Кіріспе

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында АҚШ-қа көшіп келген, негізінен Шығыс және Оңтүстік Еуропадан келген иммигранттар, социалистік саясаттың әлдебір формасын қолдауға бірлесіп, тіл федерацияларын құрды. Осы топтардың бір бөлігі Американың Социалистік Еңбек партиясына (АШЕП) қосылды; кейін көптегендері Американың Социалистік партиясына (АШП) қосылып, одан кейін АҚШ Коммунистік партиясының (АҚКП) алғашқы ұйымдарының біріне қосылды; сонымен қатар, бірқатар федерациялар Социалистік партияда қалып қойды. Коммунистік партияның алғашқы жылдарында Ресей және Финляндия федерациялары ерекше маңызға ие болды.

Тарихи шолу

Тіл федерациялары иммигранттар үшін маңызды мәдени орталық ретінде қызмет етті, оларға өз елдеріндегі саяси жаңалықтармен байланыста болуға және бейтаныс елдегі жат жұрттықтарға жиналатын орын табуға мүмкіндік берді. Көптеген топтардың билер мен әлеуметтік жиындар өткізуге арналған өз залдары болды, олар Американың Шығыс және Батыс жағалауларында, сондай-ақ Орта Батыстағы ірі қалаларда қазірге дейін, функциялық мағынасын жоғалтса да, атымен сақталған. Әр тіл федерациясы сол ұлттық, этникалық немесе діни топтардың мүшелері АҚШ-қа келген кезде әртүрлі уақытта құрылды. Олар көбінесе жергілікті деңгейде пайда болып, басқа жергілікті топтармен бірігіп, саяси партияларға қосылғанға дейін ұлттық федерацияларды құрады. Олар көбінесе өздері мүше болған партиялардың оларды партияның жалпы мақсаттары мен платформасына бейімдеу әрекеттеріне қарсы тұрды. Шын мәнінде, кейбір жағдайларда, әртүрлі тіл федерациялары социалистік топтардың үлкен бөлігін құрағандықтан, жоғарыдан біркелкі саясат жүргізу өте қиын болды. SPA тіл федерацияларымен күрделі қарым-қатынасқа ие болды: ол оларды 20 ғасырдың басында мойындап, келесі онжылдықта партия құрамына енгізе бастады, бірақ партия көбінесе өзге ұлттықтарға қарсы көзқарасқа ие болды, әсіресе азиялық жұмысшыларды шеттетуде, сондай-ақ Шығыс және Оңтүстік Еуропадан келген иммигранттарға қарсы да болды. SPA көбінесе осы шетел тілдері ұйымдарымен не істеу керектігін білмейтіндей көрінді және олардың дербес дамуына мүмкіндік берді. Дегенмен, олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде экспоненциалды түрде өсті және 1918 жылға қарай SPA-ның шамамен жартысын құрады. 1919 жылдың мамыр айында SPA-ның атқару комитеті партия ішіндегі болашақ бөлінуде сол қанатты қолдағандары анық болғандықтан, осы тіл федерацияларының жетісін ресми түрде партиядан шығарды. Шығарылған федерациялар Чарльз Рутенберг пен Луи Фрейна басқарған Американың жаңа Коммунистік партиясының мүшелерінің көп бөлігін құрады, ал кейінірек құрылған Американың Коммунистік Еңбек партиясы американдық жұмысшыларға көбірек ұнады. Алайда, барлық федерациялар Рутенбергті қолдаған жоқ, КПССА ішіндегі фракциялық күресте, мысалы, неміс және идиш тілдері федерациялары Людвиг Лор басқарған консервативті фракциямен байланысты болды, ол партиядан шығарылғанға дейін. КПСС, кейін Жұмысшылар партиясы деп аталды, 1924 жылы Коминтерннің нұсқауларымен федерацияларды таратып, партияны большевиктер қолданған жасушалық құрылым бойынша қайта ұйымдастыруға тырысты. Партия қарсылыққа тап болды, әсіресе Фин федерациясынан, оның мүшелері ағылшын тілді үлкен ұйымға қосылса, өздерінің ықпалын жоғалтудан қорқыды. Партия федерацияларды «большевизациялауға» қол жеткізгенмен, бұл процесте осы мүшелердің кем дегенде жартысы жоғалған болуы мүмкін. SPA 1920 жылдары құлдырағанмен, сол жылдары оның базасының көп бөлігін шетелден келгендер құрады. Алайда, 1930 жылдардың басында SPA-дағы ескі тіл федерацияларының көбісі жойылып кетті.

Фин Федерациялары

Бостон, Массачусетс және Миннесота штаттарында қайырымдылық ұйымдары ретінде алғаш пайда болған федерация 1907 жыл шамасында SPA-ға қосылды. SPA-мен байланысты болған кезеңде ол Миннесотада өз жұмысшылар колледжін құрды, үш газет шығарды және федерацияны саяси көзқарастары әртүрлі үш аймақтық округке бөлді. Бірақ көп ұзамай билік үшін күрес басталды, онда ұлттық SPA консервативті Шығыс округтің жағына шықты. Батыс және Орталық округ бөлімшелеріне қарсы федерация құруға тыйым салынды, бірақ Орталық округтің радикалды топтары жұмысшылар колледжін бақылауға алуға жетті. 1919 жылы федерация бөлінді: көптеген фин мүшелері КПАҚ-қа (CPUSA) қосылды, олар 1920 жылдары партия мүшелерінің шамамен жартысын құрады және 1941 жылға дейін фин жұмысшылар клубтары арқылы өздерінің жеке ұйымдық құрылымын сақтап келді. Фин федерациясы 1920 жылдар бойы SPA-дағы ең ірі шетел тілі федерациясы болып қала берді.

Германия Федерациясы

Неміс тілінде сөйлейтін социалистер ертедегі социалистік топтардың көп бөлігін құрағандықтан, 1912 жылға дейін SPA-ның ішінде немесе сыртында жеке неміс тіліндегі ұйым құруға ешқандай қадам жасалмады. Бұл топ Нью-Йорк және Нью-Джерси штаттарындағы ұйымдарға көп сүйенді. 1919 жылы осы бөлімдер АҚШ Коммунистік партиясына (CPUSA) қосылды.

Венгрия федерациялары

Венгр тілінде сөйлейтін саяси топтар алғаш рет 1890 жылдары пайда болды және келесі онжылдықта SLP мен SPA-ға байланысты болды. Кейбір федерациялар SLP-ға мүше болғаннан кейін, Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары ұйымына (IWW) көшті. Көпшілігі SPA-ға қосылды, ал CPUSA-ға салыстырмалы түрде аз адам өтті.

Италия федерациялары

1902 жылы SLP құрамында социалистік итальян тілі федерациясы құрылды, бірақ келесі жылы одан бөлініп шықты. Федерация мүшелерінің көпшілігі синдикалистер болды және екі партияның бірімен де байланыс орнатпады, ал аз бөлігі 1910 жылы SPA-ға қосылды. Осы мүшелердің көпшілігі 1919 жылы SPA-да қалып қойды, бірақ Нью-Йорк бөлімшесі CPUSA-ға қосылды. CPUSA-да жеке федерация құруға жеткілікті итальян тілінде сөйлейтін мүшелер болған емес. Нью-Йорктегі итальян тілінде сөйлейтін киім тігуші жұмысшылары Халықаралық әйелдер киім тігушілер одағының өз ұйымдарын сақтап келді, SPA-мен байланыста болған кезде де, 1920 жылдары коммунистік басшылық астында да.

Еврей федерациялары

Негізгі мақалалар: Еврей социалистік федерациясы және Еврей социалистік бербанд. Әртүрлі ұлттардан еврей жұмысшылары да осы федерацияларға қатысты, бірақ еврей жұмысшылары 19 ғасырдың соңында ірі қалаларда "Жұмысшылар шеңберлері" (Arbeiterrings) деп аталатын топтар құрды. Дегенмен, формалды партиялар идеологиялық негізде де, жаңа келген "жасыл мүйізділердің" бундистік саясаты мен бұрынғы онжылдықтардағы ассимиляцияланған иммигранттар арасындағы айырмашылықтарға байланысты да фрагменттеуге бейім болды. Мыңдаған еврей социалистерінің 1905 жылғы сәтсіз революциядан кейін Польша мен Ресейден қашуынан кейін бундистік бағыт ақырында басымдық алды. 1912 жылға дейін ресми құрылмаған СПА-дағы Еврей федерациясы өз апталық газетін шығара отырып, қарқынды өсті. 1919 жылы ол бөлінді, көптеген мүшелері СПА-да қалды.

Латвия Федерациясы

1921 жылы АҚШ Коммунистік партиясының (CPUSA) құрамындағы Латвия федерациясы, орман шаруашылығымен айналысатын жұмысшылардың көптігімен, партия ішінде үшінші ең ірі федерация болып есептелді.

Литва Федерациясы

1905 жылы құрылған Литва Социалистік Федерациясы 1905 жылғы революциядан кейін репрессиядан қашып АҚШ-қа келген мүшелердің көптеп қосылуымен тез өсті. Бірақ, ұйым анархист және ұлтаралық бағыттағы топтар кеткен соң жарылып, 1914 жылы SPA-ға қосылғанда мүшелерінің жартысына жуығын жоғалтты. SPA-ға мүше болған кезеңде бірнеше апталық газеттер мен ай сайынғы журналдар шығарды. 1919 жылы SPA Федерацияның қызметін тоқтатты, себебі көптеген мүшелері АҚШ Коммунистік партиясына (КПУСА) қосылды, онда Литва Федерациясы ірі құрамдас бөліктердің біріне айналды.

Польша федерациялары

Америкадағы поляк социалистерінің альянсы Польшада революция жасауға бағытталған эмигранттар тобы ретінде құрылды, АҚШ-та емес. 1913 жылы Социалистік партияның поляк бөлімімен бірікті. Чикагода күнделікті газет және екі апталық газет шығарды. 1916 жылы Социалистік партиядан ресми түрде бөлінді, бірақ бір топ мүше партияда қалды. Шамамен бірнеше жүз мүше АҚСП-ға (CPUSA) қосылды.

Ресей Федерациясы

СЭЗ-де Ресей Федерациясының ресми құрылымы 1917 жылға дейін жасалмады. 1919 жылы 5000-нан астам мүшесі болды және сол жылы көбі CPUSA-ға қосылды. Палмердің ұстауларынан кейін бірқатар мүшелерін депортация арқылы жоғалтты.

Скандинавия федерациялары

SLP-нің 1899 жылы фракциялық таластардың салдарынан тарап кеткен даниялық алғашқы филиалы болды. SLP 1920 жылдарға дейін швед тілінде басылымдар шығаруды жалғастырды. СПА-ның Скандинавиялық федерациясының көп бөлігі 1919 жылы АҚШ Коммунистік партиясына (CPUSA) қосылды.

Словакия Федерациясы

1904 жылы Чикагода құрылған Словакия Социалистік Федерациясы 1913 жылға дейін тәуелсіз ұйым ретінде қалды, содан кейін SPA-ға мүше болды. Мүшелікке өткеннен кейін де ол өсуін жалғастырып, бірнеше газет жариялады және жиырмадан астам бөлімшесін сақтап тұрды.

Оңтүстік славян федерациясы

Бұл федерация, құрамында негізінен хорваттар мен словендер болған, 1910 жылы SPA-ға мүше болды. Словениялық мүшелер бөліністен кейін көбінесе SPA-да қалды, ал көптеген хорват мүшелері CPUSA-ға өтті.