Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африка мүйісіндегі танылмаған мемлекет
Unrecognised state in the Horn of Africa
1991 жылдан бері аймақ Сомалиленд Республикасының үкіметі ретінде халықаралық мойындауға ұмтылған демократиялық сайлау арқылы құрылған үкіметтермен басқарылуда. Орталық үкімет кейбір шетел мемлекеттерімен бейресми байланыстарды сақтайды, олар Харгейсаға өкілдік делегацияларын жіберді; Сомалилендте Эфиопия және Тайвань сияқты бірнеше елдердің өкілдіктері бар. Дегенмен, Сомалилендтің жариялаған тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымының ешбір мүше мемлекеті немесе халықаралық ұйым ресми түрде мойындаған жоқ. Бұл де-факто бақылаудағы аумағы бойынша әлемдегі ең ірі танылмаған мемлекет. Ол өкілдігі жоқ ұлттар мен халықтар ұйымының мүшесі болып табылады, оның құрамына жергілікті халықтар, азшылықтар және танылмаған немесе оккупацияланған аумақтар кіреді.
Since 1991, the territory has been governed by democratically elected governments that seek international recognition as the government of the Republic of Somaliland. The central government maintains informal ties with some foreign governments, who have sent delegations to Hargeisa; Somaliland hosts representative offices from several countries, including Ethiopia and Taiwan. However, Somaliland's self proclaimed independence has not been officially recognised by any UN member state or international organisation. It is the largest unrecognised state in the world by de facto controlled land area. It is a member of the Unrepresented Nations and Peoples Organization, an advocacy group whose members consist of indigenous peoples, minorities and unrecognised or occupied territories.
Этимология
Сомалиленд атауы "сомали" және "жер" деген екі сөзден туындаған. Бұл аймақ 1884 жылы Ұлыбритания Египет басқаруынан бақылауды алғаннан кейін, Исаак, Исса, Гадабурси және Варсангали руларының сомали сұлтандарымен бірнеше келісімдерге қол қойғаннан кейін аталды. Британдықтар аймақта Британдық Сомалиленд деп аталған протекторат құрды. 1960 жылы протекторат Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанда, ол Сомалиленд мемлекеті деп аталды. Бес күннен кейін, 1960 жылдың 1 шілдесінде Сомалиленд Италия басқаруындағы Сомалилендтің сенімдік территориясымен (бұрынғы итальяндық Сомалиленд) бірікті. 1991 жылы Сомали азаматтық соғысынан кейін тәуелсіздік жарияланғаннан кейін "Сомалиленд Республикасы" атауы қабылданды. 1991 жылы Бураода өткен кеңесте ел үшін көптеген атаулар ұсынылды, оның ішінде Сомалилендтің ежелгі Пунт жерінде орналасқандығына сілтеме жасайтын Пунтленд, қазір көршілес Сомалидегі Пунтленд штатының атауы, сондай-ақ "бестен жақсы" деген мағына беретін шанкарун атауы ұсынылды, бұл атау Үлкен Сомалидің бес аймағына сілтеме жасайды.
The name Somaliland is derived from two words: "Somali" and "land". The area was named when Britain took control from the Egyptian administration in 1884, after signing successive treaties with the ruling Somali Sultans from the Isaaq, Issa, Gadabursi, and Warsangali clans. The British established a protectorate in the region referred to as British Somaliland. In 1960, when the protectorate became independent from Britain, it was called the State of Somaliland. Five days later, on 1 July 1960, Somaliland united with the Trust Territory of Somaliland under Italian Administration (the former Italian Somaliland). The name "Republic of Somaliland" was adopted upon the declaration of independence following the Somali Civil War in 1991. At the Grand conference in Burao held in 1991 many names for the country were suggested, including Puntland, in reference to Somaliland's location in the ancient Land of Punt and which is now the name of the Puntland state in neighbouring Somalia, and Shankaroon, meaning "better than five" in Somali, in reference to the five regions of Greater Somalia.
Тарихқа дейінгі дәуір
Сомалиленд аймағы шамамен 10 000 жыл бұрын неолит дәуірінде қоныстанған. Ежелгі малшылар сиыр мен басқа да мал өсірген, сондай-ақ керемет жартас суреттерін жасаған. Тас дәуірінде Доян және Харгейса мәдениеттері гүлденген. Африка мүйісіндегі жерлеу салтының ең ерте дәлелдері Сомалилендтегі б.з.д. 4-мыңжылдыққа дейінгі зираттардан табылды. Солтүстіктегі Жалело табиғатынан табылған тас құралдары 1909 жылы Шығыс пен Батыс арасындағы палеолит кезеңіндегі археологиялық әмбебаптылықты көрсететін маңызды артефакттар ретінде сипатталды. Тіл мамандарының пікірінше, алғашқы афроазиялық тілде сөйлейтін халықтар аймаққа Нил алқабындағы немесе Таяу Шығыстағы отбасының болжамды "түпкі отанынан" кейінгі неолит кезеңінде келген. Харгейсаның шетіндегі Лаас Гел кешені шамамен 5000 жыл бұрын салынған, онда жабайы жануарлар мен әсем безендірілген сиырлар бейнеленген жартас суреттері бар. Солтүстік Дхамбалин аймағындағы басқа да үңгір суреттерінде атқа мінген аңшының ең ерте бейнесі кездеседі. Жартас суреттері ерекше эфиопия-араб стилінде орындалған, олар б.з.д. 1000-3000 жылдар аралығында жасалған деп саналады. Сонымен қатар, Шығыс Сомалилендтегі Лас Хорей және Эль-Айо қалалары арасында Каринхегане орналасқан, онда нақты және мифтік жануарларды бейнелейтін көптеген үңгір суреттері сақталған. Әр суреттің астында жазулар бар, олардың барлығы шамамен 2500 жыл бұрын жасалған деп есептеледі.
The area of Somaliland was inhabited around 10,000 years ago during the Neolithic age. The ancient shepherds raised cows and other livestock and created vibrant rock art paintings. During the Stone Age, the Doian and Hargeisan cultures flourished here. The oldest evidence of burial customs in the Horn of Africa comes from cemeteries in Somaliland dating back to the 4th millennium BCE. The stone implements from the Jalelo site in the north were also characterised in 1909 as important artefacts demonstrating the archaeological universality during the Paleolithic between the East and the West. According to linguists, the first Afroasiatic speaking populations arrived in the region during the ensuing Neolithic period from the family's proposed urheimat ("original homeland") in the Nile Valley, or the Near East. The Laas Geel complex on the outskirts of Hargeisa dates back around 5,000 years, and has rock art depicting both wild animals and decorated cows. Other cave paintings are found in the northern Dhambalin region, which feature one of the earliest known depictions of a hunter on horseback. The rock art is in the distinctive Ethiopian Arabian style, dated to 1,000 to 3,000 BCE. Additionally, between the towns of Las Khorey and El Ayo in eastern Somaliland lies Karinhegane, the site of numerous cave paintings of real and mythical animals. Each painting has an inscription below it, which collectively have been estimated to be around 2,500 years old.
Антикалық және классикалық дәуір
Ежелгі пирамидалық құрылыстар, мазарлар, қираған қалалар және Варгаде қабырғасы сияқты тас қабырғалар Сомали түбегінде гүлдеген өркениеттердің куәсі болып табылады. Ежелгі Сомалиленд кем дегенде б.з.д. екінші мыңжылдыққа дейін ежелгі Египет және Микен Грециясымен сауда байланыстарында болды, бұл Сомали немесе оған жақын аймақтардың ежелгі Пунт жерінің орны болғаны туралы гипотезаны қолдайды. Пунт халқы мырза, дәмдеуіштер, алтын, эбон, қысқа мүйізді мал, азу тісі және ладанды египеттіктермен, финикиялықтармен, вавилондықтармен, үндістермен, қытайлықтармен және римдіктермен сауда порттары арқылы саудаластырды. Пунт патшасы Параху мен патшайымы Атидің тұсында 18-ші династияның ханшайымы Хатшепсут Пунтқа жіберген египеттік экспедициясы Дейр-эль-Бахаридегі храмдағы бейнелерде жазылған. Түйені б.з.д. екінші және үшінші мыңжылдықтар аралығында Африка мүйізінде қолға үйретілген деп саналады. Одан ол Египетке және Магрибке тарады. Классикалық дәуірде солтүстік Барбара қалалары – Мосилон, Опоне, Мундус, Изис, Малао, Авалит, Эссина, Никон және Сарапион табысты сауда желісін дамытты, Птолемей Египеті, Ежелгі Греция, Финикия, Парфиялық Парсы, Саба, Набатей патшалығы және Рим империясының саудагерлерімен байланыс жасады. Олар жүктерін тасымалдау үшін ежелгі сомали теңіз кемесін – беденді пайдаланды. Римдіктер Набатей империясын жаулап алғаннан және Аденде пираттыққа қарсы теңіз күштерін орнатып, Араб және сомали саудагерлерімен бірігіп, үнді кемелеріне Арабия түбегіндегі еркін порт қалаларында сауда жасауға тыйым салып, сомали және араб саудагерлерінің мүдделерін қорғады. Дегенмен, үнді саудагерлері римдіктердің араласуы жоқ Сомали түбегінің порт қалаларында сауда-саттық жасауды жалғастырды. Ғасырлар бойы үнді саудагерлері Цейлон мен Дәмдеуіш аралдарынан Сомали мен Арабияға көп мөлшерде қыша тасыды. Дәмдеуіштердің қайдан алынғаны араб және сомали саудагерлерінің римдік және грек әлемімен сауда жасағандағы жақсы сақталған құпиясы болды; римдіктер мен гректер оның Сомали түбегінен екеніне сенді. Сомали және араб саудагерлерінің ынтымақтастығы Солтүстік Африка, Таяу Шығыс және Еуропадағы үнді және қытай қышасының бағасын көтерді және дәмдеуіш саудасын табысты етті, әсіресе Сомали саудагерлері үшін, олардың қолынан теңіз және құрлық жолдары арқылы көп мөлшерде тасымалданды.
Ancient pyramidical structures, mausoleums, ruined cities and stone walls, such as the Wargaade Wall, are evidence of civilisations thriving in the Somali peninsula. Ancient Somaliland had a trading relationship with ancient Egypt and Mycenaean Greece dating back to at least the second millennium BCE, supporting the hypothesis that Somalia or adjacent regions were the location of the ancient Land of Punt. The Puntites traded myrrh, spices, gold, ebony, short horned cattle, ivory and frankincense with the Egyptians, Phoenicians, Babylonians, Indians, Chinese and Romans through their commercial ports. An Egyptian expedition sent to Punt by the 18th dynasty Queen Hatshepsut is recorded on the temple reliefs at Deir el Bahari, during the reign of the Puntite King Parahu and Queen Ati. The camel is believed to have been domesticated in the Horn region sometime between the 2nd and 3rd millennium BCE. From there, it spread to Egypt and the Maghreb. During the classical period, the northern Barbara city states of Mosylon, Opone, Mundus, Isis, Malao, Avalites, Essina, Nikon, and Sarapion developed a lucrative trade network, connecting with merchants from Ptolemaic Egypt, Ancient Greece, Phoenicia, Parthian Persia, Saba, the Nabataean Kingdom, and the Roman Empire. They used the ancient Somali maritime vessel known as the beden to transport their cargo. After the Roman conquest of the Nabataean Empire and the establishment of a Roman naval presence at Aden to curb piracy, Arab and Somali merchants cooperated with the Romans to bar Indian ships from trading in the free port cities of the Arabian peninsula to protect the interests of Somali and Arab merchants in the lucrative commerce between the Red and Mediterranean Seas. However, Indian merchants continued to trade in the port cities of the Somali peninsula, which was free from Roman interference. For centuries, Indian merchants brought large quantities of cinnamon to Somalia and Arabia from Ceylon and the Spice Islands. The source of the spices is said to have been the best kept secret of Arab and Somali merchants in their trade with the Roman and Greek world; the Romans and Greeks believed the source to have been the Somali peninsula. The collaboration between Somali and Arab traders inflated the price of Indian and Chinese cinnamon in North Africa, the Near East, and Europe, and made the spice trade profitable, especially for the Somali merchants through whose hands large quantities were shipped across sea and land routes.
Исламның пайда болуы және орта ғасырлар
Түрлі сомали мұсылман мемлекеттері ерте ислам дәуірінде осы аймақта құрылды. 14 ғасырда Зейла негізделген Адал сұлтандығы Эфиопия императоры Амда Сейон I әскерлерімен соғысты. 1500 жылдары Осман империясы Бербераны және оның төңірегін басып алды. Мұхаммед Әли, Мысыр пашасы, кейін 1821 және 1841 жылдар аралығында аймақта бекініп алды. Санааг аймағында Эль-Афвейнге жақын орналасқан Мадунаның қираған ислам қаласы Сомалилендтегі ең маңызды және қолжетімді қираған қала болып саналады. Қираған қаланың ең басты ерекшелігі – 3 метр биіктігіндегі қабырғалары сақталған үлкен тіктөртбұрышты мешіт, оның құрамында михраб және мүмкін бірнеше кішкентай аркалы ойыстар бар.
Various Somali Muslim kingdoms were established in the area in the early Islamic period. In the 14th century, the Zeila based Adal Sultanate battled the forces of the Ethiopian emperor Amda Seyon I. The Ottoman Empire later occupied Berbera and environs in the 1500s. Muhammad Ali, Pasha of Egypt, subsequently established a foothold in the area between 1821 and 1841. The Sanaag region is home to the ruined Islamic city of Maduna near El Afweyn, which is considered the most substantial and accessible ruin of its type in Somaliland. The main feature of the ruined city is a large rectangular mosque, its 3 metre high walls still standing, which include a mihrab and possibly several smaller arched niches.
Бербера шайқасы
Аймақтағы сомалилер мен британдықтар арасындағы алғашқы қақтығыс 1825 жылы болды, ол Бербера шайқасына және Хабр Авал мен Ұлыбритания арасындағы сауда келісіміне әкелді. 1840 жылы Зеила губернаторымен британдықтар келісім жасасты. 1855 жылы британдықтар мен Исаак тайпаларының Хабар Гархаджис және Хабар Толжаала руларының ақсақалдары арасында келіссөздер басталды, бір жылдан кейін Хабар Авал мен Шығыс Үндістан компаниясы арасындағы «Бейбітшілік және достық туралы» келісімге қол қойылды. Британдықтар мен сомали рулары арасындағы осы келіссөздер 1884 және 1886 жылдар аралығында британдықтардың «Британдық Сомалиленд» руларымен жасаған ресми келісімдерімен аяқталды (Хабар Авал, Гадабурси, Хабар Толжаала, Хабар Гархаджис, Эса және Варсангали руларымен келісімдер жасалды), бұл британдықтардың Британдық Сомалиленд деп аталатын аймақта протекторат құруына жағдай жасады. Британдықтар Аденнен әскер орналастырып, 1898 жылға дейін Британдық Үндістанның бір бөлігі ретінде басқарды. Британдық Сомалилендті 1905 жылға дейін Сыртқы істер министрлігі, ал одан кейін Отарлық басқарма басқарды.
The first engagement between Somalis of the region and the British was in 1825 and led to hostilities, ending in the Battle of Berbera and a subsequent trade agreement between the Habr Awal and the United Kingdom. This was followed by a British treaty with the Governor of Zeila in 1840. An engagement was then started between the British and elders of Habar Garhajis and Habar Toljaala clans of the Isaaq in 1855, followed a year later by the conclusion of the "Articles of Peace and Friendship" between the Habar Awal and East India Company. These engagements between the British and Somali clans culminated in the formal treaties the British signed with the henceforth 'British Somaliland' clans, which took place between 1884 and 1886 (treaties were signed with the Habar Awal, Gadabursi, Habar Toljaala, Habar Garhajis, Esa, and the Warsangali clans), and paved the way for the British to establish a protectorate in the region referred to as British Somaliland. The British garrisoned the protectorate from Aden and administered it as part of British India until 1898. British Somaliland was then administered by the Foreign Office until 1905, and afterwards by the Colonial Office.
Британдық Сомали
Сомалиленд науқаны, сондай-ақ англо-сомали соғысы немесе дервиш соғысы деп аталады, 1900 және 1920 жылдар аралығында Африка мүйізінде болған әскери экспедициялар сериясы. Бұл Мұхаммед Абдулла Хасан басқарған дервиштерді («Ақымақ мулла» деп аталған) британдықтарға қарсы қойды. Британдықтарға шабуылда эфиопиялықтар мен италиялықтар көмектесті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914–1918) Хасан Осман империясынан, немістерден және бір уақыт бойы Эфиопия императоры Иясу V-тен де көмек алды. Қақтығыс 1920 жылдың ақпанында британдықтар дервиштердің астанасы Талехті әуеден бомбалаған кезде аяқталды. Сомалиленд науқанының бесінші экспедициясы 1920 жылы Сомалидің діни жетекшісі Мұхаммед Абдулла Хасанның дервиш күштеріне қарсы соңғы британдық экспедициясы болды. Көбінесе шайқас сол жылдың қаңтар айында болғанымен, британдық әскерлері шабуылға дайындықты 1919 жылдың қараша айында бастаған еді. Британдық күштерге Корольдік әуе күштері мен Сомалиленд түйе корпусының бөлімдері кірді. Үш апталық шайқастан кейін Хасанның дервиштерi жеңілді, осымен олардың 20 жылдық қарсылығына нүкте қойылды. Бұл колониялық дәуірде Сахарадан оңтүстік Африкадағы ең қанды және ұзаққа созылған соғыс қозғалыстарының бірі болды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыспен бір уақытта өтті. Екі онжылдыққа созылған әртүрлі тараптар арасындағы шайқастар Сомалиленд халқының үштен бірін құрбан етті және жергілікті экономиканы қиратты. Британдық Сомалилендтің итальяндықтар тарапынан басып алынуы – 1940 жылдың тамызында Италия мен бірнеше британдық және Достас елдерінің күштері арасында Шығыс Африкада болған әскери науқан. Италиялық шабуыл Шығыс Африка науқанының бір бөлігі болды.
The Somaliland Campaign, also called the Anglo Somali War or the Dervish War, was a series of military expeditions that took place between 1900 and 1920 in the Horn of Africa, pitting the Dervishes led by Mohammed Abdullah Hassan (nicknamed the "Mad Mullah") against the British. The British were assisted in their offensives by the Ethiopians and Italians. During the First World War (1914–1918), Hassan also received aid from the Ottomans, Germans and, for a time, from the Emperor Iyasu V of Ethiopia. The conflict ended when the British aerially bombed the Dervish capital of Taleh in February 1920. The Fifth Expedition of the Somaliland campaign in 1920 was the final British expedition against the Dervish forces of Mohammed Abdullah Hassan, the Somali religious leader. Although most of the combat took place in January of the year, British troops had begun preparations for the assault as early as November 1919. The British forces included elements of the Royal Air Force and the Somaliland Camel Corps. After three weeks of battle, Hassan's Dervishes were defeated, bringing an effective end to their 20 year resistance. It was one of the bloodiest and longest militant movements in sub Saharan Africa during the colonial era, one that overlapped with World War I. The battles between various sides over two decades killed nearly a third of Somaliland's population and ravaged the local economy. The Italian conquest of British Somaliland was a military campaign in East Africa, which took place in August 1940 between forces of Italy and those of several British and Commonwealth countries. The Italian attack was part of the East African campaign.
Сомалиленд мемлекеті (Тәуелсіздік)
Бастапқыда британ үкіметі билікті біртіндеп беру үшін Британдық Сомалилендінің тәуелсіздігін кейінге қалдыруды жоспарлаған. Бұл жергілікті саясаткерлерге протекторатты басқаруда ресми тәуелсіздікке дейін саяси тәжірибе жинауға мүмкіндік беретін еді. Алайда, күшті пан-сомалилік ұлтшылдық және бұрынғы сайлаудағы сәтті нәтижелер оларды тәуелсіздік пен Италия басқаруындағы (бұрынғы итальяндық Сомалиленд) Сенімгерлік аймағы Сомалилендімен бірігуді талап етуге итермеледі. 1960 жылдың мамыр айында британ үкіметі сол кездегі Британдық Сомалиленд протекторатына тәуелсіздік беруге дайын екенін мәлімдеді, бұл аймақтың Италия басқаруындағы Сомалиленд Сенімгерлік аймағымен бірігуі ниетімен. Британдық Сомалилендтің Заң шығару кеңесі 1960 жылдың сәуір айында тәуелсіздік және сол жылдың 1 шілдесінде тәуелсіздік алуы жоспарланған Сомалиленд Сенімгерлік аймағымен одақ құруды сұраған қаулы қабылдады. Екі аймақтың заң шығару кеңестері Могадишода өткен бірлескен конференциядан кейін бұл ұсынысты мақұлдады. 1960 жылдың 26 маусымында бұрынғы Британдық Сомалиленд протектораты қысқа мерзімге Сомалиленд мемлекеті ретінде тәуелсіздік алды, ал Сомалиленд Сенімгерлік аймағы бес күннен кейін оған қосылды. Алайда, АҚШ Сомалилендтің тәуелсіздігін жай ғана мойындады:
Initially the British government planned to delay protectorate of British Somaliland independence in favour of a gradual transfer of power. The arrangement would allow local politicians to gain more political experience in running the protectorate before official independence. However, strong pan Somali nationalism and a landslide victory in the earlier elections encouraged them to demand independence and unification with the Trust Territory of Somaliland under Italian Administration (the former Italian Somaliland). In May 1960, the British government stated that it would be prepared to grant independence to the then protectorate of British Somaliland, with the intention that the territory would unite with the Italian administered Trust Territory of Somaliland. The Legislative Council of British Somaliland passed a resolution in April 1960 requesting independence and union with the Trust Territory of Somaliland, which was scheduled to gain independence on 1 July that year. The legislative councils of both territories agreed to this proposal following a joint conference in Mogadishu. On 26 June 1960, the former British Somaliland protectorate briefly obtained independence as the State of Somaliland, with the Trust Territory of Somaliland following suit five days later. However, the United States merely acknowledged Somaliland's independence:
АҚШ Сомалилендті ресми түрде мойындамады, бірақ Мемлекеттік хатшы Гертер 26 маусымда Сомалиленд Министрлер Кеңесіне құттықтау хабарын жіберді. Келесі күні, 1960 жылдың 27 маусымында, жаңадан шақырылған Сомалиленд Заң шығару жиналысы 1960 жылдың 1 шілдесінде Сомалиленд мемлекетінің Сомалиленд Сенімгерлік аймағымен бірігуіне ресми түрде мүмкіндік беретін заң жобасын бекітті. Сомали ұлтшылдығының ықпалымен солтүстік халқы бастапқыда одаққа қуанды. Абдуллахи Исса үкімет құрды, Аден Абдулла Осман Дар президент, ал Абдирашид Әли Шермарке премьер-министр болды (кейіннен 1967 жылдан 1969 жылға дейін президент болды). 1961 жылдың 20 шілдесінде халықтық референдум арқылы сомали халқы 1960 жылы алғаш рет дайындалған жаңа конституцияны бекітті. Конституция бұрынғы Сомалилендте аз қолдау тапты және оңтүстікке бейім деп саналды. Көптеген солтүстік халқы наразылық білдіру үшін референдумға қатысудан бас тартты, ал солтүстікте дауыс бергендердің 60% -тан астамы жаңа конституцияға қарсы болды. Дегенмен, референдум өтті, Сомалилендте оңтүстік тез арада үстемдік құрды. Нәтижесінде, солтүстікте наразылық кеңінен тарады және одаққа қолдау төмендеді. 1961 жылдың желтоқсанында британдық офицерлер одақты жою үшін бүлік көтерді. Олардың бүлігі сәтсіз аяқталды, ал Сомалиленд келесі онжылдықтарда оңтүстікпен шеттетуді бастан кешірді. 1967 жылы Мұхаммед Хажи Ибрагим Эгал премьер-министр болды, оны Шермарке тағайындады. Шермарке екі жылдан кейін өзінің күзетшілерінің бірінен қаза тапты. Оның өлімінен кейін 1969 жылдың 21 қазанында (жәнілеуден кейінгі күні) әскери төңкеріс болды, онда Сомали армиясы қарулы қарсылыққа тап болмай билікті басып алды. Төңкеріс сол кезде армияға басшылық еткен генерал-майор Мохамед Сиад Барре бастады. Жаңа режим Сомалиді келесі 22 жыл бойы биледі.
The United States did not extend formal recognition to Somaliland, but Secretary of State Herter sent a congratulatory message dated June 26 to the Somaliland Council of Ministers. The following day, on 27 June 1960, the newly convened Somaliland Legislative Assembly approved a bill that would formally allow for the union of the State of Somaliland with the Trust Territory of Somaliland on 1 July 1960. Inspired by Somali nationalism, the northerners were initially enthusiastic about the union. A government was formed by Abdullahi Issa, with Aden Abdullah Osman Daar as President and Abdirashid Ali Shermarke as Prime Minister (later becoming president, from 1967 to 1969). On 20 July 1961 and through a popular referendum, the Somali people ratified a new constitution, which was first drafted in 1960. The constitution had little support in the former Somaliland and was believed to favour the south. Many northerners boycotted the referendum in protest, and over 60% of those who voted in the north were against the new constitution. Regardless, the referendum passed, and Somaliland became quickly dominated by southerners. As result, dissatisfaction became widespread in the north, and support for the union plummeted. British trained Somaliland officers attempted a revolt to end the union in December 1961. Their uprising failed, and Somaliland continued to be marginalised by the south during the next decades. In 1967, Muhammad Haji Ibrahim Egal became Prime Minister, a position to which he was appointed by Shermarke. Shermarke was assassinated two years later by one of his own bodyguards. His murder was quickly followed by a military coup d'état on 21 October 1969 (the day after his funeral), in which the Somalian Army seized power without encountering armed opposition. The putsch was spearheaded by Major General Mohamed Siad Barre, who at the time commanded the army. The new regime would go on to rule Somalia for the next 22 years.
Сомали ұлттық қозғалысы, қуғын-сүргінге жол бермеу
Барре үкіметінің моральдық беделі біртіндеп төмендеді, себебі көптеген сомалиліктер әскери билік астындағы өмірден көңілі тоқты. 1980 жылдардың ортасына қарай, Эфиопияның коммунистік Дерг үкіметі қолдаған қарсылық қозғалыстары елдің барлық аймақтарында пайда болды, бұл Сомалиленд тәуелсіздік соғысына әкеп соқты. Барре, әсіресе солтүстік аймақтарда партизандарды қолдаған деп саналғандарға қарсы жазалау шараларын қабылдауға бұйрық берді. Осы шараларға қалаларды бомбалау кірді, ал 1988 жылы Сомали Ұлттық Қозғалысының (СНМ) бекінісі болған солтүстік-батыс әкімшілік орталығы Харгейса нысанаға алынды. Бомбалауды Барренің күйеу баласы, генерал Мохаммед Саид Херси Морган басқарды. 1988 жылдың мамырында СНМ Сомалидің екінші және үшінші ірі қалалары Харгейса мен Бурауға кең ауқымды шабуыл жасады. СНМ 27 мамырда Бурауды екі сағаттың ішінде басып алды, ал 29 мамырда Харгейсаға кірді, 1 маусымға дейін қаланың көп бөлігін, әуежайдан басқа, жаулап алды. Мохамед Хаджи Ингирис және Крис Маллин Барре режимінің Харгейсадағы Сомали Ұлттық Қозғалысына қарсы жасаған шабуылы Исаак тайпасына бағытталғанын айтады, оның көптеген мүшелері СНМ құрамында болды. Олар осы шабуылды Исаак геноциді немесе «Харгейса Холокосты» деп сипаттайды. Біріккен Ұлттар Ұйымының жүргізген тергеуі геноцид қылмысының «Исаак халқына қарсы Сомали үкіметімен ойластырылып, жоспарланғанын және орындалғанын» көрсетті. Әртүрлі дереккөздерге сәйкес, азаматтық құрбандардың саны 50 000 мен 100 000 арасында деп есептеледі, ал кейбір есептерде жалпы азаматтық қазалардың саны 200 000-нан асып кеткен Исаак азаматтарынан тұрады. Өлім-жұлымнан басқа, Барре режимі Сомалидің екінші және үшінші ірі қалаларын, Харгейса мен Бурауды бомбалап, қиратты. Бұл шамамен 400 000 жергілікті тұрғынды Эфиопиядағы Харт-Шейхке көшіруге мәжбүр етті, тағы 400 000 адам ел ішінде көшіп-қонды. Барре режимінің СНМ-ге қарсы жүргізген контрпартизандық операциясы бүлікшіл топтың азаматтық қолдау базасын нысанаға алды, бұл Исаак тайпасына қарсы геноцидтік шабуылға ұласты. Бұл анархияға және фрагменттелген жасақтардың күшті науқандарына әкеп соқты, олар жергілікті деңгейде билікті басып алды. Барре режимінің қуғыны тек Исаак тайпасымен ғана шектелмеді, ол Хавие сияқты басқа тайпаларды да нысанаға алды. Барре режимі 1991 жылдың қаңтарында құлады. Содан кейін, Сомалилендтегі саяси жағдай тұрақтанғаннан кейін, көшірілген адамдар өз үйлеріне оралды, жасақтар таратылды немесе әскерге қосылды, ал ондаған мың үйлер мен кәсіпорындар қираған үйінділерден қайта жаңартылды.
The moral authority of Barre's government was gradually eroded, as many Somalis became disillusioned with life under military rule. By the mid 1980s, resistance movements supported by Ethiopia's communist Derg administration had sprung up across the country, which led to the Somaliland War of Independence. Barre responded by ordering punitive measures against those he perceived as locally supporting the guerrillas, especially in the northern regions. The clampdown included bombing of cities, with the northwestern administrative centre of Hargeisa, a Somali National Movement (SNM) stronghold, among the targeted areas in 1988. The bombardment was led by General Mohammed Said Hersi Morgan, Barre's son in law. In May 1988, the SNM launched a major offensive on the cities of Hargeisa and Burao, then the second and third largest cities of Somalia. The SNM captured Burao on 27 May within two hours, while the SNM entered Hargeisa on 29 May, overrunning most of the city apart from its airport by 1 June. Mohamed Haji Ingiriis and Chris Mullin state that the clampdown by the Barre regime against the Hargeisa based Somali National Movement targeted the Isaaq clan, to which most members of the SNM belonged. They refer to the clampdown as the Isaaq Genocide or "Hargeisa Holocaust". A United Nations investigation concluded that the crime of genocide was "conceived, planned and perpetrated by the Somali Government against the Isaaq people". The number of civilian casualties is estimated to be between 50,000 and 100,000 according to various sources, while some reports estimate the total civilian deaths to be upwards of 200,000 Isaaq civilians. Along with the deaths, Barre regime bombarded and razed the second and third largest cities in Somalia, Hargeisa and Burao, respectively. This displaced an estimated 400,000 local residents to Hart Sheik in Ethiopia; another 400,000 individuals were also internally displaced. The counterinsurgency by the Barre regime against the SNM targeted the rebel group's civilian base of support, escalating into a genocidal onslaught against the Isaaq clan. This led to anarchy and violent campaigns by fragmented militias, which then wrested power at a local level. The Barre regime's persecution was not limited to the Isaaq, as it targeted other clans such as the Hawiye. The Barre regime collapsed in January 1991. Thereafter, as the political situation in Somaliland stabilised, the displaced people returned to their homes, the militias were demobilised or incorporated into the army, and tens of thousands of houses and businesses were reconstructed from rubble.
Егемендікті қалпына келтіру (Сомалимен бірліктің аяқталуы)
SNM-нің құрылған кезде унионисттік конституциясы болғанымен, ол ақырында Сомалидің қалған бөлігінен бөлініп шығуды көздеп, тәуелсіздікке ұмтыла бастады. Абдирахман Ахмед Али Тюрдың басшылығымен жергілікті әкімшілік солтүстік-батыс сомали аймақтарын 1991 жылдың 27 сәуірі мен 15 мамыры аралығында Бурауда өткен конференцияда тәуелсіз деп жариялады. Туур жаңа құрылған Сомалилендтің тұңғыш президенті болды, бірақ 1994 жылы сепаратистік платформадан бас тартып, Сомалидің қалған бөлігімен билікті бөлісетін федералдық басқару жүйесінде келісімге келуді іздеуді және қолдауды бастады. Мұхаммед Хажи Ибрагим Эгал 1993 жылы Борамада өткен Ұлттық келісімнің кеңейтілген конференциясымен Туурдың ізбасары болып тағайындалды, бұл конференция төрт айға созылып, қауіпсіздіктің жақсаруына және жаңа аймақтың консолидациясына әкелді. Сомалиленд үкіметі мен көтерілісшілер арасында тағы бір қарулы қақтығыс басталды, себебі Эдагалли руының жасақтары Харгейса әуежайын біраз уақыт басып алды. 1994 жылдың қазанында үкімет әскері әуежайға шабуыл жасап, Эдагалли жасақтарын қуды, бұл Харгейсадан тысқары тарап, 1995 жылдың сәуір айына дейін жалғасқан жаңа соғысқа себеп болды, нәтижесінде көтерілісшілер жеңілді. Осы уақытта Джибути қолдауымен Исса руы басымдығымен құрылған Біріккен Сомали майданының күштері Сомалилендтегі Исса руының қоныстанған аймақтарын бөліп алуға тырысып, сәтсіз аяқталды. 2003 жылы Кахин Сомалилендтің тұңғыш сайланған президенті болды. Оңтүстік Сомалидегі ислами радикалдар мен Сомали Федералдық үкіметі және Африка Одағының одақтастары арасындағы соғыс Сомалилендке тікелей әсер етпеді, ол көршілес Пунтленд сияқты салыстырмалы түрде тұрақты болып қала берді.
Although the SNM at its inception had a unionist constitution, it eventually began to pursue independence, looking to secede from the rest of Somalia. Under the leadership of Abdirahman Ahmed Ali Tuur, the local administration declared the northwestern Somali territories independent at a conference held in Burao between 27 April 1991 and 15 May 1991. Tuur then became the newly established Somaliland polity's first President, but subsequently renounced the separatist platform in 1994 and began instead to publicly seek and advocate reconciliation with the rest of Somalia under a power sharing federal system of governance. Muhammad Haji Ibrahim Egal was appointed as Tuur's successor in 1993 by the Grand Conference of National Reconciliation in Borama, which met for four months, leading to a gradual improvement in security, as well as a consolidation of the new territory. Another armed conflict between the Somaliland government, now under Egal, and rebels began, as militias of the Eidagalley clan occupied Hargeisa airport for some time. Conflict re erupted when troops of the government attacked the airport to drive out the Eidagalley militias in October 1994, sparking a new war that would spread out of Hargeisa and last until around April 1995, with a rebel defeat. Around the same time, Djiboutian backed forces of the Issa dominated United Somali Front attempted and failed to carve out Issa inhabited areas of Somaliland. In 2003, Kahin became the first elected president of Somaliland. The war in southern Somalia between Islamist insurgents on the one hand, and the Federal Government of Somalia and its African Union allies on the other, has for the most part not directly affected Somaliland, which, like neighbouring Puntland, has remained relatively stable.
2001 жылғы конституциялық референдум
2000 жылдың тамызында президент Эгаль үкіметі халықтың қарауы мен талқылауы үшін Сомалилендтің барлық аймандарына конституция жобасының мыңдаған данасын таратып берді. Конституцияның 130 жеке бабының бірі Сомалилендтің жариялаған тәуелсіздігін бекітетін және Сомалиден толыққанды бөлінуді ратификациялайтын маңызды ереже болды, соның арқасында ел 1960 жылдан бері алғаш рет тәуелсіздігін қайта иеленді. 2001 жылдың наурыз айының соңында президент Эгаль Конституция бойынша референдум күнін 2001 жылдың 31 мамырына белгіледі. Сайлауға қатысуға құқығы бар азаматтардың 99,9 пайызы референдумға қатысты, олардың 97,1 пайызы конституцияны қолдады.
In August 2000, President Egal's government distributed thousands of copies of the proposed constitution throughout Somaliland for consideration and review by the people. One critical clause of the 130 individual articles of the constitution would ratify Somaliland's self declared independence and final separation from Somalia, restoring the nation's independence for the first time since 1960. In late March 2001, President Egal set the date for the referendum on the Constitution for 31 May 2001. 99.9% of eligible voters took part in the referendum and 97.1% of them voted in favour of the constitution.
2023 Лас-Анод қақтығысы
2023 жылдың 6 ақпанында Лас-Анод қаласындағы Зулбаханте тайпасының ақсақалдары Сомалилендтен бөлініп, Сомали Федералдық Үкіметі құрамында "SSC Khatumo" атты мемлекеттік үкімет құруға ниетті екендерін жариялады, осыдан қарулы қақтығыс басталды.
On 6 February 2023, the Dhulbahante clan elders of Las Anod declared their intent to secede from Somaliland and form a state government named "SSC Khatumo" within the Federal Government of Somalia, triggering armed conflict.
Конституция
Сомалиленд Конституциясы саяси жүйені анықтайды; Сомалиленд Республикасы – біртұтас мемлекет және президенттік республика болып табылады, бейбітшілік, ынтымақтастық, демократия және көп партиялық жүйе принциптеріне негізделген.
The Constitution of Somaliland defines the political system; the Republic of Somaliland is a unitary state and Presidential Republic, based on peace, co operation, democracy and a multi party system.
Президент және кабинет
Атқарушы билікті сайланған президент басқарады, оның үкіметіне вице-президент және Министрлер кеңесі кіреді. Үкіметтің күнделікті жұмысын жүргізуге жауапты Министрлер кеңесін президент тағайындайды және Парламенттің Өкілдер палатасы бекітеді. Парламент қабылдаған заңдар күшіне ену үшін Президенттің мақұлдауы қажет. Президент ең көп екі бес жылдық мерзімге сайлана алады.
The executive is led by an elected president, whose government includes a vice president and a Council of Ministers. The Council of Ministers, who are responsible for the normal running of government, are nominated by the President and approved by the Parliament's House of Representatives. The President must approve bills passed by the Parliament before they come into effect. The President can serve a maximum of two five year terms.
Парламент
Заң шығарушы билік Парламентке жүктелген, ол екі палаталы. Оның жоғарғы палатасы – Сүлеймен Мохамед Адан төрағалық ететін Ақсақалдар палатасы, ал төменгі палатасы – Өкілдер палатасы. Әр палатада 82 мүше бар. Ақсақалдар палатасының мүшелері жергілікті қауымдастықтар тарапынан алты жылға сайланады. Ақсақалдар палатасы заңдарды қабылдауда Өкілдер палатасымен бірге өкілеттіктерді бөліседі, сондай-ақ ішкі дау-жанжалдарды шешу және сайлау өткізу мүмкін болмайтын жағдайларда Президент пен өкілдердің өкілеттік мерзімін ұзартуға ерекше құқықтары бар. Өкілдер палатасының мүшелері халық тарапынан бес жылға тікелей сайланады. Өкілдер палатасы дауыс беру құқығын Ақсақалдар палатасымен бөліседі, бірақ Ақсақалдар палатасы қабылдамаған заңды, егер оған үштен екі көпшілік дауыс берсе, қабылдауға құқылы, сондай-ақ қаржылық мәселелерде және Президенттік тағайындауларды бекітуде толық өкілеттікке ие (Жоғарғы сот төрағасынан басқа).
Legislative power is held by the Parliament, which is bicameral. Its upper house is the House of Elders, chaired by Suleiman Mohamoud Adan, and the lower house is the House of Representatives, Each house has 82 members. Members of the House of Elders are elected indirectly by local communities for six year terms. The House of Elders shares power in passing laws with the House of Representatives, and also has the role of solving internal conflicts, and exclusive power to extend the terms of the President and representatives under circumstances that make an election impossible. Members of the House of Representatives are directly elected by the people for five year terms. The House of Representatives shares voting power with the House of Elders, though it can pass a law that the House of Elders rejects if it votes for the law by a two thirds majority and has absolute power in financial matters and confirmation of Presidential appointments (except for the Chief Justice of the Supreme Court).
Заң
Сот жүйесі округтік соттарға (отбасылық құқық және мұрагерлік мәселелермен айналысады, 3 миллион SLSH-ге дейінгі сомадағы талап арыздарын, 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе 3 миллион SL айыппұл көлеміндегі қылмыстық істерді, сондай-ақ кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстарды қарайды), аймақтық соттарға (округтік соттардың қарауына жатпайтын талап арыздар мен қылмыстық істерді, еңбек және жұмыспен қамту бойынша дауларды, жергілікті өкімет сайлауларын қарайды), аймақтық апелляциялық соттарға (округтік және аймақтық соттардың барлық шағымдарын қарайды) және Жоғарғы сотқа (соттар арасындағы және мемлекеттік органдар арасындағы мәселелерді шешеді, сондай-ақ өзінің бұрынғы шешімдерін қайта қарастырады) бөлінеді. Жоғарғы сот – ең жоғары сот органы және Конституциялық соттың функцияларын да атқарады. Сомалиленд азаматтығы туралы заңда Сомалиленд азаматы кім екендігі, сондай-ақ Сомалиленд азаматтығына қабылдану және одан бас тарту рәсімі белгіленген. Сомалиленд үкіметі 1962 жылғы Сомали Республикасының қылмыстық кодексін қолдануды жалғастыруда. Осыған байланысты, гомосексуалистік актілер аумақта заңсыз болып табылады.
The judicial system is divided into district courts (which deal with matters of family law and succession, lawsuits for amounts up to 3 million SLSH, criminal cases punishable by up to 3 years' imprisonment or 3 million SL fines, and crimes committed by juveniles), regional courts (which deal with lawsuits and criminal cases not within the jurisdiction of district courts, labour and employment claims, and local government elections), regional appeals courts (which deal with all appeals from the district and regional courts), and the Supreme court (which deals with issues between courts and in government, and reviews its own decisions), which is the highest court and also functions as the Constitutional Court. Somaliland nationality law defines who is a Somaliland citizen, as well as the procedures by which one may be naturalised into Somaliland citizenship or renounce it. The Somaliland government continues to apply the 1962 penal code of the Somali Republic. As such, homosexual acts are illegal in the territory.
Партиялар мен сайлаулар
Гуурти бүлікшілер басшыларымен бірлесіп жаңа үкімет құруға жұмыстанды және басқару құрылымына енгізіліп, Парламенттің Ақсақалдар палатасы болды. Үкімет мәні бойынша «Сомалилендтің басты тайпаларының билікті бөлісу коалициясы» болды, жоғарғы және төменгі палаталардағы орындар тайпаларға алдын ала белгіленген формула бойынша пропорционалды түрде бөлінді, бірақ барлық тайпалар өкілдіктеріне қанағаттанбады. 2002 жылы осы уақытша үкіметтің бірнеше рет ұзартылуынан кейін Сомалиленд көп партиялық демократияға өтті. Сайлау үш партиямен шектелді, мақсаты тайпалық емес, идеологиялық негізде сайлау өткізу болды. Дауыс беруге қажетті ең төменгі жас – 15 жас. Freedom House Сомалиленд үкіметін жартылай еркін деп бағалайды. Сет Каплан (2011) Оңтүстік Сомали және оған жақын аумақтардан өзгеше, Сомалидің сепаратистік солтүстік-батыс бөлігі – Сомалиленд, ешқандай шетелдік көмексіз, төменнен жоғарыға қарай демократиялық басқару жүйесін құрды деп мәлімдейді. Капланның пікірінше, Сомалиленд Африка мүйісіндегі ең демократиялық саяси жүйеге ие, себебі ол Сомалидің қалған бөлігіндегі экстремистік элементтерден үлкен оқшаулықта болды және көршілес авторитарлық үкіметтерден айырмашылығы, тиімді сайлау және заңнамалық жүйелерімен қатар, дамыған жеке секторға негізделген экономикаға ие. Ол мұны Сомалилендтің дәстүрлі құқықтары мен дәстүрлерін қазіргі мемлекеттік құрылымдармен үйлестіруіне байланысты дейді, Африка мен Таяу Шығыстағы көптеген отарлық мемлекеттерге мұндай мүмкіндік берілмеген. Капланның сөзіне сүйенсек, бұл Сомалилендтегі ынтымақты ынталандырып, үкіметтің заңдылығын арттырды, сондай-ақ аймақтың салыстырмалы түрде біртекті халқы, табыстың салыстырмалы түрде тең бөлінуі, оңтүстікке қатысты ортақ қорқыныш және сыртқы күштердің араласпауы жергілікті саясаткерлерді жауапкершілік сақтауға міндеттеді.
The guurti worked with rebel leaders to set up a new government, and was incorporated into the governance structure, becoming the Parliament's House of Elders. The government became in essence a "power sharing coalition of Somaliland's main clans", with seats in the Upper and Lower houses proportionally allocated to clans according to a predetermined formula, although not all clans are satisfied with their representation. In 2002, after several extensions of this interim government, Somaliland transitioned to multi party democracy. The election was limited to three parties, in an attempt to create ideology based elections rather than clan based elections. The minimum age required to vote is 15. Freedom House ranks the Somaliland government as partly free. Seth Kaplan (2011) argues that in contrast to southern Somalia and adjacent territories, Somaliland, the secessionist northwestern portion of Somalia, has built a more democratic mode of governance from the bottom up, with virtually no foreign assistance. Specifically, Kaplan suggests that Somaliland has the most democratic political system in the Horn of Africa because it has been largely insulated from the extremist elements in the rest of Somalia and has viable electoral and legislative systems as well as a robust private sector dominated economy, unlike neighbouring authoritarian governments. He largely attributes this to Somaliland's integration of customary laws and tradition with modern state structures, which he indicates most post colonial states in Africa and the Middle East have not had the opportunity to do. Kaplan asserts that this has facilitated cohesiveness and conferred greater governmental legitimacy in Somaliland, as has the territory's comparatively homogeneous population, relatively equitable income distribution, a common fear of the south, and absence of interference by outside forces, which has obliged local politicians to observe a degree of accountability.
Сыртқы қатынастар
Сомалиленд көрші елдері Эфиопия және Джибутимен, БҰҰ-ға мүше емес Қытай Республикасымен (Тайвань), сондай-ақ Оңтүстік Африкамен және Ұлыбританиямен саяси байланыстар орнатып отыр. 2007 жылдың 17 қаңтарында Еуропалық Одақ (ЕО) болашақ ынтымақтастықты талқылау үшін сыртқы істер жөніндегі делегация жіберді. Африка Одағы (АУ) да халықаралық мойындаудың болашағын талқылау үшін сыртқы істер министрін жіберді, ал 2007 жылдың 29-30 қаңтарында министрлер ұйымға мүше мемлекеттермен мойындау мәселесін талқылайтындарын мәлімдеді. 2006 жылдың басында Уэльстің Ұлттық Ассамблеясы Сомалиленд үкіметін Кардиффтегі Сенат ғимаратының салтанатты ашылуына қатысуға ресми шақырды. Бұл қадам Уэльс Ассамблеясының бөлшектенген үкіметтің заңдылығын мойындауы ретінде қарастырылды. Сыртқы істер және Достастық істері министрлігі бұл шақыруға ешқандай түсініктеме бермеді. Уэльсте Сомалилендтен келген сомали диаспорасының көптеген өкілдері тұрады. 2007 жылы президент Кахин басқаратын делегация Кампалада (Уганда) өткен Достастық басшыларының кеңесіне қатысты. Сомалиленд Байқаушы мәртебесімен Достастыққа қосылуға өтініш бергенімен, оның өтініші әлі де қаралып жатыр. 2010 жылдың 24 қыркүйегінде Африка істері жөніндегі АҚШ Мемлекеттік хатшысының көмекшісі Джонни Карсон АҚШ Сомалидегі стратегиясын өзгертетінін және Сомалиленд пен Пунтленд үкіметтерімен байланысты тереңдетуге тырысатынын, сонымен бірге Сомалидің Кеңестік үкіметін қолдауын жалғастыратынын мәлімдеді. Карсон АҚШ Пунтленд пен Сомалилендке көмекшілер мен дипломаттар жіберетінін және болашақта даму жобаларының мүмкіндігін айтты. Алайда Карсон АҚШ-тың екі аймақты да ресми түрде мойындамайтынын баса айтты. 2010 жылдың қараша айында Ұлыбританияның Африка жөніндегі министрі Генри Беллингэм Сомалиленд президенті Силаниомен кездесіп, Ұлыбританияның Сомалилендпен байланысын арттыру жолдарын талқылады. Президент Силанио Лондонға сапары барысында: "Біз халықаралық қауымдастықпен жұмыс істеп келеміз, халықаралық қауымдастық бізбен байланысып, бізге көмек көрсетіп, біздің демократияландыру және даму бағдарламаларымызда бізбен бірлесіп жұмыс істейді. Біз халықаралық қауымдастықтың, әсіресе Ұлыбританияның, АҚШ-тың, Еуропаның басқа елдерінің және біздің көршілеріміздің бізге деген қатынасына өте ризамыз" деді. Сомалилендті Ұлыбританияның мойындауына Ұлыбританияның Тәуелсіздік партиясы да қолдау көрсетті, ол 2015 жылғы жалпы сайлауда халықтың дауыс беруі бойынша үшінші орын алды, бірақ бір ғана депутатты сайлады. UKIP басшысы Найджел Фарадж 2015 жылдың 18 мамырында Сомалилендтің ұлттық күнінде Сомалилендтің Ұлыбританиядағы миссиясының басшысы Али Аден Авалэмен кездесіп, UKIP-тің Сомалилендке қолдауын білдірді. 2011 жылы Сомалиленд және көршілес Пунтленд аймағы Сейшель аралдарымен қауіпсіздік мәселелері бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Бұрынғы Кеңестік үкімет пен Сейшель аралдары арасындағы келісімге сәйкес, меморандум "Пунтленд пен Сомалиленд түрмелеріне сотталғандарды ауыстыруға" бағытталған. 2020 жылдың 1 шілдесінде Сомалиленд пен Тайвань екі ел арасындағы ынтымақтастықты дамыту үшін өкілдіктер құру туралы келісімге келді. Екі елдің білім беру, теңіз қауіпсіздігі және медицина салаларындағы ынтымақтастығы 2009 жылы басталды, ал тайваньдық қызметкерлер 2020 жылдың ақпан айында Сомалилендке өкілдікке дайындалу үшін келді. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Тайваньның Сыртқы істер министрлігі Сомалилендті ел ретінде таниды.
Somaliland has political contacts with its neighbours Ethiopia and Djibouti, non UN member state Republic of China (Taiwan), as well as with South Africa, and the United Kingdom. On 17 January 2007, the European Union (EU) sent a delegation for foreign affairs to discuss future co operation. The African Union (AU) has also sent a foreign minister to discuss the future of international acknowledgment, and on 29 and 30 January 2007, the ministers stated that they would discuss acknowledgement with the organisation's member states. In early 2006, the National Assembly for Wales extended an official invitation to the Somaliland government to attend the royal opening of the Senedd building in Cardiff. The move was seen as an act of recognition by the Welsh Assembly of the breakaway government's legitimacy. The Foreign and Commonwealth Office made no comment on the invitation. Wales is home to a significant Somali expatriate community from Somaliland. In 2007, a delegation led by President Kahin was present at the Commonwealth Heads of Government Meeting in Kampala, Uganda. Although Somaliland has applied to join the Commonwealth under observer status, its application is still pending. On 24 September 2010, Johnnie Carson, Assistant Secretary of State for African Affairs, stated that the United States would be modifying its strategy in Somalia and would seek deeper engagement with the governments of Somaliland and Puntland while continuing to support the Somali Transitional Government. Carson said the US would send aid workers and diplomats to Puntland and Somaliland and alluded to the possibility of future development projects. However, Carson emphasised that the US would not extend formal recognition to either region. The then UK Minister for Africa, Henry Bellingham MP, met President Silanyo of Somaliland in November 2010 to discuss ways in which to increase the UK's engagement with Somaliland. President Silanyo said during his visit to London: "We have been working with the international community and the international community has been engaging with us, giving us assistance and working with us in our democratisation and development programmes. And we are very happy with the way the international community has been dealing with us, particularly the UK, the US, other European nations, and our neighbours who continue to seek recognition." Recognition of Somaliland by the UK was also supported by the UK Independence Party, which came third in the popular vote at the 2015 general election, though only electing a single MP. The leader of UKIP, Nigel Farage, met with Ali Aden Awale, Head of the Somaliland UK Mission on Somaliland's national day, 18 May, in 2015, to express UKIP's support for Somaliland. In 2011, Somaliland and the neighbouring Puntland region each entered a security related memorandum of understanding with the Seychelles. Following the framework of an earlier agreement signed between the Transitional Federal Government and Seychelles, the memorandum is "for the transfer of convicted persons to prisons in 'Puntland' and 'Somaliland'." On 1 July 2020, Somaliland and Taiwan signed an agreement to set up representative offices to promote cooperation between the two countries. Cooperation between the two polities on education, maritime security, and medicine began in 2009, and Taiwanese staff entered Somaliland in February 2020 to prepare for the representative office. As of 2023, Taiwan's Ministry of Foreign Affairs refers to Somaliland as a country.
Шекаралық даулар
Сомалиленд бұрынғы Британдық Сомалилендтің барлық аумағын талап етуді жалғастыруда, ол 1960 жылы Сомалиленд мемлекетінің атымен тәуелсіздік алды. Сомалидің федералдық мүшесі Пунтленд, бұрынғы Британдық Сомалиленд протекторатындағы Харти рулары қоныстанған аумаққа туыстық байланыс негізінде дауласады. 1998 жылы солтүстік Дарод рулары мемлекет құрды, ал Зулбаханте және Варсангали рулары оның құрылуына толыққанды қатысты. Хартилер 1993 жылғы Борама конференциясына дейін Сомалилендтегі екінші ең ірі рулық конфедерация болды, содан кейін Гадабурсилер оларды ығыстырды. Зулбаханте және Варсангали рулары 1990 жылдардың басында екі жекелеген әкімшілік құрды. Біріншісі 1993 жылдың мамыр айында Боокаме I конференциясын өткізді, ал екіншісі 1992 жылдың қыркүйек айында Хадафтимода конференция ұйымдастырды. Екі конференцияда да Сомалинің құрамында қалу ниеті білдірілді. Пунтленд пен Сомалиленд арасындағы шиеленіс 2002 және 2009 жылдар аралығында бірнеше рет қақтығысқа ұласты. 2004 жылдың қазанында және 2007 жылдың сәуір және қазан айларында Сомалиленд пен Пунтленд қарулы күштері Соол аймағының астанасы Лас-Анод қаласының жанында шайқасты. 2007 жылдың қазан айында Сомалиленд әскерлері қаланы басып алды. 2009 жылдың 2 тамызында Пунтлендтің 11 жылдығын тойлау кезінде Пунтленд шенеуніктері Лас-Анодты қайтаруға ант берді. Сомалиленд тәуелсіз мемлекеттік мәртебе талап ету арқылы «ескі» Сомалиді «бөлді», ал Пунтленд біріккен, бірақ федеративтік Сомали мемлекетін қайта құруға жұмыс істейді. Сомалиленд күштері 2008 жылдың 10 шілдесінде Санагтың шығысындағы Лас-Корей қаласын және оның шығысындағы бекіністерді бақылауға алды. Қорғаныс күштері Маахир және Пунтленд жасақтары аймақты тастағаннан кейін 2008 жылдың 9 шілдесінде операцияларын аяқтады. 2000 жылдардың соңында Санагта орналасқан жергілікті біріккен топ SSC қозғалысы (Hoggaanka Badbaadada iyo Mideynta SSC) құрылды, оның мақсаты өзінің аймақтық әкімшілігін (Соол, Санаг және Кайн, немесе SSC) құру болды. 2017 жылдың 20 қазанында Айнабода Сомалиленд үкіметімен келісімге қол қойылды, онда Сомалиленд конституциясына түзетулер енгізу және ұйымды Сомалиленд үкіметіне интеграциялау қарастырылды. Бұл оқиға Зулбаханте қауымы арасында наразылық тудырса да, ұйымның таратылуын білдірді. Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін, әртүрлі руларға қатысты бұрынғы милициялар біріктірілген әскери құрылымға енгізілді. Нәтижесінде құрылған ірі әскери күш ел бюджетінің шамамен жартысын құрайды, бірақ бұл шара рулар арасындағы қақтығыстардың алдын алуға көмектесті.
Somaliland continues to claim the entire area of the former British Somaliland which gained independence in 1960 in the name of State of Somaliland. Puntland, a federal member state of Somalia, disputes the Harti inhabited territory in the former British Somaliland protectorate based on kinship. In 1998, the northern Darod clans established the state, and the Dhulbahante and Warsangali clans wholly participated in its foundation. The Harti were the second most powerful clan confederation in Somaliland until the 1993 Borama Conference, when they were replaced in importance by the Gadabursi. The Dhulbahante and Warsangali clans established two separate administrations in the early 1990s. First, the former was to hold the Boocame I conference in May 1993, while the later held a conference in Hadaaftimo in September 1992. In both conferences the desire to remain part of Somalia was expressed. Tensions between Puntland and Somaliland escalated into violence several times between 2002 and 2009. In October 2004, and again in April and October 2007, armed forces of Somaliland and Puntland clashed near the town of Las Anod, the capital of Sool region. In October 2007, Somaliland troops took control of the town. While celebrating Puntland's 11th anniversary on 2 August 2009, Puntland officials vowed to recapture Las Anod. While Somaliland claims independent statehood and therefore "split up" the "old" Somalia, Puntland works for the re establishment of a united but federal Somali state. Somaliland forces took control of the town of Las Qorey in eastern Sanaag on 10 July 2008, along with positions east of the town. The defence forces completed their operations on 9 July 2008 after the Maakhir and Puntland militia in the area left their positions. In the late 2000s, SSC Movement (Hoggaanka Badbaadada iyo Mideynta SSC), a local unionist group based in Sanaag was formed with the goal to establish its own regional administration (Sool, Sanaag and Cayn, or SSC). On 20 October 2017 in Aynabo, an agreement was signed with the Somaliland government which stipulated the amendment of Somaliland's constitution and to integrate the organisation into the Somaliland government. This signalled the end of the organisation even though it was an unpopular event among the Dhulbahante community. Following the declaration of independence, various pre existing militia affiliated with different clans were absorbed into a centralised military structure. The resultant large military takes up around half of the country's budget, but the action served to help prevent inter clan violence.
Адам құқықтары
2023 жылғы Freedom House баяндамасына сәйкес, Сомалилендте саяси құқықтар мен азаматтық кеңістік тұрақты түрде азайып барады. Көзге көрiнетiн тұлғалар мен журналистер билік тарапынан қысымға ұшырауда. Азшылық тайпалары экономикалық және саяси шеттетуге бейiмделген, және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық маңызды мәселе болып қалуда.
According to the 2023 Freedom House report, Somaliland has seen a consistent erosion of political rights and civic space. Public figures and journalists face pressure from authorities. Minority clans are subject to economic and political marginalisation, and violence against women remains a serious problem.
Әкімшілік бөлімшелер
Сомалиленд Республикасы алты әкімшілік аймаққа бөлінеді: Авдал, Сахил, Маруди Джих, Тогдир, Санааг және Суль. Аймақтар он сегіз әкімшілік ауданға бөлінеді.
The Republic of Somaliland is divided into six administrative regions: Awdal, Sahil, Maroodi Jeeh, Togdheer, Sanaag and Sool. The regions are divided into eighteen administrative districts.
Өңірлер мен аудандар
Келесі аймақтар Майкл Уоллдан алынған: «Сомалилендте мемлекет құру: Институционализмге қатысты әңгімелер» (2011), «Сомалиленд: Сәттіліктің қиындықтары» (2015) және Сомалилендте қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған ActionAID гуманитарлық ұйымы. 2019 жылы жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң қабылданды (Lr. 23/2019, әрі қарай 2019 жылғы жергілікті өзін-өзі басқару заңы деп аталады), онда «Сомалиленд алты облысқа бөлінген» (осы заңның 9-бабы). 2019 жылғы жергілікті өзін-өзі басқару заңы 2020 жылдың 4 қаңтарында күшіне енді. Заңтың 11-бабының 1-тармағына сәйкес, аймақтық шекаралар Сомалиленд протекторатының құрамындағы алты округтің шекараларымен сәйкес болуы тиіс; алайда, Сиад Барре кезеңінің шекаралары де-факто шекаралар ретінде сақталып келеді. Жер аумағы бойынша Сомалилендтің ауданы – [ауданы көрсетілмейді]. Бұл жағалау жолағы Эфиопияның құрғақ шөптесін және бұталы өсімдіктердің экологиялық аймағының бір бөлігі. Кал-Мадоу – елдің шығыс бөлігіндегі тау тізбегі. Эригавоның солтүстік-батысынан көршілес Сомалидегі Босасо қаласынан батысқа қарай бірнеше шақырымға дейін созылатын бұл таулар Сомалилендтің ең биік нүктесі – Шимбирис тауының орналасқан жері (биктігі шамамен [биктігі көрсетілмейді]). Аден шығанағының жағалауына жақын орналасқан Каркаар тауларының тік, солтүстік-оңтүстік бағытта созылған жоталары да бар. Елдің кейбір аймақтарындағы жауын-шашын мөлшері жауын-шашын өлшегіштердің болуына байланысты, бірақ оның көп бөлігі Гу және Дейр маусымдарында жауады. Гу – жылдың бірінші, немесе негізгі жаңбырлы маусымы (наурыздың соңы, сәуір, мамыр және маусымның басы), Ого таулары мен Хауд аймақтарында жаңбырдың ең көп жауатын кезі. Бұл жаңа шөп өсетін және судың көп болатын кезең. Сондай-ақ, бұл малдың көбейетін мезгілі. Хага (маусымның соңынан тамызға дейін) көбінесе құрғақ болады, бірақ Ого жотасында кейде шашыранды жаңбырлар жауады, олар Каран жаңбырлары деп аталады. Хага көбінесе елдің көп бөлігінде ыстық және желді болады. Дейр (қыркүйек, қазан және қарашаның басы), шамамен күз мезгіліне сәйкес келеді, жылдың екінші, немесе кіші жаңбырлы маусымы; жауын-шашын мөлшері әдетте Гу маусымынан кем болады. Жилаль немесе қыс – жылдың ең суық және құрғақ айлары (қарашаның соңынан наурыздың басына дейін). Бұл – шөлдің мезгілі. Хауд аймағында қысқы уақытта жаңбыр жаумайды. Губан аймағындағы «Хайс» деп аталатын жаңбыр желтоқсаннан ақпанға дейін жауады. Елдің ылғалдылығы құрғақ маусымда 63%-дан, жаңбырлы маусымда 82%-ға дейін өзгереді.
The following regions are taken from Michael Walls: State Formation in Somaliland: Bringing Deliberation to Institutionalism from 2011, Somaliland: The Strains of Success from 2015 and ActionAID, a humanitarian organisation currently active in Somaliland. In 2019, the local government law passed in 2019 (Lr. 23/2019, hereinafter referred to as the 2019 local government law), regions that "Somaliland is divided into six regions (Article 9 of the same law)". The 2019 Local Government Act came into force on January 4, 2020. Under Article 11, Section 1 of the Act, the regional boundaries are supposed to correspond to the boundaries of the six districts under the Somaliland protectorate; however, the Siad Barre era boundaries subsist as the de facto boundaries. In terms of landmass, Somaliland has an area of This coastal strip is part of the Ethiopian xeric grasslands and shrublands ecoregion. Cal Madow is a mountain range in the eastern part of the country. Extending from the northwest of Erigavo to several kilometres west of the city of Bosaso in neighbouring Somalia, it features Somaliland's highest peak, Shimbiris, which sits at an elevation of about The rugged east–west ranges of the Karkaar Mountains also lie to the interior of the Gulf of Aden littoral. The average annual rainfall is in some parts of country according to availability of rain gauge, and most of it comes during Gu and Dayr. Gu, which is the first, or major, rainy season (late March, April, May, and early June), is where Ogo range and Hawd experience the heaviest rainfall. This constitutes the period of fresh grazing and abundant surface water. It is also the breeding season for livestock. Hagaa (from late June through August) is usually dry although there are often some scattered showers in the Ogo range, these are known as Karan rains. Hagaa tends to be hot and windy in most parts of the country. Dayr (September, October, and early November), which roughly corresponds to autumn, is the second, or minor, wet season; the amount of precipitation is generally less than that of Gu. Jilaal, or winter, falls in the coolest and driest months of the year (from late November to early March). It is a season of thirst. Hawd receive virtually no rainfall in winter. The rainfall in the Guban zone, known as "Hays", comes from December to February. The humidity of the country varies from 63% in the dry season to 82% in the wet season.
Экономика
Сомалиленд әлемде жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім бойынша төртінші орында тұр, және Сомалиленд үшін үлкен әлеуметтік-экономикалық қиындықтар бар. Жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 60-70% аралығында, тіпті одан да жоғары. Халықаралық Еңбек Ұйымының мәліметінше, Сомалилендтің бірнеше аймағында, әсіресе әйелдер мен егде жастағы адамдар арасында сауатсыздық 70% дейін жетеді. Сомалилендтің халықаралық жақтан мойындалмауы халықаралық донорларға көмек көрсетуді қиындатады. Осының салдарынан, үкімет негізінен салық түсімдеріне және үлкен сомали диаспорасынан түсетін ақша аударымдарына сүйенеді, олар Сомалиленд экономикасына маңызды үлес қосады. Ақша аударымдары ақша аудару компаниялары арқылы келеді, олардың ішіндегі ең ірісі – Dahabshiil, ол қазіргі заманғы ақша аудару ережелеріне сәйкес келетін сирек сомали компанияларының бірі. Дүниежүзілік банк есебі бойынша, Перс шығанағы елдерінен, Еуропадан және АҚШ-тан эмигранттар Сомалияға жыл сайын шамамен 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде ақша жібереді. Сарапшылардың пікірінше, Dahabshiil осы соманың үштен екісін өңдеуге қабілетті, ал оның жартысы тікелей Сомалилендке жетеді. 1990 жылдардың соңынан бері мемлекеттік қызметтердің шектеулі көлемі, үкіметтік емес ұйымдардың, діни ұйымдардың, халықаралық қауымдастықтың (әсіресе диаспораның) және жеке сектордың үлесі арқасында қызмет көрсету деңгейі айтарлықтай жақсарды. Жергілікті және қалалық билік органдары Харгейсада сумен жабдықтау, ал Берберада білім беру, электр энергиясы және қауіпсіздік сияқты маңызды мемлекеттік қызметтерді дамытуда. 2014 жылы Dahabshil Bank International елдегі алғашқы коммерциялық банк атанды. 2017 жылы Могадишудегі Premier Bank Харгейсада филиал ашты.
Somaliland has the fourth lowest GDP per capita in the world, and there are huge socio economic challenges for Somaliland, with an unemployment rate between 60 and 70% among youth, if not higher. According to ILO, illiteracy exists up to 70% in several areas of Somaliland, especially among females and the elder population. Since Somaliland is unrecognised, international donors have found it difficult to provide aid. As a result, the government relies mainly upon tax receipts and remittances from the large Somali diaspora, which contribute significantly to the Somaliland economy. Remittances come to Somaliland through money transfer companies, the largest of which is Dahabshiil, one of the few Somali money transfer companies that conform to modern money transfer regulations. The World Bank estimates that remittances worth approximately US$1 billion reach Somalia annually from émigrés working in the Gulf states, Europe and the United States. Analysts say that Dahabshiil may handle around two thirds of that figure and as much as half of it reaches Somaliland alone. Since the late 1990s, service provisions have significantly improved through limited government provisions and contributions from non governmental organisations, religious groups, the international community (especially the diaspora), and the growing private sector. Local and municipal governments have been developing key public service provisions such as water in Hargeisa and education, electricity, and security in Berbera. In 2014, Dahabshil Bank International became the country's first commercial bank. In 2017 Premier Bank from Mogadishu opened a branch in Hargeisa.
Ақша және төлем жүйесі
Сомалиленд шиллингі, мемлекеттің халықаралық деңгейде мойындалмауы себепті Сомалилендтен тыс жерлерде оңай айырбастау мүмкін емес. Оны 1994 жылы конституциялық түрде құрылған Сомалиленд банкі – орталық банк реттейді. Елдегі ең көп таралған және қолданылатын төлем жүйесі – ZAAD қызметі, ол 2009 жылы Сомалилендтегі ең ірі ұялы байланыс операторы Telesom компаниясы іске қосқан мобильді ақша аудару жүйесі болып табылады.
The Somaliland shilling, which cannot easily be exchanged outside of Somaliland on account of the nation's lack of recognition, is regulated by the Bank of Somaliland, the central bank, which was established constitutionally in 1994. The most popular and used payment system in the country is the ZAAD service, which is a mobile money transfer service that was launched in Somaliland in 2009 by the largest mobile operator Telesom.
Телекоммуникациялар
Сомалилендке қызмет ететін телекоммуникация компаниялары: Telesom, Somtel, Telcom және NationLink. Мемлекеттік Сомалиленд Ұлттық телеарнасы – еліміздің басты мемлекеттік телеарнасы. Ол 2005 жылы құрылды. Оның радио баламасы – Radio Hargeisa.
Telecommunications companies serving Somaliland include Telesom, Somtel, Telcom and NationLink. The state run Somaliland National TV is the main national public service television channel, and was launched in 2005. Its radio counterpart is Radio Hargeisa.
Ауыл шаруашылығы
Мал шаруашылығы – Сомалиленд экономикасының тірегі. Қой, түйе және ірі қара мал Бербера порты арқылы Сауд Арабиясы сияқты Перс шығанағы елдеріне жіберіледі. Африка мүйісінде орналасқан елде сомали тілінде «сейлад» деп аталатын ірі мал базарлары бар. Бурао және Йироу базарларында күн сайын 10 000-ға дейін қой мен ешкі сатылады, олардың көпшілігі Бербера порты арқылы Перс шығанағы мемлекеттеріне тасымалданады. Бұл базарлар Африка мүйісінің барлық аймандарынан келген малмен қамтамасыз етіледі. Ауыл шаруашылығы, әсіресе дәнді дақылдар мен бау-бақша өнімдерін өндіруде, үлкен әлеуетке ие деп есептеледі. Кен өндіру саласы да перспективалы, бірақ қазіргі кездегі жұмыстар қарапайым карьерлік кендерге ғана шектеледі, әртүрлі минералдық қорлардың болуына қарамастан. Харгейсадағы Бостандық аркасы және қала орталығындағы Соғыс ескерткіші де назар аударуға лайық орындардың қатарында. Аймақ табиғи көрікті жерлерге өте бай. Нааса Хаблоод – Харгейсаның шетінде орналасқан екі төбе, аймақтағы сомали халқы оны әсем табиғи ескерткіш деп санайды. Туризм министрлігі саяхатшыларды Сомалилендтің тарихи қалаларына баруға шақырады. Бербераның жанында орналасқан Шеек қаласы қырық жылдан астам уақыт бойы өзгеріссіз сақталған ескі британдық отаршылдық ғимараттарға ие. Берберада тарихи және әсерлі Осман сәулетінің ескерткіштері де бар. Зейла – тағы бір танымал тарихи қала. Бұл қала бір кезде Осман империясының құрамына кірген, Йемен мен Египетке тәуелді болған және 19 ғасырда маңызды сауда орталығы болған. Қалаға ескі отаршылдық ескерткіштерді, жағалаудағы мангрлер мен коралды рифтерді, биік жартастар мен жағажайларды көру үшін келеді. Сомалилендтің көшпелі мәдениеті де туристерді қызықтырады. Көшпелілер көбінесе ауылдық жерлерде тұрады. Сомалилендке қызмет көрсететін ең ірі әуе компанияларының бірі – Daallo Airlines, ол сомалилік жеке тасымалдаушы және Сомали әуе компаниясы жұмысын тоқтатқаннан кейін халықаралық рейстерді жүзеге асыра бастады. African Express Airways және Ethiopian Airlines та Сомалиленд әуежайларынан Джибути, Аддис-Абеба, Дубай және Джидда қалаларына рейстер ұсынады, сондай-ақ Харгейсадағы Эгал халықаралық әуежайы арқылы Хаж және Умра қажылық сапарларына да билет сатуды ұйымдастырады. Аймақтағы басқа да маңызды әуежайлардың қатарында Бербера әуежайы да бар.
Livestock is the backbone of Somaliland's economy. Sheep, camels, and cattle are shipped from the Berbera port and sent to Gulf Arab countries, such as Saudi Arabia. The country is home to some of the largest livestock markets, known in Somali as seylad, in the Horn of Africa, with as many as 10,000 heads of sheep and goats sold daily in the markets of Burao and Yirowe, many of whom shipped to Gulf states via the port of Berbera. The markets handle livestock from all over the Horn of Africa. Agriculture is generally considered to be a potentially successful industry, especially in the production of cereals and horticulture. Mining also has potential, though simple quarrying represents the extent of current operations, despite the presence of diverse quantities of mineral deposits. Other notable sights include the Freedom Arch in Hargeisa and the War Memorial in the city centre. Natural attractions are very common around the region. The Naasa Hablood are twin hills located on the outskirts of Hargeisa that Somalis in the region consider to be a majestic natural landmark. The Ministry of Tourism has also encouraged travellers to visit historic towns and cities in Somaliland. The historic town of Sheekh is located near Berbera and is home to old British colonial buildings that have remained untouched for over forty years. Berbera also houses historic and impressive Ottoman architectural buildings. Another equally famous historic city is Zeila. Zeila was once part of the Ottoman Empire, a dependency of Yemen and Egypt and a major trade city during the 19th century. The city has been visited for its old colonial landmarks, offshore mangroves and coral reefs, towering cliffs, and beach. The nomadic culture of Somaliland has also attracted tourists. Most nomads live in the countryside. The most prominent airlines serving Somaliland is Daallo Airlines, a Somali owned private carrier with regular international flights that emerged after Somali Airlines ceased operations. African Express Airways and Ethiopian Airlines also fly from airports in Somaliland to Djibouti City, Addis Ababa, Dubai and Jeddah, and offer flights for the Hajj and Umrah pilgrimages via the Egal International Airport in Hargeisa. Other major airports in the region include the Berbera Airport.
Порттар
2016 жылдың маусым айында Сомалиленд үкіметі стратегиялық Бербера портын басқару және құрылымдық қуатын арттыру, сондай-ақ теңізге шығу жолы жоқ Эфиопия үшін балама порт ретінде қызмет ету мақсатында DP World компаниясымен келісімге келді.
In June 2016, the Somaliland government signed an agreement with DP World to manage the strategic port of Berbera with the aim of enhancing productive capacity and acting as an alternative port for landlocked Ethiopia.
Мұнай барлау
1958 жылы Сааксил аймағындағы Дагакс Шабильде Standard Vacuum (Exxon Mobil және Shell) компаниясы алғашқы сынақ ұңғымасын қазып алды. Бұл ұңғымалар далалық деректер немесе сейсмикалық зерттеулерсіз таңдалды және тек аймақтың геологиялық құрылымына негізделді. Төрт сынақ ұңғымасының үшеуі жеңіл шикі мұнай өндіруде сәтті болды. 2012 жылдың тамызында Сомалиленд үкіметі Genel Energy компаниясына өз аумағында мұнайды іздеуге лицензия берді. 2015 жылдың басында аяқталған жер беттік сіңу зерттеуінің нәтижелері SL 10B, SL 13 және Oodweyne блоктарының жоғары әлеуетін растады, олардың әрқайсысының мұнай қоры 1 миллиард баррельге бағаланды. Genel Energy компаниясы 2018 жылдың соңына дейін Айнабадан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан Буур Дхаабта SL 10B және SL 13 блоктарында барлау ұңғымасын бұрғылауға жоспарлап отыр. 2021 жылдың желтоқсанында Genel Energy Тайванның CPC Corporation қолдауымен OPIC Somaliland Corporation компаниясымен Айнабаның жанындағы SL10B/13 блогында фермалық келісімге қол қойды. Genel компаниясының мәліметінше, бұл блокта 5 миллиард баррельден астам перспективалық ресурстар болуы мүмкін.
In 1958, the first test well was dug by Standard Vacuum (Exxon Mobil and Shell) in Dhagax Shabeel, Saaxil region. These wells were selected without field data or seismic testing and were solely based on the geological makeup of the region. Three of the four test wells were successful in producing of light crude oil. In August 2012, the Somaliland government awarded Genel Energy a licence to explore oil within its territory. Results of a surface seep study completed early in 2015 confirmed the outstanding potential offered in the SL 10B, SL 13, and Oodweyne blocks, with estimated oil reserves of 1 billion barrels each. Genel Energy is set to drill an exploration well for SL 10B and SL 13 block in Buur Dhaab, 20 kilometres northwest of Aynaba by the end of 2018. In December 2021, Genel Energy signed a farm out deal with OPIC Somaliland Corporation, backed by Taiwan's CPC Corporation, on the SL10B/13 block neary Aynaba. According to Genel, the block could contain more than 5 billion barrels of prospective resources.
Демография
Тарихи халық саны|1899|28=|22=|23=|24=|25=|26=|27=|29=|20=6200000|30=|тақырыбы=Тарихи халық саны|орналасу=оң|көлеңке=жоқ|түсіндірме=Дереккөз: Әртүрлі. 2014 жылы БҰҰ-ның халық қоры аймақтар арасында Біріккен Ұлттар Ұйымының қаражатын бөлу және халық санағының орнына сенімді халық санын ұсыну мақсатымен халық санын бағалау жүргізді. Бұл халық санын бағалау Сомалиленд аймақтарының біріктірілген халқын 3,5 миллионға жейді. Сомалиленд үкіметі 2024 жылға қарай 6 200 000 тұрғын бар деп есептейді.
Historical populations|1899|28=|22=|23=|24=|25=|26=|27=|29=|20=6200000|30=|title=Historical population|align=right|shading=off|footnote=Source: Various A population estimate was conducted by UNFPA in 2014 primarily for the purpose of distributing United Nations funding among the regions and to offer a reliable population estimate in lieu of a census. This population estimate puts the combined population of the regions of Somaliland at 3.5 million. The Somaliland government estimates that there are 6,200,000 residents as of 2024,
Сомалилендтегі соңғы британдық халық санын клан негізінде бағалау 1960 жылы тәуелсіздікке дейін жүргізілді. Оған сәйкес, протекторатта тұратын үш негізгі кланға жататын 650 000-ға жуық этникалық сомалилердің ішінде Исаак, Дарод және Дир халықтың 66%, 19% және 16% құрады. Сомалилендтегі ең ірі кландық отбасы - Исаак, қазіргі уақытта Сомалиленд халқының 80% құрайды. Сомалилендтегі ең ірі бес қаланың халқы - Харгейса, Бурао, Бербера, Эригаво және Габиле - негізінен Исаактар. Екінші ірі клан - Дир кланының Гадабурси, содан кейін Дародтың Харти. Басқа кіші кландар мұндай бағалауларда жиі есепке алынбайды, алайда, Сомалилендте Габуйе, Гахайле, Джибрахил, Магаадле, Фикишини және Акишо сияқты кландар қоныстанған. Сомалилендте, сонымен қатар, негізінен Батыс Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Америка және бірнеше басқа Африка елдерінде тұратын 600 000-ден миллионға дейінгі диаспора бар. Мұнда Дирдің Иса тармағының аз бөлігі тұрады, олар негізінен Зейла ауданында қоныстанған. Исақтардың Хабр Авал тармағы Маруди Джекс аймағының солтүстік және батыс бөліктерінде, соның ішінде солтүстік Харгейса, Бербера, Габилей, Мадхера, Ваджаале, Арабсио, Булхар және Калабайдх қалаларында тұратын халықтың көпшілігін құрайды. Хабр Авалдың Сааксил аймағында да, негізінен Бербера қаласы мен Шейх қаласының айналасында да күшті қатысуы бар. Исақтардың Араб тармағы негізінен Маруди Джекс аймағының оңтүстік бөлігінде, оның ішінде астана Харгейсада қоныстанған. Сонымен қатар, олар Балигубадлді қоса алғанда, Хауд аймағында тұратын қауымдардың көпшілігін құрайды. Исақтардың Гархаджис тармағы Маруди Джекс аймағының оңтүстік және шығыс бөліктерін мекендейтін халық арасында едәуір көп. Гархаджилер сондай-ақ Батыс Тогдиер аймағында, негізінен Оудвейне мен Бурауда, сондай-ақ Сахил аймағындағы Шейх пен Берберада жақсы танымал. Гархаджилер Санаг аймағының батыс және орталық аудандарында, соның ішінде аймақтық астана Эригаво мен Майдхта да елеулі орын алады. Исақтардың Хабр Джело тармағы Соолдың батыс бөлігінде, шығыс Тогдиер аймағында және батыс Санаагта көпшілікте тұрады. Хабр Джело Бурауда және Тогдиер аймағында, батыс Санаагта, оның ішінде Гарадаг, Шиис және Сель Афвайн қалалары мен Соолдағы Айнабо ауданында тұратын халықтың көпшілігін құрайды. Клан Сахил аймағында, әсіресе Карин және Эль-Дарад қалаларында елеулі орын алады, сондай-ақ аймақтық астана Берберада қоныстанған. Соль аймағының тұрғындары негізінен Дарод суб-кландары Харти конфедерациясының бір бөлігі болып табылатын Зульбантеден шыққан және Соль аймағының көпшілік аудандарында шоғырланған. Зулбаханте тайпалары Тогдиер аймағындағы Буухудле ауданында және Санагтағы Эригаво ауданының оңтүстік және шығыс бөліктерінде қоныстанған. Варсангали, тағы бір Харти Дарод кланы, Санагтың басым кланы болып табылады, олардың халқы негізінен Санаг аудандарының басым бөлігінде шоғырланған. Сомали тілі - Сомали халқының, елдің ең көп халықты құрайтын этносының ана тілі. Бұл тілдер афроазиялық тілдер отбасының кушиттік тармағының мүшесі, ал оның жақын туыстары - оромо, афар және сахо тілдері. Сомали тілі Куши тілдерінің ішіндегі ең жақсы құжатталған тіл. Солтүстік сомали - елде қолданылатын негізгі диалект, ал Сомалиде қолданылатын негізгі диалект - Бенадири сомали тілінен ерекшеленеді.
The last British population estimate on the basis of clan in Somaliland occurred before independence in 1960, according to which, out of some 650,000 ethnic Somalis belonging to three major clans residing in the protectorate, the Isaaq, Darod and Dir made up 66%, 19% and 16% of the population, respectively. The largest clan family in Somaliland is the Isaaq, currently making up 80% of Somaliland's population. The populations of the five largest cities in Somaliland – Hargeisa, Burao, Berbera, Erigavo and Gabiley – are predominantly Isaaq. The second largest clan is the Gadabursi of the Dir clan followed by the Harti of the Darod. Other small clans are often not accounted for in such estimates, however, clans including Gabooye, Gahayle, Jibrahil, Magaadle, Fiqishini, and Akisho settle in Somaliland. Somaliland in addition has an estimated 600,000 to a million strong diaspora, mainly residing in Western Europe, the Middle East, North America, and several other African countries. where there is also a sizeable minority of the Issa subclan of the Dir who mainly inhabit the Zeila District. The Habr Awal subclan of the Isaaq form the majority of the population living in both the northern and western portions of the Maroodi Jeex region, including the cities and towns of northern Hargeisa, Berbera, Gabiley, Madheera, Wajaale, Arabsiyo, Bulhar and Kalabaydh. The Habr Awal also have a strong presence in the Saaxil region as well, principally around the city of Berbera and the town of Sheikh. The Arap subclan of the Isaaq predominantly live in the southern portion of the Maroodi Jeex region including the capital city of Hargeisa. Additionally, they form the majority of communities living in the Hawd region including Baligubadle. The Garhajis subclan of the Isaaq have a sizeable presence among the population inhabiting the southern and eastern portions of Maroodi Jeex region including Southern Hargeisa and Salahlay. The Garhajis are also represented well in western Togdheer region, mainly in Oodweyne and Burao, as well as Sheekh and Berbera in Sahil region. The Garhajis also have a significant presence in the western and central areas of Sanaag region as well, including the regional capital Erigavo as well as Maydh. The Habr Je'lo subclan of the Isaaq have a large presence in the western parts of Sool, eastern Togdheer region and western Sanaag as well, The Habr Je'lo form a majority of the population living in Burao as well as in the Togdheer region, western Sanaag, including the towns of Garadag, Xiis and Ceel Afweyn and the Aynabo District in Sool. The clan also has a significant presence in the Sahil region, particularly in the towns of Karin and El Darad, and also inhabit the regional capital Berbera. Sool region residents mainly hail from the Dhulbahante, a subdivision of the Harti confederation of Darod sub clans, and are concentrated at majority of Sool region districts. The Dhulbahante clans also settle in the Buuhoodle District in the Togdheer region, and the southern and eastern parts of Erigavo District in Sanaag. The Warsangali, another Harti Darod sub clan, and is dominan clan of Sanaag, and their population is mainly concentrated majority of sanaag districts Erigavo, Las Qorey Badhan, Dhahar, Xingalool, and Buraan Districts. The Somali language is the mother tongue of the Somali people, the nation's most populous ethnic group. It is a member of the Cushitic branch of the Afro Asiatic language family, and its nearest relatives are the Oromo, Afar and Saho languages. Somali is the best documented of the Cushitic languages, with academic studies of it dating from before 1900. Northern Somali is the main dialect spoken in the country, in contrast to Benadiri Somali which is the main dialect spoken in Somalia.
Дін
Аздаған ерекшеліктермен Сомалилендтегі және басқа жерлердегі сомалилер мұсылмандар, олардың көпшілігі исламның сүнни бағытына және ислам құқығының шафии мектебіне жатады. Сомалидің оңтүстік жағалауындағы Могадишо және Мерка сияқты қалаларда суфизм, ислам мистикасы да бар, әсіресе араб Рифаия тарииқасы кең таралған. Йемен мен Перс шығанағы елдерінен келген диаспораның ықпалымен қатаң уахабизм де көзге түседі. Сомалилендте исламға дейінгі дәстүрлі діннің іздері болғанымен, ислам сомалилердің ұлттық санасында басымдыққа ие. Сомали қоғамының көптеген нормалары діннен туындайды. Мысалы, көптеген сомали әйелдері қоғамда хиджап киеді. Сонымен қатар, діншіл сомалилер шошқа еті мен спиртті ішімдіктерден бас тартады және кез келген түрдегі пайызды (риба) алудан немесе төлеуден аулақ болуға тырысады. Мұсылмандар әдетте жұма күндері түстен кейін уағыз тыңдау және ұжымдық намаз оқу үшін жиналады. Сомалиленд Конституциясына сәйкес, ислам мемлекеттік дін болып табылады және ешқандай заң шариғат принциптерін бұза алмайды. Исламнан басқа діндерді насихаттау заңсыз, ал мемлекет исламдық қағидаларды қолдайды және «исламдық моральға» қайшы келетін мінез-құлықты жақтамайды. Сомалилендте христиандардың саны өте аз. 1913 жылы, отарлық дәуірдің басында, Сомали аумақтарында христиандар дерлік болмаған, шамамен 100-200 адам британдық Сомалиленд протекторатындағы католик миссияларының мектептері мен жетімханаларынан келген. Бүгінгі күні аймақтағы христиандардың аз ғана саны көбінесе Аден, Джибути және Берберадағы ұқсас католик мекемелерінен шыққан. Сомалиленд Африка мүйізінің епископтық аймағына, Сомалинің бір бөлігі ретінде, Египеттік Англикан епархиясына қарасты. Алайда, бұл аумақта қазіргі уақытта діни қауымдар жоқ. Могадишоның Рим-католик епархиясы Сомалинің бір бөлігі ретінде осы аймаққа қызмет етуге бекітілген. Алайда, 1990 жылдан бері Могадишода епископ қызмет етпейді, ал Джибути епископы Апостольдық әкімшінің міндетін атқарады. Адвентистер миссиясы да өздерінің мүшелерінің жоқтығын көрсетеді.
With few exceptions, Somalis in Somaliland and elsewhere are Muslims, the majority belonging to the Sunni branch of Islam and the Shafi'i school of Islamic jurisprudence. As with southern Somali coastal towns such as Mogadishu and Merca, there is also a presence of Sufism, Islamic mysticism; particularly the Arab Rifa'iya tariiqa. Through the influence of the diaspora from Yemen and the Gulf states, stricter Wahhabism also has a noticeable presence. Though traces of pre Islamic traditional religion exist in Somaliland, Islam is dominant to the Somali sense of national identity. Many of the Somali social norms come from their religion. For example, most Somali women wear a hijab when they are in public. In addition, religious Somalis abstain from pork and alcohol, and also try to avoid receiving or paying any form of interest (usury). Muslims generally congregate on Friday afternoons for a sermon and group prayer. Under the Constitution of Somaliland, Islam is the state religion, and no laws may violate the principles of Sharia. The promotion of any religion other than Islam is illegal, and the state promotes Islamic tenets and discourages behaviour contrary to "Islamic morals". Somaliland has very few Christians. In 1913, during the early part of the colonial era, there were virtually no Christians in the Somali territories, with about 100–200 followers coming from the schools and orphanages of the handful of Catholic missions in the British Somaliland protectorate. The small number of Christians in the region today mostly come from similar Catholic institutions in Aden, Djibouti, and Berbera. Somaliland falls within the Episcopal Area of the Horn of Africa as part of Somalia, under the Anglican Diocese of Egypt. However, there are no current congregations in the territory. The Roman Catholic Diocese of Mogadiscio is designated to serve the area as part of Somalia. However, since 1990 there has been no Bishop of Mogadishu, and the Bishop of Djibouti acts as Apostolic Administrator. The Adventist Mission also indicates that there are no Adventist members.
Денсаулық
Сомалилендтегі үй шаруашылықтарының 40,5%-ы жақсартылған су көздеріне қол жеткізе алады, бірақ үй шаруашылықтарының үштен бірі негізгі ішу суы көзінен кемінде бір сағаттық қашықтықта орналасқан. 11 баланың біреуі бірінші туған күніне дейін, ал 9 баланың біреуі бес жасқа толғанға дейін қайтыс болады. ЮНИСЕФ-тің 2006 жылғы көп көрсеткішті кластерлік сараптамасы (MICS) көрсеткендей, Сомалилендтегі әйелдердің 94,8%-ы әйелдердің жыныс мүшелерін қырқудың (FGM) қандай да бір түріне ұшыраған; 2018 жылы Сомалиленд үкіметі FGM-нің ең қатыгез екі түрін айыптаған фетва жариялады, бірақ осы амалға жауаптыларды жазалайтын заңдар жоқ.
While 40.5% of households in Somaliland have access to improved water sources, almost a third of households lie at least an hour away from their primary source of drinking water. 1 in 11 children die before their first birthday, and 1 in 9 die before their fifth birthday. The UNICEF multiple indicator cluster survey (MICS) in 2006 found that 94.8% of women in Somaliland had undergone some form of female genital mutilation; in 2018 the Somaliland government issued a fatwa condemning the two most severe forms of FGM, but no laws are present to punish those responsible for the practice.
Мәдениет
Сомалилендтің негізгі кландары: Исаак (Гархаджис, Хабр Джело, Хабр Авал, Арап, Аюб), Харти (Дхулбанте, Варсангали, Каскикабе, Гахайле), Дир (Гадабуурси, Исса, Магаадле) және Мадибан. Басқа кіші кландар: Джибрахил, Акишо және тағы да басқалар. Сомали халқының кландық топтамалары маңызды әлеуметтік бірліктер болып табылады және сомали мәдениеті мен саясатында орталық рөл атқарады. Кландар әкелік желісі бойынша жүреді және көбінесе кіші кландарға, кейде көптеген тармақтарға бөлінеді. Сомали қоғамы дәстүрлі түрде этникалық жағынан ендогамды. Одақ байланыстарын нығайту үшін, неке көбінесе басқа кланнан шыққан басқа сомали этносымен жасалады. Мысалы, 1954 жылғы зерттеуде Дхулбанте кланының ер адамдары жасаған 89 некенің 55-і (62%) олардың әйелдерімен, Дхулбанте кланының басқа тармақтарынан болған, 30-ы (33,7%) басқа кландық топтардың айналасындағы кландардың әйелдерімен (Исаак, 28; Хавие, 3), ал 3-і (4,3%) Дарод кланының басқа кландарынан шыққан әйелдермен (Маджертин 2, Огаден 1) жасалған.
The main clans of Somaliland: Isaaq (Garhajis, Habr Je'lo, Habr Awal, Arap, Ayub), Harti (Dhulbahante, Warsangali, Kaskiqabe, Gahayle), Dir (Gadabuursi, Issa, Magaadle) and Madhiban. Other smaller clans include: Jibraahil, Akisho, and others. The clan groupings of the Somali people are important social units, and have a central role in Somali culture and politics. Clans are patrilineal and are often divided into sub clans, sometimes with many sub divisions. Somali society is traditionally ethnically endogamous. To extend ties of alliance, marriage is often to another ethnic Somali from a different clan. Thus, for example, a 1954 study observed that in 89 marriages contracted by men of the Dhulbahante clan, 55 (62%) were with women of Dhulbahante sub clans other than those of their husbands; 30 (33.7%) were with women of surrounding clans of other clan families (Isaaq, 28; Hawiye, 3); and 3 (4.3%) were with women of other clans of the Darod clan family (Majerteen 2, Ogaden 1).
Өнер
Ислам мен поэзия сомали мәдениетінің екі тірегі ретінде сипатталған. Сомали поэзиясы көбінесе ауызша беріледі, және сонда еркектер де, әйелдер де ақындар болады. Олар сомали тілінде көп кездесетін нәрселерді метафора ретінде пайдаланады. Сомали халқының басым бөлігі – суннит мұсылмандары, ал ислам сомали ұлттық санасы үшін маңызды рөл атқарады. Көптеген сомалилер нақты бір мешітке немесе діни бағытқа жатпайды және қайда болса, сол мешітте намаз оқи алады. Көшпелі өмір салтында, мүліктер жиі ауысып тұратындықтан, бейнелеу өнерінің жоғары деңгейде дамуына себеп аз. Сомалилер тоқымадан жасалған және ағаштан ойылған сүт құмыраларын (хамо; ең әдемі құмыралар Церигабода жасалады) және ағаш бас жастауларын әшекейлейді. Дәстүрлі билер де маңызды, бірақ көбінесе жастардың арасындағы танысу формасы ретінде. Мұндай билердің бірі – «Сияр Сомали» деп аталады, ол жергілікті халық арасында өте танымал. Сомали мәдениетіндегі маңызды өнер түрлерінің бірі – хна өнері. Хна қолдану дәстүрі ежелгі заманға дейін жетеді. Арнайы мерекелерде сомали әйелдерінің қолдары мен аяқтары әдемі мендимен безендіріледі. Қыздар мен әйелдер әдетте Құрбан айт немесе той сияқты мерекелерде қолдарын және аяқтарын хнамен әсемдейді. Хнаның дизайны өте қарапайымнан күрделіге дейін болады. Сомали дизайндары әртүрлі, кейбіреулері заманауи және қарапайым, ал енді біреулері дәстүрлі және күрделі. Дәстүр бойынша, хнаны денеге жағу әдеті әйелдерге тән, себебі ол әйелдердің салты саналады. Хна тек қол мен аяққа ғана емес, сонымен қатар бояу ретінде де қолданылады. Сомали еркек және әйелдері шаштарының түсін өзгерту үшін хнаны бояу ретінде пайдаланады. Әйелдер көбінесе хиджап киетіндіктен, шаштарына хна жағуға болады.
Islam and poetry have been described as the twin pillars of Somali culture. Somali poetry is mainly oral, with both male and female poets. They use things that are common in the Somali language as metaphors. Almost all Somalis are Sunni Muslims and Islam is vitally important to the Somali sense of national identity. Most Somalis do not belong to a specific mosque or sect and can pray in any mosque they find. In the nomadic culture, where one's possessions are frequently moved, there is little reason for the plastic arts to be highly developed. Somalis embellish and decorate their woven and wooden milk jugs (haamo; the most decorative jugs are made in Ceerigaabo) as well as wooden headrests. Traditional dance is also important, though mainly as a form of courtship among young people. One such dance known as Ciyaar Soomaali is a local favourite. An important form of art in Somali culture is henna art. The custom of applying henna dates back to antiquity. During special occasions, a Somali woman's hands and feet are expected to be covered in decorative mendhi. Girls and women usually apply or decorate their hands and feet in henna on festive celebrations like Eid or weddings. The henna designs vary from very simple to highly intricate. Somali designs vary, with some more modern and simple while others are traditional and intricate. Traditionally, only women apply it as body art, as it is considered a feminine custom. Henna is not only applied on the hands and feet but is also used as a dye. Somali men and women alike use henna as a dye to change their hair colour. Women are free to apply henna on their hair as most of the time they are wearing a hijab.
Спорт
Сомалилендте футбол, жеңіл атлетика және баскетбол ең танымал спорт түрлері. Сомалилендтің ұлттық футбол құрамасы бар, алайда ол ФИФА немесе Африка Футбол Конфедерациясының құрамына кірмейді.
Popular sports in Somaliland include football, track and field and basketball. Somaliland has a national football team, though it is not a member of FIFA or the Confederation of African Football.