Сомалидің Федералды үкіметі құрылғаннан кейін Қытай билігі Сомали үкіметін қолдағанын қайта растады және халықаралық қауымдастықты Сомалидегі бейбіт процеске деген міндеттемелерін нығайтуға шақырды. Қытайдың БҰҰ-дағы тұрақты өкілі Ли Баодун өзінің әкімшілігінің Сомалидің федералды үкіметінің тұрақтандыру жоспарын, соның ішінде соңғысының "уақытша конституцияны іске асыру, алты тармақты жоспарды жүзеге асыру, институционалдық әлеуетті нығайту, үкіметтік функцияларды жүзеге асыру және бүкіл ұлттық аумаққа тиімді билікті кеңейту" жөніндегі күш-жігерін қолдайтынын атап өтті. 2013 жылдың тамызында Қытай вице-премьері Ван Янмен кездесуден кейін Сомалидің сыртқы істер министрі Фузия Юсуф Хаджи Адан Сомали билігінің Қытай үкіметімен энергетика, инфрақұрылым, ұлттық қауіпсіздік және ауыл шаруашылығы салаларында ынтымақтастық орнатуды күтетінін мәлімдеді. Ван Цзиньпин екі ел арасындағы дәстүрлі достықты мақтап, Қытайдың Сомалидегі бейбітшілік процесіне деген берік ұстанымын қайталады. 2013 жылдың қыркүйегінде екі үкімет де Сомалидегі бес жылдық ұлттық қалпына келтіру жоспарының бір бөлігі ретінде Могадишода ресми ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Келісім бойынша Қытай билігі Сомалидің астанасы мен басқа жерлердегі бірнеше маңызды инфрақұрылымдық нысандарды, соның ішінде Ұлттық театрды, аурухананы, Могадишу стадионын, сондай-ақ Солтүстік Сомалидегі Галкайо мен Бурао арасындағы жолды қайта жаңартуға міндеттенді. 2014 жылдың қазан айында Қытай үкіметі Могадишодағы елшілігін ресми түрде қайта ашты. 2014 жылдың желтоқсанында Вэй Хунцзянь президент Хасан Шейх Мохамудқа Сомалидегі жаңа тағайындалған Қытай елшісі ретінде сенім грамоталарын тапсырды. Ол Қытайдың Могадишодағы елшілігін қайта ашқаннан кейінгі алғашқы елші. Сомалидің сыртқы істер министрі Абдирахман Дуале Бейл мен елші Вэй бірлескен баспасөз конференциясын өткізді, онда ресмилер екіжақты байланыстарды одан әрі нығайтуға уәде берді. Жергілікті қайта құру процесінің бір бөлігі ретінде Вэй Қытай билігі Сомалиде әртүрлі даму жобаларын жүзеге асыруды жоспарлап отырғанын айтты. Жапония мен Сомали арасындағы қарым-қатынастар 1991 жылға дейін және азаматтық соғыс басталғанға дейін Сомали билігі Жапония үкіметімен екіжақты қарым-қатынас орнатты. Жапондық әкімшілік кейіннен түрлі халықаралық ұйымдар арқылы дамуға қаражат беруге уәде берді. 2012 жылы Сомалидің Федералды үкіметі құрылғаннан кейін Жапония үкіметі Сомали билігімен ресми дипломатиялық байланыстарды қалпына келтірді. 2013 жылы Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ Жапонияның Сомалиге тікелей көмек көрсетуін, әсіресе қауіпсіздік, өнеркәсіптік даму, екіжақты сауда және инвестициялар салаларында қайта бастайтынын мәлімдеді. 2014 жылдың қаңтарында Жапония Тацуши Тераданы Сомалидегі жаңа Жапония елшісі етіп тағайындады. Сонымен қатар, елші Терада Могадишуде өткен салтанатты шарада Сомали президенті Хасан Шейх Мохамудқа сенім грамоталарын тапсырды. Сомали демократиялық республикасы кезінде Солтүстік Кореямен қарым-қатынастар ортақ идеалдар мен геосаяси мүдделерге байланысты жақын болды. Екі ел де ресми түрде империализмге қарсы күрес пен марксизм-ленинизмді қабылдады және кең ауқымды Салқын соғыс аясында Кеңес Одағымен біріккен. Жоғары революциялық кеңес 1970 жылы КХДР-мен қарым-қатынас орнатты. Келесі жылдары әскери ынтымақтастық күшейді, Солтүстік Корея Сомали қарулы күштерін оқытып, жабдықтады. Сонымен қатар, Корея соғысына қатысқандығы үшін Эфиопияға деген наразылық тудырып, Солтүстік Кореялық кеңесшілер Эфиопия-Сомали қақтығысында белсенді болған Сомалиге жақын партизандық күштерді оқытты. 2014 жылдың наурыз айына қарай Солтүстік Корея мен Сомали дипломатиялық қарым-қатынасты ресми түрде сақтайды, деді Корей комитеті. 1969 жылы Сомали мен Пәкістан Ислам ынтымақтастық ұйымының (ИҰҰ) құрылтайшы мүшелері болды. Сомалидің Пәкістанмен қарым-қатынасы келесі жылдары да, содан кейінгі азаматтық соғыс кезеңінде де мықты болды, осы кезде Пәкістан Сомалидің оңтүстігіндегі БҰҰ бейбіт сақтау операциясына үлес қосты. Катар-Сомали қарым-қатынастарын қараңыз.

Катар мемлекеті мен Сомали республикасы жақсы қарым-қатынас орнатқан. 2015 жылдың наурыз айында премьер-министр Омар Абдирашид Али Шармаке Катар премьер-министрі Абдулла бин Насер бин Халифа Аль Танимен келіссөздер жүргізді. Кездесу екі аумақтың арасындағы инвестицияларды, сауданы және басқаруды күшейтуге, әсіресе тұрақтандыру бастамаларына бағытталды. Осы кездесу азаматтық авиация және білім беру салаларындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Шармаке мәлімдегендей, келісім Сомалидегі қайта құру және даму процесін жеделдетуге және жергілікті жұмыс орындарын құруға көмектеседі. Келісімшарттың шарттарына сәйкес, Qatar Airways Могадишудегі Аден Адде халықаралық әуежайына рейстер жасауды жоспарлап отыр. Сомали Катарда елшілік ұстап тұр, дипломатиялық миссияға елші Омар Идрис жетекшілік етеді. Катар Могадишуде де елшілік ұстап тұр, оған елші Хасан бин Хамза Асад Мохаммед жетекшілік етеді. Соңғы жылдары екі ел арасындағы екіжақты қарым-қатынастар бірнеше мәселелерге байланысты болды: Сауд Арабиясындағы сомали мигранттарының жағдайы, Сомалидегі шиа исламының мәселесі және сомали мал өнімдерін экспорттау. 2014 жылы Сауд Арабиясы 41 000-нан астам сомали мигрантын қамауға алып, оларды нашар жағдайда ұстады, содан кейін Могадишуге депортациялады. Ең бай елдердің бірі болғанына қарамастан, Сауд Арабиясы осы депортацияланғандарға көмектесу үшін төлемді халықаралық қауымдастыққа жүктеді, олар донорлардан шұғыл көмек сұрауға мәжбүр болды. Осы қатаң депортациялар адам құқығы ұйымдарынан наразылық тудырды. 2016 жылдың қаңтарында Сомали Сауд Арабиясынан 50 миллион доллар көлемінде көмек алды, дәл сол күні Иранмен байланысты үзіп, Могадишудегі Ирандық қайырымдылық қоры "Имам Хомейни қоры" Иранның ұлттық қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін мақсаттағы қызметтерді жүзеге асырғаны үшін жабылды. Сомали үкіметі Иранмен байланысты үзуі мен Сауд Арабиясының қаржылық қолдауы арасында байланыс жоқ екенін мәлімдеді, ал Сауд Арабиясының Сыртқы істер министрлігі бұл мәселеге түсініктеме беруден бас тартты. 2021 жылдың қараша айында Сомали мен Сауд Арабиясы Аден шығанағында сауд араб балықшыларының заңсыз балық аулау мәселесін шешу үшін Швейцарияның Женева қаласындағы Ұлттар сарайында кездесті. Келіссөздер барысында Сомали өкілдері...

Халықаралық ұйымдар

Сомали Біріккен Ұлттар Ұйымы және Араб Лигасы сияқты көптеген халықаралық ұйымдардың мүшесі болып табылады. Басқа ұйымдарға ЮНЕСКО, БҰҰ-ның қашандастар жөніндегі бас комиссариаты және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы кіреді.

Өңірлік ұйымдар

Өңірлік ұйымдарға Африка Одағы, Африка даму банкі, Шығыс Африка қауымдастығы және Даму жөніндегі үкіметаралық орган кіреді.