Кіріспе

Sankt Wendel – Саардың солтүстік-шығысында орналасқан қала. Бұл қала Саарбрюкеннен (Саарландтың астанасы) солтүстік-шығысқа қарай 36 шақырым қашықтықта, Блис өзенінің жағасында жатыр және Трир қаласының әулиесі Венделин атымен аталған. Германияның Тұрғын үй, қала құрылысы және жерді пайдалануды реттеу қауымдастығы жүргізген сауалнама бойынша, Сент-Вендель Германияның ең бай аймақтарының бірі болып саналады, Бавариядағы Старнбергтен кейін.

География

Сент-Вендель Близ өзенінің жағасында, Бозенберг төбесінің батысында, 938 фут (286 м) биіктікте орналасқан. Ең биік нүктесі – Бозенберг төбесі, 1591 фут (485 м); ең төменгі нүктесі – Близ өзені Сент-Венделден шығып, Оттвейлерге қарай ағатын жерде, 853 фут (260 м).

Тарих

Сент-Венделдің орталығы, болжам бойынша, Басо есімді феодалдың шаруашылығы болған. Басоның шаруашылығы Бозенбергтің батыс жағында Тодтбах және Бозенбах өзендерінің арасында орналасқан. Егер Венделинге деген жергілікті құрмет болмағанда, бұл жер Босенвейлер деп аталатын болар еді. (Басоның есімі сақталған Босенвейлер, Бозенберг және Бозенбах атауларын салыстырып көріңіз.) VII ғасырдың ортасында Верден епискобы Паулюс Басонвиллерді сатып алды. Сонымен қатар, ол Верденнің диаконы Меровинг дворяны Адалгисель Гримодан Толи елді мекенін (монастыры жоқ) мұра етті. Нәтижесінде Сент-Вендель аймағы ғасырлар бойы Верденге қарасты болды. Осыған дейін, Басонвиллер маңында Венделин қайтыс болған. Ол халық арасында өте құрметті болған, соның салдарынан келесі бірнеше ғасырлар бойы қарқынды зыяраттар жасалды, бұл 12 ғасырда Басонвиллер елді мекенінің атын Сент-Венделге өзгертуге әкелді. Блистің иелері, оның иеліктері Лотарингияның солтүстік бөлігінен Хунсрюк тау тізбегі арқылы Мозель өзеніндегі Бернкастелге дейін созылған (қазіргі Бернкастел-Куес), Бли өзенінің аңғарында, гүлденген зыярат орнына қорғау үшін, ормен қоршалған қамал салды. Қамал – үстінде ағаш мұнарасы бар, жасанды топырақтан жасалған төбе, айналасында қоршау және ор. Мұндай құрылысты Мотт деп атаған, сондықтан Сент-Венделдің бұл бөлігі бүгін Мотт деп аталады. Үшінші аймақ – қазіргі Магдалена капелласы («Магдалена шіркеуі») орналасқан жерде орналасқан, «Венделиннің қабірінің үстіндегі» кішкентай шіркеу болған. Тек 9 ғасырдың соңында немесе 10 ғасырдың басында қазіргі базилика орнында шіркеу салынды, онда 11 ғасырда Венделиннің реликвиялары қойылды және адамдар қазан айында Сент-Вендел күні зыярат етеді. Сонымен қатар, Вендел базары дамыды, ол аймақтың ірі қара мал, киім және күнделікті тұтыну тауарлары үшін орталық базары болды. Асыл отбасылар мен дін қызметкерлері шіркеудің төңірегіне қоныстанды. 14 ғасырда қамал, шаруашылық және шіркеу бірте-бірте бірікті. 10 ғасырдың екінші жартысына дейін Сент-Вендель Верденнің маңызды бекінісі болды. 1326/28 жылдары Трир архиепископы және князь-сайлаушысы Балдуин Люксембург қамал мен Сент-Вендель ауылын сатып алды. Ол Рейн аймағындағы Лотарингияның ықпалын басуға тырысты. Осы сатып алудың нәтижесінде ауыл көп ұзамай ортағасырлық қалаға айналды. Якомин фон Монклер бірінші қазы болды. Князь-сайлаушының өкілі ретінде ол жаңа қамал салуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, ол архиепископ Балдуинге жаңа зыярат шіркеуін құру туралы кеңес берді. 1332 жылы ол император Людвиг IV-тен қала куәлігін сатып алып, тұрақты табысқа ие болды. Оның орнын басушысы Вернер фон Фалькенштейн 1388 жылы қаланың айналасына қабырға тұрғызды. Ол кезде Сент-Венделде шамамен 500 адам тұрды. Фрухтмаркет («жеміс базары» – базилика маңындағы аймақ) 14 ғасырда ақсүйектер мен дін қызметкерлері үшін қаланың бір бөлігі болса, 15 ғасырда орталық базарға айналды. Орта тап пен жұмысшылар бұрынғы дворяндық шаруашылықтарына қоныстанды. Гилдиялар дамыды, олар өз қазылар алқасы арқылы қала әкімшілігінде құқықтарға ие болды. 1455 жылы Hospitalstiftung муниципалдық қоры құрылды, ал сәл кейінірек қалалық ратуша салынды. 15 ғасырдың ортасына қарай тұрғындардың саны 700-ге жетті. 1591 жылы қаланың үлкен бөлігі өртеніп жойылды. Тұрғындар қаланы қайта салуды бастаған кезде, отыз жылдық соғыс (1618–1648) кезіндегі реквизициялар мен жарналар (оңдаушы әскерге төленетін төлемдер) қаланы қаржылық құлдырауға шалдықтырды. Үшінші ағылшын-голланд соғысы (1672–1697) кезінде 1677 жылы бірнеше ғимараттан басқа барлық ғимараттар өртенді. Қала қабырғасы ішінара қирады, ал князь-сайлаушының қамалы қирады. Испания мұрагерлік соғысы (1701–1714) кезінде қала қайтадан басып алынып, тоналды. Сауда бұдан ұзақ уақыт бойы қалпына келмеді. Тек 1714 жылы ғана адамдар қайта құруды бастай алды. Сонымен қатар, Польша мұрагерлік соғысы (1733–1738), Австрия мұрагерлік соғысы (1740–1748) және Жеті жылдық соғыс (1756–1763) кезінде әскерлер Сент-Вендел арқылы өтіп, реквизициялар төленді. Тек 18 ғасырдың ортасында ғана тұрғындар қайта демалуға кірісе бастады. Қала құрылысының дамуы ұзақ уақыт бойы қала орталығын қоршап тұрған қабырғадағы халықтың жоғары тығыздығы мен қабырға сыртындағы халықтың төмен тығыздығы арасындағы үлкен айырмашылықпен ерекшеленді. Енді қабырғалар құлап, қала өсе бастады. Сауда, әсіресе жүн және былғары өнеркәсібі қайта жанданды. 100-ден астам тоқыма станогы бар ірі компаниялар болды. Зарбрюкен мен Страсбург саудагерлері жақсы матаға мұқтаж болды, ал тері өңдеушілер өнімдерін Франкфурт жәрмеңкесіне апарды. Бай жоғарғы тап қалыптасты, сондай-ақ көптеген әдемі тұрғын және коммерциялық ғимараттар салынды. Базилика үш қабатты барокко күмбезімен жабдықталды. Көптеген қала құрылысы шараларымен қатар, жолдар, қамал маңындағы аймақ, базиликадан тыс, бұрынғы қала қабырғасының сыртындағы зиратты көшіру сияқты шаралар да жүзеге асырылды. Француз революциялық соғыстары кезінде Сент-Вендел екі тараптың әскерлерінен тонау мен реквизицияларға ұшырады. Жүн тоқымашылары мен тері өңдеушілер сокаж, ерекше салық төлеуге міндетті болды. Сауда еркіндігін енгізу ескі гильдия ережелерін алмастырды, көптеген шеберлерді банкротқа ұшыратты, өйткені бағалар енді бекітілмегендіктен, нашар жұмыс істейтіндер бағаны төмендетіп жұмыс істей алды. 1798 жылдан бастап Сент-Вендел кантоны француз Саар департаментіне қарасты. Соңында байлық баяу бірақ сенімді түрде өсіп жатқан қалаға орала бастады. Кельсвайлер көшесінде жоғарғы қала қақпасы бұзылып, Бафнхоф көшесіндегі (қазіргі теміржол станциясы) Бли өзені арқылы көпір салынды. 1814 жылы Саксе-Кобург-Заальфельд герцогі Эрнст III (кейіннен Саксе-Кобург және Гота герцогі Эрнст I) француз революциялық соғыстарындағы еңбегі үшін Сент-Вендел, Грумбах және Баумхольдер кантондарын (барлығы шамамен 20 000 тұрғын) алды. 1816 жылдан бастап ол бұл аймақты «Лихтенберг княздығы» деп атады, ол бүгінгі күні Сент-Венделдің евангелиялық шіркеу қауымдастығының шекараларында көрінеді. Үкімет экономикалық тұрғыдан сәтті болды, бірақ сот билігін бақылауға тырысты, және Лихтенбергтердің өз тәуелсіз үкіметіне деген сенімі жойылды. Жергілікті кеңес құру арқылы халық өзін-өзі басқару, салық саясаты және т.б. құқықтарын алуды үміттенеді, бірақ герцог Эрнст көп жағдайда өзбеткей шешімдер қабылдады. Халық көбінесе наразылық білдірді, соның салдарынан көтерілістер болды. 1832 жылғы Гамбахер Фесттен туындаған либералдық қозғалыстар кезінде көтерілістер күшейді. Көтерілістер Саарлуистен келген пруссиялық әскерлердің көмегімен басылды. 1834 жылы герцог жерді Пруссия Корольдігіне сатты және Сент-Вендел Трир әкімшілік округінің бас қаласы болды. Пруссия мемлекеті Сент-Венделде гарнизон орналастырды. Экономикалық тұрғыдан Сент-Вендел аймағы 19 ғасырдың ортасына дейін кедей болды, сондықтан көптеген адамдар Америкаға эмиграциялады. Бүгінгі күні Бразилияда Сент-Венделдің немесе айналасындағы ауылдардың жергілікті диалектісінде сөйлейтін қалалар бар. 19 ғасырдың ортасында Сент-Вендел қаласы және жақын жердегі Альсфассен және Брайтен ауылдары бірте-бірте бірікті. Бүгінгі Бафнхоф көшесі, Нидервайлерге (қазіргі теміржол станциясының аймағы) жететін, сондай-ақ Брайтен және Альсфассенге жететін Брюль көшесі және Кельсвайлер көшесі салынды. 1859 жылы Сент-Вендел, Брайтен және Альсфассен ақыры жаңа Сент-Вендел қаласына біріктірілді. Басқа қала құрылысы шаралары: көше шамдары, аурухана, евангелиялық шіркеу (1841).

Дін

Блистің жоғарғы аңғарында (онда Сент-Вендел орналасқан) көбінесе католиктер басым, ал Блистің қалған бөлігінде католиктер мен протестанттар шамамен тең санда кездеседі. Остертал ("Остер аңғары") көбінесе протестанттар мекендейді. Қала орталығында екі католик шіркеуі (Святой Венделин және Святая Анна) және евангелистік қауымдастық бар.

Елтаңба

Санк-Вендель қаласының гербі шотланд туы мен шотланд гербінің элементтерін үйлестіреді. Шотландия патшалық гербінен алынған төрт лилия, көк фонда, Әулие Венделинге еске түсіреді. Аңыз бойынша, ол шотланд патшасының ұлы болып суреттеледі. 1465 жылы Сент-Вендел қауымы Әулие Венделиннің шотландтық патшалық тегі туралы аңызды зерттеу үшін Шотландияға екі адамды жіберді. Пайда болған оң пікірлерден кейін, шотланд арыстанының гербі Сент-Вендел қауымының мөрінде қолданылды.

Соттар

Сент-Венделде Саарбрюкен облыстық сотына бағынатын аудандық сот бар.

Спорт

Сент-Вендел 2005 және 2011 жылдары UCI велокросс әлем чемпионаттарын ұйымдастырған. Сент-Вендел Wendelinuspark трассасымен Супермото әлем, Еуропа және Германия чемпионаттарына төңкерілді.

Мәдени жобалар

Скульптуралар көшесі. 1971 жылы Сент-Вендель мүсіншісі Лео Корнбруст Халықаралық мүсін симпозиумын ұйымдастырды. Қазір бүкіл Еуропаға танымал болған бұл симпозиум түрлі елдерден келген суретшілердің көптеген ірі тас мүсіндерін жасауға мүмкіндік берді. 1979 жылы мүсіндер Сент-Венделден Бостал көліне дейінгі Саарландтың 25 шақырымдық жаяу жолы бойымен орналастырылды. Wendelswoche ("Вендель аптасы"). 11 ғасырдың басынан бері көптеген сенушілер қазан айының басында Венделин базиликасындағы Венделиннің қабіріне қажылыққа барады. Oster und Weihnachtsmarkt (Көктем және Рождество жәрмеңкелері). WND JAZZ. Жыл сайын халықаралық джаз фестивалі өтеді, оның ерекшелігі – жергілікті және халықаралық джаз өнерінің қатысушыларының кездесуі. Internationaler Wettbewerb der Straßenzauberer ("Көше фокусшыларының халықаралық сайысы").