Кіріспе
Түркімен жылқысы – Орталық Азия далаларынан шыққан шығыс жылқысының бір түрі. Ол қазіргі заманғы көптеген жылқы тұқымдарына, оның ішінде таза қанды жылқыға әсер еткен. Көнекөлдеріне Ахалтеке, Иомуд, Гоклан және Нохорли жатады. Түркімен жылқысы қазір тек Иранның солтүстік-шығысында ғана өсіріледі. Олардың саны шамамен 3000-қа жуық. Түркімен жылқысының саны азайып, құрып кету қаупі бар.
The Turkoman horse, or Turkmene, is an Oriental horse breed from the steppes of Central Asia. It influenced many modern horse breeds, including the Thoroughbred horse. Modern descendants include the Akhal Teke, the Iomud, the Goklan and Nokhorli. The Turkmen is only bred in north east Iran. There are about 3000 animals. The population is at risk.
Сипаттамалары
Түркімен жылқысының денесі жұқа, сыртқы пішіні түзу, мойны ұзын, иықтары көлбеу болады. Олардың аяқтары ұзын және бұлшық еттері жақсы дамыған. Бұл жылқылардың бойы 15-16 қолға дейін жетеді. Түркімен жылқысының төзімділігімен және ауруларға қарсы тұру қабілетімен танымал. Оларды жарыстарға пайдаланады.
Түрікмендердің еуропалық жылқы тұқымдарына әсері
Түркімен жылқысы ағылшын толыққанды тұқымын, ең болмаса, Байерли түркі арқылы ықпалдастырды. Түркімендерді Англияға Шығыстың әртүрлі аймақтарында орналасқан әскерлер әкелді. Ең танымалдары – 19 ғасырда Бейкер-паша Англияға әкелген Мерв атты айғыр. Мервтің қызметі үшін өте жоғары – 85 фунт төленді, ол кез келген айғыр үшін тым жоғары саналды. Өкінішке орай, басқа ағылшындар Мервті Бейкер-паша сияқты бағаламады. Сидни Мервті көрген бір тілшінің сөзін келтіреді: "Ол менің көзімше 16 қолдық, жақсы иықты, сүйкімді бас пен мойынды, жұқа терілі, жақсы тұратын аяқтары бар, бірақ тырнақтары нашар, аяқтары ұзын болды. Мен оны аңшылар тұқымын өркендетуге жарамсыз деп ойладым, ол менің көзімше 11 тастық ат сияқты көрінді, және лайдан өтуді ұнатпады". Бұл контексте "11 тас" – мінгіштің салмағын білдіреді, сондықтан мұндай жылқы шамамен сол салмақты көтере алатын болады деп күтілді. Мерв Англияда ешбір биеге қызмет етпеді, 1877 жылы ол Ирландиядағы Клермонт графының тұқымдық шаруашылығына сатылды. Түркімен жылқылары, мемлекеттік сыйлықтардан басқа, Батыс Еуропаға әртүрлі адамдар әкелді, көбінесе олар әскери саламен байланысты болды. Осы жылқылардың кейбіреуі Еуропаның әртүрлі жылы қанды тұқымдарына зор әсер етті. Англия королі Джеймс I-нің ат шебері Герваз Маркхэм барлық жылқы тұқымдарының ішінде ағылшын толыққанды тұқымын ең жоғары бағалады, екінші орынға неаполитандық, үшінші орынға далалық түркі тұқымын қойды. Ол 1566–1625 жылдары ағылшын жарыс жолдарында жарысқан түріктерді көрген. Ол сондай-ақ, көрген түріктерінің: "Олар табиғатынан серуендеуге бейім, және ең қызығы, олардың жүгірісі мақтаныш пен әсемдікке толы" екенін атап өтті.