Кіріспе

Вуди Алленнің 1991 жылғы "Көлеңкелер мен тұман" – Вуди Алленнің режиссерлік жұмысы және оның 1975 жылғы "Өлім" атты бір актілік пьесасының негізінде түсірілген 1991 жылғы американдық қара-ақ комедиялық фильмі. Басты рөлдерді Вуди Аллен, Миа Фарроу, Джон Малкович, Кэти Бейтс, Дэвид Огден Стайерс, Джоди Фостер, Дональд Плесенс, Лили Томлин, Джон Кусак, Мадонна және Кеннет Марс сомдады. Фильм Кауфман Астория студиясында түсірілді, ол Нью-Йорктегі ең ірі түсірілім алаңы болды. Бұл Алленнің Orion Pictures үшін түсірген соңғы фильмі де болды. "Көлеңкелер мен тұман" көрнекі стилімен неміс экспрессионизмінің Фриц Ланг, Г.В. Пабст және Ф.В. Мурнау сияқты режиссерлеріне, ал тақырыбымен Франц Кафкаға жасалған құрметті білдіреді. Фильмге сыншылардың пікірі әлсіз болды.

Сюжет

Клейнманды ұйқысынан қастандық жасайтын топ оятып, сериялық өлтірушіні іздеп жүргенін және оның көмегіне мұқтаж екенін айтады. Клейнманның үй иесі оған қымыз салынған қап береді. Ирми мен оның жігіті Пол, цирк орындаушылары, үйленуге және балалы болуға қатысты дау-дамай жасайды. Пол басқа шатырға барып, Маримен, басқа суретшімен жыныстық қатынасқа түседі. Мұны көрген Ирми қалаға қашып барып, жезөкшеханаға кіреді. Ирмиге құмарланған Джек есімді студент оған жыныстық қатынасқа түсу үшін үлкен сомаларды ұсынады. Ақыры ол 700 долларға жеткенде, жеңіледі. Клейнман сот дәрігерінің үйіне барып, онымен бірге бір стакан шери ішеді. Бірақ ол кеткеннен кейін өлтіруші оны өлтіреді. Клейнман полиция бөлімшесіне жергілікті отбасының үйінен шығарылуына наразылық білдіру үшін келеді. Сол жерде полиция тергеушінің өлімі туралы айтып, шери шынысындағы саусақ іздері арқылы өлтіруші туралы ілім тапқанын айтады. Үрейленген Клейнман полиция бөлімшесінде еркекпен жыныстық қатынаста болғандықтан толғанған Ирмимен кездеседі. Ол полицияға "құдай" деп атауына наразылық білдіреді, ал алаңда Клейнман дәлелдемелерді тәркілейді. Ирмиге 50 доллар айыппұл төлегеннен кейін полиция бөлімшесінен шығуға рұқсат етіледі және ол Клейнмен сыртта кездеседі. Олар бірге қаланы аралап, әр түрлі көріністерді көреді - әйелдің бөлмесіне кірген ер адам, аштықпен өліп жатқан ана мен бала, шіркеу - және қайтуға шешім қабылдайды. Пауыл Ирмиді іздеп қалаға келеді. Ол Джек ішіп жатқан барға кіреді. Шәкірті Пауылдың "жаудың бір семсерін жұтып, оны қорқыта бастағанын" еске алады. Клейнман мен Ирми оның үйіне қайта оралады, бірақ оның қалыңдығы кіруден бас тартады. Олар теңіз айлағына барады, бірақ Клейнманның қалтасынан шери шынысын тапқан қастандық жасайтын топтың шабуылына ұшырайды. Олар оны өлтіруші деп ойлап, Ирми мен Клейнманды линчтеуді шешеді, бірақ соңғысы перде спрейін қолданады және олар қашып кетеді. Осы арада Ирми мен Пол кездеседі, ал алдымен Пол Ирмиді басқа ер адаммен ұйықтағаны үшін өлтіруге дайын. Олар аштықтан өлген әйелдің өлтірілгенін және жерде жатқан сәбиді тапқан кезде ұрысты тоқтатады. Олар баланы ұстап, циркке қайтуға шешім қабылдайды. Клейнман жезөкшеханаға Ирмиді іздеп келеді, бірақ оны таба алмайды. Жұмыстағы бәсекелесінен ол цирктің қаладан кетіп бара жатқанын біледі және оған еруді шешеді. Циркте Клейнман сиқыршы Армстедпен танысады, оған қатты құлшылық етеді. Қылмыскер келіп, оларды өлтіруге тырысады, бірақ Армстед оны тоқтатады. Клейнман циркте Армстедтің көмекшісі болады, ал Ирми мен Пол жаңа туған баласын өсірумен бірге цирк орындаушылары ретінде мансабын жалғастырады.

Кассалық жинақ

1991 жылы премьерадан кейін «Көлеңкелер мен тұман» 1992 жылғы 20 наурызда Солтүстік Американың 288 кинотеатрында кеңінен көрсетілді. Алғашқы үш күн ішінде ол 1,111,314 доллар (экранға 3,858 доллар) тапты. Фильмнің жалпы табысы 2,735,731 долларды құрады. Оның өндіріс бюджеті 14 миллион долларға бағаланған. The New York Times газетінің Винсент Канби «Zelig» сияқты «Көлеңкелер мен тұман» да басқалардың туындыларына сілтеме жасайтын пастиш, бірақ ол осы сілтемелерді қолдану жолымен өте батыл, теріс жауап бермейтін түпнұсқа» деп жазды. Ол былай деді: «Ескерту: «Көлеңкелер мен тұман» өзінің ерекше толқын ұзындығында жұмыс істейді. Ол өзгеше. Оны басқа Аллен фильмдері сияқты күтуге болмайды. Ол өзінің тоны мен ырғағымен болжай алмайтын, тіпті режиссердің барлық туындылары сияқты шынайылық, сарказм және классикалық сезімталдықтың қосындысы». Variety журналы да осыған ұқсас пікір білдірді: «Ақ-қара түсті керемет түсірілген Вуди Алленнің «Көлеңкелер мен тұман» фильмі – неміс экспрессионизміне жасалған әдемі құрмет және повестік киноның бастауынан бергі әлеуметтік жауапкершілік тақырыбындағы туындыларға сілтеме. Алленнің жанкүйерлері бұл сәтсіз аяқталған жақсы әрекет деп санайды». The Washington Post газетінің жазушысы Дессон Томсон: «Вуди Алленнің «Көлеңкелер мен тұман» фильмінде ешқандай наразылық тудыратын нәрсе жоқ. Бұл да мәселенің бір бөлігі. 1920 жылдардағы осы қара-ақ комедия Алленнің сүйікті тақырыптары мен еуропалық кино қозғалыстары арқылы жасалған әдемі саяхат. Онда көптеген қонақ жұлдыздар мен Алленнің әзілдерінің жеткілікті саны бар. Бірақ ол сонымен қатар тегіс және биік шыңы жоқ. Фильм аяқталмайды, тоқтатылады. Үйге тек аяқтарыңызды ғана алып кетесіз». 2016 жылы кино сыншылары Робби Коллин мен Тим Роби «Көлеңкелер мен тұман» фильмін Вуди Алленнің ең нашар фильмдерінің бірі деп атады. Аллен өзінің 2020 жылғы «Ешқандай себепсіз» атты мемуарларында фильмнің сын мен коммерциялық сәтсіздігін еске түсіріп, «Түсірілім кезінде ешқандай қиындық болмады, тек фильм ғана» деп әзілдеді. Аллен мемуарларында фильмнің «коммерциялық апатқа ұшырағанын білгенін», бірақ оны «қауіпсіз орташа жобаларға» айналдыратын көркемдік қорқыныштан қашқандықтан жасағанын және дайын өнімді қорытындылап: «Бұл жаман идея емес, бірақ сіз оған көңіл-күйде болуыңыз керек, ал маркетингтік зерттеулер оның адамдарға ұнамайтынын көрсетті» деді.