Багоас: Ахеменид әкімі және патшалардың тағдыры

Кіріспе

Парсы Ахеменидтер империясының уәзірі (б.з.д. 336 жылы қайтыс болған) Дарий мен Александрдың жақыны, кіші Багоас. Багоас (; Βαγώας, Bagōas; б.з.д. 336 жылы қайтыс болған) – өліміне дейін Ахеменидтер империясының уәзірі (бас министрі) қызметін атқарған көрнекті парсы шенеунігі.

Өмірбаян

Багос – евнух, кейіннен Артаксеркс III патшаның уәзірі болды. Осы қызметінде ол Родос аймағының жалдамалы әскербасы Ментормен одақтасып, оның көмегімен Мысырды шамамен б.з.б. 342 жылдан бастап қайтадан Ахеменидтер империясының құрамына қосты. Ментор теңіз жағалауындағы провинциялардың әскербасы болды, Мысырдағы көтерілісшілерді басып таңдырды және грек жалдамалыларын патшаға жіберді, ал Багос сатраптарды басқарды, сонша билікке ие болды ki, Артаксеркс III патшаның өмірінің соңына қарай империяның нақты иесіне айналды (Диод. xvi. 50; салыстыр, Дидимус, Демосфеннің «Филиппікасы» туралы түсіндірмелер, vi. 5). Парсылық Арсес – Артаксеркс III пен Атоссаның кіші ұлы болғандықтан, оның таққа отыратыны күтілмеді. Оның күтпеген түрде таққа отыруы 338 ж.б.з.д. әкесінің қайтысынан кейін болды. Грек тарихшысы Диодор Сицилийдің мәлімдемесіне сәйкес, Багос оның отбасының көп бөлігін, дәрігердің көмегімен улап өлтірді. Алайда, Британ мұражайындағы (BM 71537) тақташада Артаксеркс III табиғи себептерден қайтыс болғаны айтылады. Багос билікте қалу үшін Артаксеркстің орнына оның ұлы Арсесті (Артаксеркс IV) таққа отырғызуға тырысты, оны өзіне бағыну оңай болады деп ойлады. Арсес таққа отырған екі жылдың ішінде Багоас билік жүргізгендіктен, тек қуыршақ патша ғана болды. Соңында, осы жағдайға наразы болып, және патша сарайындағы ақсүйектердің, Багоасқа деген жалпы жек көруінің ықпалымен, Арсес Багоасты өлтіруді жоспарлай бастады. Алайда Багос өзін қорғау үшін бірінші болып әрекет етіп, Арсесті улап өлтірді. Багос Арсестің туысы Дарий III-ті таққа отырғызды. Дарий құдіретті уәзірден тәуелсіз болуға тырысқанда, Багос оны да улануға тырысты; бірақ Дарий ескертіліп, Багоасты уды өзі ішуге мәжбүр етті (Диод. xvii. 5; Иоанн Антиохиялық, Мюллердің 38- және 39-басылымдары; Арриан ii. 14. 5; Курт. vi. 4. 10). Кейінірек айтылған аңыз бойынша, Багос – мысырлық және Артаксеркс III-ті өлтірген, өйткені ол тірі Апис сиырды өлтірген (Элиан, Тарихтың әртүрлі жазбалары, vi. 8), бірақ бұл мәлімдеме тарихи негізге ие емес. Багос Мэри Реноның «Персиялық бала» романында баяндаушының құлдыққа түсуі мен кастрациялануының себебі ретінде көрсетілген.

Bagoas was a eunuch who later became vizier to Artaxerxes III. In this role, he allied himself with the Rhodian mercenary general Mentor, and with his help succeeded in once again making Egypt a province of the Achaemenids, probably from 342 BCE. Mentor became general of the maritime provinces, suppressed the rebels in Egypt and sent Greek mercenaries to the king, while Bagoas administered the satrapies and gained such power that he was almost the real master of the Empire towards the end of Artaxerxes III's reign (Diod. xvi. 50; cf. Didymus, Comm. in Demosth. Phil. vi. 5). Arses of Persia was the youngest son of Artaxerxes III and Atossa and was not expected to succeed to the throne. His unexpected rise to the throne came in 338 BCE as a result of the death of his father, who, according to the Greek work of Diodorus Siculus, was poisoned along with most of his family by Bagoas with the assistance of a physician, when the vizier fell out of favour with him. A cuneiform tablet in the British Museum (BM 71537), however, suggests Artaxerxes III died from natural causes. Bagoas sought to remain in office by replacing Artaxerxes with his son, Arses (Artaxerxes IV), whom he thought easier to control. Arses remained little more than a puppet king during the two years of his reign while Bagoas acted as the power behind the throne. Eventually, disgruntled by this state of affairs and possibly influenced by the nobles of the Royal Court, who generally held Bagoas in contempt, Arses started planning Bagoas' murder. However, Bagoas again acted first in order to protect himself and managed to poison and kill Arses. Bagoas then raised a cousin of Arses to the throne as Darius III. When Darius attempted to become independent of the powerful vizier, Bagoas tried to poison him too; but Darius was warned and forced Bagoas to drink the poison himself (Diod. xvii. 5; Johann. Antioch, p. 38, 39 ed. Müller; Arrian ii. 14. 5; Curt. vi. 4. 10). A later story, that Bagoas was an Egyptian and killed Artaxerxes III because he had killed the living Apis (Aelian, Var. Hist. vi. 8), is without historical basis. Bagoas is mentioned in Mary Renault's novel The Persian Boy as the cause of the narrator's enslavement and castration.