Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында АҚШ-қа көшіп келген, негізінен Шығыс және Оңтүстік Еуропадан келген иммигранттар, социалистік саясаттың әлдебір формасын қолдауға бірлесіп, тіл федерацияларын құрды. Осы топтардың бір бөлігі Американың Социалистік Еңбек партиясына (АШЕП) қосылды; кейін көптегендері Американың Социалистік партиясына (АШП) қосылып, одан кейін АҚШ Коммунистік партиясының (АҚКП) алғашқы ұйымдарының біріне қосылды; сонымен қатар, бірқатар федерациялар Социалистік партияда қалып қойды. Коммунистік партияның алғашқы жылдарында Ресей және Финляндия федерациялары ерекше маңызға ие болды.
Language federations were formed in the late 19th and early 20th century by immigrants to the United States, primarily from Eastern and Southern Europe, who shared a commitment to some form of socialist politics. Some of these groups joined the Socialist Labor Party of America (SLP); later, many joined the Socialist Party of America (SPA) and then later joined one of the precursors of the Communist Party USA (CPUSA); a number of federations also remained in the Socialist Party. The Russian and Finnish federations were particularly important in the early years of the Communist Party.
Тарихи шолу
Тіл федерациялары иммигранттар үшін маңызды мәдени орталық ретінде қызмет етті, оларға өз елдеріндегі саяси жаңалықтармен байланыста болуға және бейтаныс елдегі жат жұрттықтарға жиналатын орын табуға мүмкіндік берді. Көптеген топтардың билер мен әлеуметтік жиындар өткізуге арналған өз залдары болды, олар Американың Шығыс және Батыс жағалауларында, сондай-ақ Орта Батыстағы ірі қалаларда қазірге дейін, функциялық мағынасын жоғалтса да, атымен сақталған. Әр тіл федерациясы сол ұлттық, этникалық немесе діни топтардың мүшелері АҚШ-қа келген кезде әртүрлі уақытта құрылды. Олар көбінесе жергілікті деңгейде пайда болып, басқа жергілікті топтармен бірігіп, саяси партияларға қосылғанға дейін ұлттық федерацияларды құрады. Олар көбінесе өздері мүше болған партиялардың оларды партияның жалпы мақсаттары мен платформасына бейімдеу әрекеттеріне қарсы тұрды. Шын мәнінде, кейбір жағдайларда, әртүрлі тіл федерациялары социалистік топтардың үлкен бөлігін құрағандықтан, жоғарыдан біркелкі саясат жүргізу өте қиын болды. SPA тіл федерацияларымен күрделі қарым-қатынасқа ие болды: ол оларды 20 ғасырдың басында мойындап, келесі онжылдықта партия құрамына енгізе бастады, бірақ партия көбінесе өзге ұлттықтарға қарсы көзқарасқа ие болды, әсіресе азиялық жұмысшыларды шеттетуде, сондай-ақ Шығыс және Оңтүстік Еуропадан келген иммигранттарға қарсы да болды. SPA көбінесе осы шетел тілдері ұйымдарымен не істеу керектігін білмейтіндей көрінді және олардың дербес дамуына мүмкіндік берді. Дегенмен, олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде экспоненциалды түрде өсті және 1918 жылға қарай SPA-ның шамамен жартысын құрады. 1919 жылдың мамыр айында SPA-ның атқару комитеті партия ішіндегі болашақ бөлінуде сол қанатты қолдағандары анық болғандықтан, осы тіл федерацияларының жетісін ресми түрде партиядан шығарды. Шығарылған федерациялар Чарльз Рутенберг пен Луи Фрейна басқарған Американың жаңа Коммунистік партиясының мүшелерінің көп бөлігін құрады, ал кейінірек құрылған Американың Коммунистік Еңбек партиясы американдық жұмысшыларға көбірек ұнады. Алайда, барлық федерациялар Рутенбергті қолдаған жоқ, КПССА ішіндегі фракциялық күресте, мысалы, неміс және идиш тілдері федерациялары Людвиг Лор басқарған консервативті фракциямен байланысты болды, ол партиядан шығарылғанға дейін. КПСС, кейін Жұмысшылар партиясы деп аталды, 1924 жылы Коминтерннің нұсқауларымен федерацияларды таратып, партияны большевиктер қолданған жасушалық құрылым бойынша қайта ұйымдастыруға тырысты. Партия қарсылыққа тап болды, әсіресе Фин федерациясынан, оның мүшелері ағылшын тілді үлкен ұйымға қосылса, өздерінің ықпалын жоғалтудан қорқыды. Партия федерацияларды «большевизациялауға» қол жеткізгенмен, бұл процесте осы мүшелердің кем дегенде жартысы жоғалған болуы мүмкін. SPA 1920 жылдары құлдырағанмен, сол жылдары оның базасының көп бөлігін шетелден келгендер құрады. Алайда, 1930 жылдардың басында SPA-дағы ескі тіл федерацияларының көбісі жойылып кетті.
The Language Federations also served as an important cultural resource for immigrants, allowing them to maintain contact with political developments in their homelands and providing a gathering place for strangers in a strange land. Many groups had their own halls for dances and social gatherings which still exist, in name if not in function, in America's largest cities of the East and West Coasts and Midwest. Each Language Federation arose at different times, as members of those national, ethnic or religious groups arrived in the United States. In addition, they typically sprung up at the grassroots level, affiliating with other local groups to form national federations before attaching themselves to political parties. They often resisted attempts by the parties to which they were affiliated to bring them into line with the aims or platform of the group as a whole; indeed, at some points the various Language Federations made up such a large portion of socialist groups as to make top down dictation of a uniform policy very difficult. The SPA had a vexed relation with language federations: while it began recognizing them in the first decade of the 20th century and incorporating them within the party in the decade that followed, the party had often veered in the direction of nativism, particularly in the case of exclusion of Asian workers, but also directed against Eastern and Southern European immigrants. The SPA often appeared as if it did not know what to make of these foreign language organizations and let them develop more or less independently. Even so, they grew exponentially during World War I and made up roughly half the SPA by 1918. The SPA's executive committee formally expelled seven of these language federations in May 1919 when it became clear that they favored the left wing in the impending split within the party. The expelled federations formed the bulk of the membership of the new Communist Party of America led by Charles Ruthenberg and Louis Fraina; the Communist Labor Party of America, created later, appealed more to American born workers. Not all federations aligned with Ruthenburg, however, in the factional infighting within the CPUSA in the years that followed: the German and Yiddish language federations, for example, were identified with the more conservative faction led by Ludwig Lore until he was expelled from the party. The CPUSA, then named the Workers Party, tried in 1924 to disband the federations and reorganize the party on the cell structure that the Bolsheviks had employed, on directives from the Comintern. The party met with resistance, however, particularly from the Finnish Federation, whose members feared losing what influence they had if they were submerged within a larger English speaking organization. While the party succeeded in "Bolshevizing" the federations, it may have lost fifty percent or more of these members in the process. Although the SPA went into decline in the 1920s, it still drew a large part of its base from the foreign born in these years. The old Language Federations within the SPA nearly all disappeared, however, by the early 1930s.
Фин Федерациялары
Бостон, Массачусетс және Миннесота штаттарында қайырымдылық ұйымдары ретінде алғаш пайда болған федерация 1907 жыл шамасында SPA-ға қосылды. SPA-мен байланысты болған кезеңде ол Миннесотада өз жұмысшылар колледжін құрды, үш газет шығарды және федерацияны саяси көзқарастары әртүрлі үш аймақтық округке бөлді. Бірақ көп ұзамай билік үшін күрес басталды, онда ұлттық SPA консервативті Шығыс округтің жағына шықты. Батыс және Орталық округ бөлімшелеріне қарсы федерация құруға тыйым салынды, бірақ Орталық округтің радикалды топтары жұмысшылар колледжін бақылауға алуға жетті. 1919 жылы федерация бөлінді: көптеген фин мүшелері КПАҚ-қа (CPUSA) қосылды, олар 1920 жылдары партия мүшелерінің шамамен жартысын құрады және 1941 жылға дейін фин жұмысшылар клубтары арқылы өздерінің жеке ұйымдық құрылымын сақтап келді. Фин федерациясы 1920 жылдар бойы SPA-дағы ең ірі шетел тілі федерациясы болып қала берді.
Arising first in Boston, Massachusetts and Minnesota as benevolent organizations, the federation affiliated with the SPA around 1907. During its affiliation with the SPA it established its own Workers' College in Minnesota, published three newspapers, and divided the federation into three regional districts, with differing political outlooks. A power struggle soon ensued, with the national SPA intervening on the side of the conservative Eastern District. The Western and Central District branches were barred from establishing a rival federation, but Central District militants succeeded in taking control of the Workers College. In 1919 the Federation split: a large number of Finnish members joined the CPUSA, representing nearly half of the members of the party at one point in the 1920s and maintaining a separate organizational presence within it, in the form of Finnish Workers' Clubs, until 1941. The Finnish Federation remained the largest foreign language federation within the SPA throughout the 1920s.
Германия Федерациясы
Неміс тілінде сөйлейтін социалистер ертедегі социалистік топтардың көп бөлігін құрағандықтан, 1912 жылға дейін SPA-ның ішінде немесе сыртында жеке неміс тіліндегі ұйым құруға ешқандай қадам жасалмады. Бұл топ Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарындағы ұйымдарға көп сүйенді. 1919 жылы осы бөлімдер АҚШ Коммунистік партиясына (CPUSA) қосылды.
German speaking socialists made up so much of the early socialist groups that no steps were taken to organize a separate German language grouping either outside or within the SPA until 1912. That group drew heavily on organizations in New York and New Jersey. Those chapters split to join the CPUSA in 1919.
Венгрия федерациялары
Венгр тілінде сөйлейтін саяси топтар алғаш рет 1890 жылдары пайда болды және келесі онжылдықта SLP мен SPA-ға байланысты болды. Кейбір федерациялар SLP-ға мүше болғаннан кейін, Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары ұйымына (IWW) көшті. Көпшілігі SPA-ға қосылды, ал CPUSA-ға салыстырмалы түрде аз адам өтті.
Hungarian language political groups first appeared in the 1890s and affiliated with both the SLP and the SPA in the following decade. Some federations affiliated with the SLP later migrated to the Industrial Workers of the World. Most ended up with the SPA; relatively few left to join the CPUSA.
Италия федерациялары
1902 жылы SLP құрамында социалистік итальян тілі федерациясы құрылды, бірақ келесі жылы одан бөлініп шықты. Федерация мүшелерінің көпшілігі синдикалистер болды және екі партияның бірімен де байланыс орнатпады, ал аз бөлігі 1910 жылы SPA-ға қосылды. Осы мүшелердің көпшілігі 1919 жылы SPA-да қалып қойды, бірақ Нью-Йорк бөлімшесі CPUSA-ға қосылды. CPUSA-да жеке федерация құруға жеткілікті итальян тілінде сөйлейтін мүшелер болған емес. Нью-Йорктегі итальян тілінде сөйлейтін киім тігуші жұмысшылары Халықаралық әйелдер киім тігушілер одағының өз ұйымдарын сақтап келді, SPA-мен байланыста болған кезде де, 1920 жылдары коммунистік басшылық астында да.
A socialist Italian language federation was formed as part of the SLP in 1902, but split from it the following year. The majority of the federation's members were syndicalist and remained unaligned with either party, while a minority affiliated with the SPA in 1910. Most of those members remained with the SPA in 1919, although the New York City branch joined the CPUSA. There were apparently never enough Italian speaking members within the CPUSA to constitute a separate Federation. Italian speaking garment workers in New York City also maintained their own locals within the International Ladies' Garment Workers' Union, both when they were aligned with the SPA and under Communist leadership in the 1920s.
Еврей федерациялары
Негізгі мақалалар: Еврей социалистік федерациясы және Еврей социалистік бербанд. Әртүрлі ұлттардан еврей жұмысшылары да осы федерацияларға қатысты, бірақ еврей жұмысшылары 19 ғасырдың соңында ірі қалаларда "Жұмысшылар шеңберлері" (Arbeiterrings) деп аталатын топтар құрды. Дегенмен, формалды партиялар идеологиялық негізде де, жаңа келген "жасыл мүйізділердің" бундистік саясаты мен бұрынғы онжылдықтардағы ассимиляцияланған иммигранттар арасындағы айырмашылықтарға байланысты да фрагменттеуге бейім болды. Мыңдаған еврей социалистерінің 1905 жылғы сәтсіз революциядан кейін Польша мен Ресейден қашуынан кейін бундистік бағыт ақырында басымдық алды. 1912 жылға дейін ресми құрылмаған СПА-дағы Еврей федерациясы өз апталық газетін шығара отырып, қарқынды өсті. 1919 жылы ол бөлінді, көптеген мүшелері СПА-да қалды.
Main articles: Jewish Socialist Federation and Jewish Socialist Verband. While Jewish workers of various nationalities also took part in those federations, Jewish workers also formed groups known as Arbeiterrings ("Workmen's Circles") in major cities in the late 19th century. More formal parties, however, tended to fragment, both on ideological grounds and on the distinction between newly arrived "greenhorns" with Bundist politics and the more assimilated immigrants from earlier decades. The Bundist tendency eventually prevailed after thousands of Jewish socialists fled Poland and Russian in the aftermath of the failed 1905 Revolution. The Jewish Federation within the SPA—not formally established until 1912—grew rapidly, publishing its own weekly newspaper. It split in 1919, with significant numbers of members remaining with the SPA.
Латвия Федерациясы
1921 жылы АҚШ Коммунистік партиясының (CPUSA) құрамындағы Латвия федерациясы, орман шаруашылығымен айналысатын жұмысшылардың көптігімен, партия ішінде үшінші ең ірі федерация болып есептелді.
The Latvian Federation within the CPUSA, with a high proportion of forestry workers, was the third largest within the party in 1921.
Литва Федерациясы
1905 жылы құрылған Литва Социалистік Федерациясы 1905 жылғы революциядан кейін репрессиядан қашып АҚШ-қа келген мүшелердің көптеп қосылуымен тез өсті. Бірақ, ұйым анархист және ұлтаралық бағыттағы топтар кеткен соң жарылып, 1914 жылы SPA-ға қосылғанда мүшелерінің жартысына жуығын жоғалтты. SPA-ға мүше болған кезеңде бірнеше апталық газеттер мен ай сайынғы журналдар шығарды. 1919 жылы SPA Федерацияның қызметін тоқтатты, себебі көптеген мүшелері АҚШ Коммунистік партиясына (КПУСА) қосылды, онда Литва Федерациясы ірі құрамдас бөліктердің біріне айналды.
The Lithuanian Socialist Federation, founded in 1905, grew rapidly with an influx of members who had come to the United States to escape repression after the 1905 Revolution. The organization suffered splits, however, when anarchist and more strictly nationalist elements left and lost nearly half its members when it affiliated with the SPA in 1914. It published a number of weekly newspapers and a monthly journal while affiliated with the SPA. The SPA suspended the Federation in 1919, when a large number of members left for the CPUSA, where the Lithuanian Federation was one of the largest constituents.
Польша федерациялары
Америкадағы поляк социалистерінің альянсы Польшада революция жасауға бағытталған эмигранттар тобы ретінде құрылды, АҚШ-та емес. 1913 жылы Социалистік партияның поляк бөлімімен бірікті. Чикагода күнделікті газет және екі апталық газет шығарды. 1916 жылы Социалистік партиядан ресми түрде бөлінді, бірақ бір топ мүше партияда қалды. Шамамен бірнеше жүз мүше АҚСП-ға (CPUSA) қосылды.
The Alliance of Polish Socialists in America was formed as an emigre group, dedicated to making revolution in Poland, rather than the United States. It merged with the Polish Section of the Socialist Party in 1913. It published a daily newspaper in Chicago and two weekly newspapers. It formally disaffiliated from the SPA in 1916, although a minority remained with the party. A few hundred members joined the CPUSA.
Ресей Федерациясы
СЭЗ-де Ресей Федерациясының ресми құрылымы 1917 жылға дейін жасалмады. 1919 жылы 5000-нан астам мүшесі болды және сол жылы көбі CPUSA-ға қосылды. Палмердің ұстауларынан кейін бірқатар мүшелерін депортация арқылы жоғалтты.
A formal Russian Federation within the SPA was not created until 1917. It claimed more than 5,000 members in 1919, and largely went over to the CPUSA that year. It lost a number of members to deportation in the Palmer Raids that followed.
Скандинавия федерациялары
SLP-нің 1899 жылы фракциялық таластардың салдарынан тарап кеткен даниялық алғашқы филиалы болды. SLP 1920 жылдарға дейін швед тілінде басылымдар шығаруды жалғастырды. СПА-ның Скандинавиялық федерациясының көп бөлігі 1919 жылы АҚШ Коммунистік партиясына (CPUSA) қосылды.
The SLP had an early Danish affiliate, although this organization appears to have disappeared in factional infighting in 1899. The SLP continued to publish in Swedish as late as the 1920s. Much of the SPA's Scandinavian Federation went over to the CPUSA in 1919.
Словакия Федерациясы
1904 жылы Чикагода құрылған Словакия Социалистік Федерациясы 1913 жылға дейін тәуелсіз ұйым ретінде қалды, содан кейін SPA-ға мүше болды. Мүшелікке өткеннен кейін де ол өсуін жалғастырып, бірнеше газет жариялады және жиырмадан астам бөлімшесін сақтап тұрды.
The Slovak Socialist Federation, founded in Chicago in 1904, remained an autonomous organization until 1913, when it affiliated with the SPA. It continued to grow after affiliation, publishing several newspapers and maintaining more than twenty chapters.
Оңтүстік славян федерациясы
Бұл федерация, құрамында негізінен хорваттар мен словендер болған, 1910 жылы SPA-ға мүше болды. Словениялық мүшелер бөліністен кейін көбінесе SPA-да қалды, ал көптеген хорват мүшелері CPUSA-ға өтті.
This federation, which consisted mostly of Croat and Slovenian members, affiliated with the SPA in 1910. The Slovenian members generally remained with the SPA after the split, while many Croat members went over to the CPUSA.