Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Трук Лагунына жасалған американдық шабуыл
American attack on Truk Lagoon during World War II
"Гейлстон" операциясы – 1944 жылдың 17-18 ақпанында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Трук Лагунына жасаған ауа және теңіз шабуылы. Бұл операция Тынық мұхитындағы Жапонияның Императорлық Әскери-теңіз күштеріне қарсы американдық шабуылдың бір бөлігі болды.
Operation Hailstone was a massive United States Navy air and surface attack on Truk Lagoon on 17–18 February 1944, conducted as part of the American offensive drive against the Imperial Japanese Navy in the Pacific Ocean theatre.
Өмірбаян
1914 жылы жапондықтар Микронезияны, оның ішінде Каролин аралдарын басып алды және 1939 жылы Трукты база ретінде құрды. Лагуна алғаш рет Жапон императорлық әскери-теңіз флотының 4-ші флотын, оның «Оңтүстік теңіздер күшін» орналастыру үшін салынды. АҚШ-пен соғыс басталғаннан кейін 4-ші флот Біріктірілген флоттың (Combined Fleet) басқаруына берілді, ол 1944 жылға дейін Трукты алдыңғы операциялық база ретінде пайдалануды жалғастырды. Соғыс кемелері үшін тұрақтар мен үй аралдары мен Оңтүстік ресурстар аймағы арасындағы кемелер қатынасы үшін порттық жабдықтардан басқа, Трукта бес әуежай және гидроұшақтар базасы салынды, бұл оны Маршалл аралдарына ұшу қашықтығындағы жалғыз ірі жапон әуежайы етті. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жетекшілері мен американдық қоғамның Труктың жоспарланған нығайтылғандығы туралы болжамдарына қарамастан, база ешқашан маңызды түрде нығайтылмады немесе құрлықтан шабуылдан қорғалмады. Дегенмен, Трукты дамыту 1943 жылдың соңында, АҚШ-тың ықтимал шабуылына қарсы қорғаныс шараларын қабылдаумен басталды. Әуежайлар кеңейтіліп, жағалаудағы артиллериялық батареялар орнатылды. Трукта орналасқан ұшақтар алдағы Эниветок шабуылына кедергі келтіруі мүмкін болғандықтан, және Трук жақында Рабаулға ұшақтарды қайта жабдықтау үшін транзиттік пункт ретінде қызмет еткендіктен, адмирал Реймонд Спруэнс вице-адмирал Марк Митчердің TF 58 тағайындалған Жылдам әрекет ететін авиациялық топқа (Fast Carrier Task Force) Трукқа қарсы әуе шабуылын жүргізуге бұйрық берді. TF 58-дің төрт авиациялық топтың үшеуі операцияға жұмылдырылды. Олардың жалпы күші бес авиациялық крейсерден (Enterprise, Yorktown, Essex, Intrepid және Bunker Hill) және төрт жеңіл авиациялық крейсерден (Belleau Wood, Cabot, Monterey және Cowpens) тұрды, олар 500-ден астам ұшақты тасымалдады. Осы авиациялық крейсерлерді жеті дредноут, көптеген ауыр крейсерлер, жеңіл крейсерлер, эсминецтер және суасты кемелері қолдады. Жапондықтар, олардың Труктағы әлсіздігін түсінді. Жапон императорлық теңіз күштері (IJN) 1943 жылдың қазан айынан бастап өз тұрақтарынан флоттық бөлімшелерді шығара бастады. 1944 жылдың ақпан айының бірінші аптасында Трукты алдыңғы операциялық база ретінде толықтай тастау үдеді, себебі жапондықтар АҚШ теңіз жаяу әскерінің PB4Y 1 Liberator барлау ұшақтарын аймақты тану үшін жібергенін көрді.
The Japanese occupied Micronesia, including the Caroline Islands, in 1914 and established Truk as a base as early as 1939. The lagoon was first built up to house the Imperial Japanese Navy's 4th Fleet, its "South Seas Force". After the outbreak of war with the United States, the 4th Fleet was put under the command of the Combined Fleet, which continued to use Truk as a forward operating base into 1944. In addition to anchorages for warships and port facilities for shipping between the home islands and the Southern Resources Area, five airfields and a seaplane base were constructed at Truk, making it the only major Japanese airfield within flying range of the Marshall Islands. Despite the impressions of U. S. Navy leaders and the American public concerning Truk's projected fortifications, the base was never significantly reinforced or protected against land attack. However, the development of Truk began in earnest in late 1943, with defensive measures being taken against a potential U. S. invasion. Airfields were extended and shore batteries were erected. Because aircraft stationed at Truk could potentially interfere with the upcoming invasion of Eniwetok, and because Truk had recently served as a ferry point for the resupply of aircraft to Rabaul, Admiral Raymond Spruance ordered Vice Admiral Marc Mitscher's Fast Carrier Task Force, designated TF 58, to carry out air raids against Truk. Three of TF 58's four carrier task groups were committed to the operation. Their total strength consisted of five fleet carriers (Enterprise, Yorktown, Essex, Intrepid, and Bunker Hill) and four light carriers (Belleau Wood, Cabot, Monterey, and Cowpens), carrying more than 500 warplanes. Supporting these aircraft carriers was a task force of seven battleships and numerous heavy cruisers, light cruisers, destroyers, and submarines. The Japanese, meanwhile, understood the weakness of their position at Truk. The IJN had begun withdrawing fleet units from its anchorages as early as October 1943. The effective abandonment of Truk as a forward operating base accelerated during the first week of February 1944, following Japanese sightings of U. S. Marine Corps PB4Y 1 Liberator reconnaissance planes sent to reconnoiter the area.
Шабуыл
Үш тасымалдаушы топтары "Хейлстоунға" дайындалып, 1944 жылдың 17 ақпанында таң атқанға дейін 90 минут бұрын алғашқы эскадрильяларын ұшыра бастады. Сол кезде жапондық әуе күзеті белсенді болған жоқ, себебі IJN-нің 22-ші және 26-шы әуе флотилиялары бірнеше апта бойы жоғары дайындық күйінде болғаннан кейін жағалауда демалыс алды. Жапондықтар үшін де қиындық тудырды, Труктағы радар төмен ұшатын ұшақтарды анықтай алмады – бұл әлсіздік одақтас барлау қызметтеріне белгілі болып, пайдаланылған болуы мүмкін. Осы факторлардың нәтижесінде АҚШ тасымалдаушы ұшақтары толыққанды күтпеген шабуыл жасады. Жапон ұшқыштары TF 58 ұшақтары Этен, Парам, Моэн және Дублон аралдарына жеткенге бірнеше минут бұрын пилот кабиналарына кірді. Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің (IJNAS) және Жапон армиясының әуе күштерінің (IJAAS) бірінші күні Трукта 300-ден астам ұшағы болды, бірақ TF 58 тасымалдаушыларының 500-ден астам ұшақтарымен салыстырғанда олардың жартысы ғана қолданысқа жарамды болды. Grumman F6H Hellcat ұшақтарындағы АҚШ теңіз күштерінің ұшқыштары жылдамдық, биіктік, броня және күтпеген шабуылдың артықшылықтарын пайдаланып, ескірген Mitsubishi A6M Zero ұшақтарын ұшырған IJNAS ұшқыштарына қарсы біржақты жеңіске жетті. 80 "Зеро" ұшағының 30-ы, алғашқы эскадрильяға жауап ретінде ұшырылған, төрт "Хеллкэт" ұшағы жоғалғаны туралы хабарланғанмен салыстырғанда атылып түсірілді. Таңертеңгі уақытта аз ғана қарсылық кездесті, ал түстен кейін жапондық ұшақтар жоқ болатын. Әуе қорғанысының немесе ескертудің болмауына байланысты көптеген сауда кемелері тек аралдардың зениттік артиллериясымен қорғалған күйде аңкерде тұрды. Лагунадан тыс, Жапонияға қарай бет алған кейбір кемелерге АҚШ су асты кемелері шабуыл жасап, қашып үлкермес бұрын батырды. Басқалары атоллдың Солтүстік асуы арқылы қашуға тырысты, бірақ әуе шабуылы мен адмирал Спраунстың 50.9 тапсырма тобының жер бетіндегі күштерімен тоқтатылды, ол Трук айналасында жүріп, жағалаудағы нысандарды бомбалады және жау кемелерімен шайқасты. Тасымалдаушы әуе топтарының (CAG) торпедалық және пикируші бомбалаушы эскадрильялары жапондық жер үсті нысандарына келтірілген зиянның көп бөлігіне жауапты болды. "Хейлстоунның" алғашқы күнінің басында, Enterprise тасымалдаушы әуе тобының 10-шы (CAG 10) және Intrepid-тің CAG 6 торпедалық бомбалаушы эскадрильялары Grumman TBF Avenger Этен аралындағы ұшу-қону жолақтарына және Моэн аралындағы гидроұшақтар базасына жарғыш және өртке қарсы бомбалар тастады. Отызға жуық ұшақ зақымдалды немесе жойылды, жапондықтардың соққыға жауап беру мүмкіндігін одан әрі төмендетті. Кейіннен пикируші бомбалаушылар мен "Авенгер" торпедалық бомбалаушыларының бірлескен шабуылдары ұшу-қону жолақтарын қиратты және ангарларды жойды. Таңертеңгі шабуылдар лагунадағы кемелерге қарсы да жүргізілді. 10-шы пикируші бомбалау эскадрильясының (VB 10) командирі лейтенант-коммандер Джеймс Д. Рамадж бұрын зақымдалған Hoyo Maru сауда танкерін батырғаны үшін марапатталды. Intrepid-тің 6-шы торпедалық эскадрильясының (VT 6) ұшқышы лейтенант Джеймс Э. Бриджес және оның экипажы оқ-дәрі кемесі Aikoku Maru-ға тікелей соққы берді. Бомба жарылысы бірден кемені батырып, ұшақты да жалмап, ішіндегі үш адамды да өлтірді. Күннің екінші және үшінші кемелік шабуылдарында CAG есебінде жау миссиясы "қашу" деп көрсетілді. Теңізге шыға алатын кемелер лагунадан Солтүстік асуға қарай жүзіп, қайта-қайта әуе шабуылына ұшырады. Бір топ әскери кемелер – "Катори" крейсері, "Акаги Мару" көмекші крейсері, "Майказе" және "Новаки" эсминдері, "Шонан Мару" мина сығу кемелері – тасымалдаушы бомбалаушыларының ерекше назарына ілікті. Бірнеше әуе тобы осы кемелерге шабуыл жасап, ауыр залал келтірді. Йорктаунның пикируші және торпедалық бомбалау эскадрильялары "Каториге" екі рет, сондай-ақ басқа крейсерге және бірнеше эсминдерге соққы берді; Эссекс бомбалаушылары кеме шабуылдан кейін тоқтағанын мәлімдеп, бес рет соққы берді. "Акаги Мару" әуе шабуылынан батып кетті. Осы кезде адмирал Спраунске Солтүстік асу арқылы қашып бара жатқан әскери кемелер тобы туралы хабарлар жетті. Спраунс кемеден кемеге соғыс жүргізуге бейім болғандықтан, оның тасымалдаушы командашысы адмирал Митчер өзінің CAG-леріне "Катори" мен оның серіктеріне шабуыл жасауды тоқтатуға бұйрық берді. Спраунс өзін төрт эсминецтен, ауыр крейсерлер "Миннеаполис" және "Нью-Орлеанс", сондай-ақ жаңа линкорлар "Айова" және "Нью-Джерсиден" тұратын 50.9 тапсырма тобының тактикалық басқаруын өз қолына алды және бұрын зақымдалған жапондық кемелеріне қарсы жер бетіндегі шайқасқа жетекшілік етті. Бұзылған жапондық кемелер 50.9 тапсырма тобына қарсы көп ұзақ тұра алмады, бірақ оның штаб қызметкерлері Спраунстың ұшақтар осы нәтижеге қол жеткізе алғанда жер бетіндегі шайқасқа түсуінің қажетсіз тәуекел екенін көрді. Шындығында, жапондық эсминец "Майказе" шайқас кезінде "Нью-Джерси" линкорына торпеда атып үлкерді. Бақытына орай, Спраунс үшін торпедалар өткен, ал "шайқас" күтілгендей біржақты нәтижемен аяқталды. АҚШ теңіз күштерінің жер бетіндегі күштері дерлік зардап шекпеді, ал "Айова" мен "Нью-Джерси" линкорлары жау кемелеріне бас қаруларын атып, өміріндегі тұңғыш рет атыс жасады. Сонымен қатар, "Нью-Джерсидің" 5 дюймдік (127 мм) зениттік артиллериясы АҚШ крейсерлерімен бірге "Майказе" мен "Шонан Мару" кемелерін батырды, ал "Айова" "Каториді" көптеген соққылармен нысанаға алды. "Новаки" осы топтан жалғыз қашқан жапондық кеме болды, "Айованың" 406 мм калибрлі снарядынан шашырап кеткеннен кейін аз ғана зақым алды. Күннің соққыларына жауап ретінде түнгі уақытта жапондық бомбалаушылардың шағын топтары тапсырма тобының қорғанысын сынап көрді. 17 ақпанның 21:00-сінен бастап 18 ақпанның жарты түнгісіне дейін кемінде бес топ, әрқайсысы бір-үш ұшақтан, АҚШ тасымалдаушыларына шабуыл жасау үшін күзетші кемелердің арасынан өтуге тырысты. Мұндай ұшақтың бірі, Nakajima B5N2 "Kate" бомбалаушысы, АҚШ тапсырма тобын қорғаған түнгі истребительдерден қашып, 58.2 тапсырма тобына торпеда тастады. Торпеда "Интрпидтің" оң жақ қанатына тиіп, рульдік басқаруды зақымдады және 11 теңізшіні өлтірді. "Интрпид" жөндеуге АҚШ-қа қайта оралуға мәжбүр болды және 1944 жылдың тамызына дейін қайтадан шайқасқа қатыспады.
The three carrier task groups committed to Hailstone moved into position and began launching their first fighter sweep 90 minutes before daybreak on 17 February 1944. No Japanese air patrol was active at the time, as the IJN's 22nd and 26th Air Flotillas were enjoying shore leave after weeks on high alert following the Liberator sightings. Similarly problematic for the Japanese, radar on Truk was not capable of detecting low flying planes—a weakness probably known and exploited by Allied intelligence organizations. Because of these factors, U. S. carrier aircraft achieved total surprise. Japanese pilots scrambled into their cockpits just minutes before TF 58 planes arrived over Eten, Param, Moen, and Dublon Islands. Though more than 300 Imperial Japanese Navy Air Service (IJNAS) and Imperial Japanese Army Air Service (IJAAS) planes were present at Truk on the first day of attacks, only about half of them were operational compared with over 500 operational aircraft among the carriers of TF 58. U. S. Navy fighter pilots in their Grumman F6F Hellcats, with the advantages of speed, altitude, armor, and surprise, achieved a one sided victory against IJNAS pilots flying the outdated Mitsubishi A6M Zero. As many as 30 of the 80 Zeros sent up in response to the fighter sweep were shot down, compared with four Hellcats reported lost. Only token aerial resistance was encountered for the rest of the morning; almost no Japanese aircraft were present by the afternoon. Due to the lack of air cover or warning, many merchant ships were caught at anchor with only the islands' anti aircraft guns for defense against the U. S. carrier planes. Some vessels outside the lagoon already steaming towards Japan were attacked by U. S. submarines and sunk before they could make their escape. Still others, attempting to flee via the atoll's North Pass, were bottled up by aerial attack and by Admiral Spruance's surface force, Task Group 50.9, which circumnavigated Truk, bombarding shore positions and engaging enemy ships. Torpedo bomber and dive bomber squadrons from the carrier air groups (CAGs) were responsible for the bulk of the damage inflicted on Japanese ground facilities. Early on the first day of Hailstone, Grumman TBF Avenger torpedo bomber squadrons from Enterprises Carrier Air Group 10 (CAG 10) and Intrepids CAG 6 dropped fragmentation and incendiary bombs on runways at Eten Island and the seaplane base on Moen Island. Dozens of aircraft were damaged or destroyed, further blunting any possible response by the Japanese to the strikes. Subsequent joint attacks by dive bombers and Avenger torpedo bombers cratered runways and destroyed hangar facilities. Morning strikes were also launched against shipping targets in the lagoon. Lieutenant Commander James D. Ramage, commanding officer of Dive Bombing Squadron 10 (VB 10), is credited with sinking the previously damaged merchant tanker Hoyo Maru. Lieutenant James E. Bridges and his crew in one of Intrepids Torpedo Squadron 6 (VT 6) Avengers scored a direct hit on the ammunition ship Aikoku Maru. The bomb blast set off a tremendous explosion which immediately sank the ship and apparently engulfed the plane as well, killing all three men inside. By the second and third shipping strikes of the day, CAG action reports listed the apparent enemy mission as "escape". Those ships able to make for open sea steamed for the North Pass exit from the lagoon while weathering repeated aerial attacks. One particular group of warships – cruiser Katori, auxiliary cruiser Akagi Maru, destroyers Maikaze and Nowaki, and minesweeper Shonan Maru – was given special attention by carrier bombers. Multiple air groups attacked these ships, inflicting serious damage. Yorktowns dive and torpedo bombing squadrons claimed two hits on Katori and hits on another cruiser and multiple destroyers; Essex bombers claimed five hits on a , stating that the ship was stopped dead in the water after the attack. Akagi Maru was sunk by air attacks. At this point, reports reached Admiral Spruance concerning the group of warships fleeing through North Pass. Spruance was so adamant on engaging in ship to ship combat that his carrier commander, Admiral Mitscher, ordered his CAGs to stop attacking Katori and her companions. Spruance put himself in tactical command of Task Group 50.9, made up of four destroyers, heavy cruisers Minneapolis and New Orleans, and the new battleships Iowa and New Jersey, which he personally led in a surface engagement against the previously damaged Japanese ships. The battered Japanese ships did not stand much of a chance against Task Group 50.9, though members of his staff saw Spruance's decision to engage in surface action when aircraft likely could have achieved similar results as needlessly reckless. Indeed, the Japanese destroyer Maikaze managed to fire torpedoes at the battleship New Jersey during the engagement. Fortunately for Spruance, the torpedoes missed, and the "battle" ended with predictably one sided results. The U. S. Navy surface combatants incurred virtually no damage, and it was the only time in their careers that Iowa and New Jersey had fired their main armament at enemy ships. Meanwhile, New Jersey's 5 inch (127 mm) guns combined fire with U. S. cruisers to sink Maikaze and Shonan Maru, while Iowa targeted and sank Katori with numerous hits from her main battery. Nowaki was the only Japanese ship from this group to escape, only suffering very minor damage at the hand of a straddle from a High Capacity 16 inch (406 mm) round from Iowa. Retaliation for the day's strikes arrived late at night in the form of small groups of Japanese bombers probing the task groups' defenses. From roughly 21:00 on 17 February to just minutes past midnight on 18 February, at least five groups of between one and three enemy planes attempted to sneak past screening ships to strike at the fleet carriers. One such plane, a Nakajima B5N2 "Kate" bomber, managed to evade night fighter planes protecting the U. S. task force and dropped its torpedo on Task Group 58.2. The torpedo struck Intrepid on the starboard quarter of the ship, damaging steering control and killing 11 sailors. Intrepid was forced to retire to the U. S. for repairs and did not return to combat until August 1944.
Салдары
Жапондықтардың көптеген базалары сияқты, Трук та өз күшіне тасталды, оған қосымша жабдықтау немесе күшейту мүмкіндігі болмады. АҚШ шабуылдарынан бұрын атоллға келген әскерлер азық-түлік пен медициналық жабдықтарға үлкен салмақ салды. Оқ-дәрінің азаюы жағалаудағы артиллерияның күштерін шектеді, олар одақтас күштерінің үнемі болатын шабуылдарына, соның ішінде Боинг B-29 Суперфортресс бомбалаушыларының тәжірибелік рейдерліктеріне және одақтас авианосецтердің шабуылдарына тойтарыс бере алмады. Труктағы шығындар ауыр болды. Шабуылдар нәтижесінде 17 000 тоннаға жуық отын жойылды. Кемелердің жоғалғандары шамамен 200 000 тоннаға жетті, оның ішінде флоттық май тасымалдаушылардың құнды ресурстары да бар. Бұл 1943 жылдың 1 қарашасы мен 1944 жылдың 30 маусымы аралығындағы жапондық кемелердің барлық жоғалғандарының оннан бір бөлігін құрады. Бұған қоса, су асты кемелері мен әуе шабуылдары арқылы осы операциялық аймақтың оқшаулануы, Жапонның империялық сулары мен оңтүстіктегі маңызды отын көздері арасындағы кеме жолдарын тиімді түрде үзуге әкелді. Мұндай үзілістің соңғы салдары Лейте шығанағы шайқасында байқалды, онда IJN күштері отын тапшылығына байланысты Жапония мен Линга жолдарынан бөлек шығуға мәжбүр болды. Трукты бейтараптандыру және Эниветокты басып алу Саипанға шабуыл жасауға жағдай жасады, бұл АҚШ-тың құрлықтағы ауыр бомбалаушыларын алғаш рет Жапон аралдарының қасына жеткізді. Жапония Трукты бомбалаушылар базасы ретінде қайта құруға кірісті және әуе шабуылына қарсы қорғанысын күшейтті. 29 сәуірде Спраунс тағы да авианосецтерді жіберіп, әуежайлардағы қорғаныс құрылыстарын және бомбалаушыларды жойды. 1945 жылдың маусым айында британдық күштер тағы да шабуыл жасады. "Гейлстон" операциясынан кейін Трукта маңызды теңіз күштерінің жиналуы болған жоқ. Бүгінде Трук лагунадағы көптеген кемелердің құлау орындарын көруге қызығушылық танытқан су астында жүзушілер үшін танымал туристік орынға айналды.
Truk, like so many other Japanese bases, was left to itself without hope of resupply or reinforcement. Army forces which had arrived at the atoll before the U. S. attacks put increasing strain on available foodstuffs and medical supplies. Dwindling ammunition even limited the ability of shore batteries to fend off intermittent attacks by Allied forces, including experimental raids by Boeing B 29 Superfortresses and attacks by Allied carrier aircraft. Losses at Truk were severe. Some 17,000 tons of stored fuel were destroyed by the strikes. Shipping losses totaled almost 200,000 tons, including precious resources in fleet oilers. This represented almost one tenth of total Japanese shipping losses between 1 November 1943 and 30 June 1944. Moreover, the isolation of this whole area of operations by submarine and air attack began the effective severance of Japanese shipping lanes between empire waters and critical fuel supplies to the south. The ultimate effect of such a disconnect was later seen during the Battle of Leyte Gulf, when IJN forces had to sortie separately from Japan and Lingga Roads because of fuel constraints. The neutralization of Truk and the seizure of Eniwetok paved the way for the upcoming invasion of Saipan, which for the first time put U. S. land based heavy bombers within range of the Japanese home islands. Japan started to rebuild Truk as a bomber air base and increased its anti aircraft defenses. Spruance sent in carrier planes again on 29 April and destroyed the defenses and bombers parked at airports. British forces attacked again in June 1945. No significant naval buildup occurred at Truk after Operation Hailstone. Truk is renowned today as a tourist destination for divers interested in seeing the many shipwrecks left in the lagoon, many of which were sunk in Operation Hailstone.