Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын стиліндегі шіркеу қорытындағы шатырмен жабылған қақпа.
Gateway covered with a roof in an English style churchyard
Личгейт (ескі ағылшын тіліндегі līc, "майыт" сөзінен) немесе қайта тірілу қақпасы – дәстүрлі ағылшын немесе ағылшын стиліндегі шіркеу қорытының кіреберісінде орналасқан шатырмен жабылған қақпа. Мұндай қақпалар Ұлыбританиядан тыс жерлерде де кездеседі, мысалы, Ньюфаундленд, АҚШ-тың Оңтүстік аймақтары мен Техас, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Норвегия және Швецияда.
A lychgate (from Old English līc, corpse) or resurrection gate is a covered gateway found at the entrance to a traditional English or English style churchyard. Examples also exist outside the British Isles in places such as Newfoundland, the Upland South and Texas in the United States, Australia, New Zealand, South Africa, Norway, and Sweden.
Этимология
Lych сөзі ежелгі ағылшын немесе саксон тілінен қазіргі ағылшын тіліне "майыт" деген мағынада келген. Көбінесе бұл сөз белгілі бір тіркестер мен атауларда сөйлемнің сипатын білдіретін сөз ретінде қолданылған. Мысалы, lych bell – майытқа дейін соғылатын қол қоңырау; lych way – майытты жерлеуге апаратын жол (кейбір аймақтарда бұл жолдың құқығын белгілейтін деп есептелген); lych owl – сыңғырлап ұшатын сұрғыр құс, себебі оның дауысы өлімнің алғы құрметі саналған; және lyke wake – майыт басындағы түнгі күзет (Lyke Wake Dirge қараңыз). Бұл сөз қазіргі неміс тіліндегі Leiche, голланд тіліндегі lijk және lichaam, батыс фриз тіліндегі lyk және швед тіліндегі lik сөздерімен туыс, олардың барлығы "майыт" дегенді білдіреді. Швеция тілінде lychgate – stiglucka деп аталады, яғни "қадамдық қақпа". Бұл қақпаның тік бойымен екіге бөлінгендігімен түсіндіріледі, соның арқасында оның төменгі бөлігін ашпастан асып өтуге болады. Скандинавия тілдерінде lych сөзінің тағы бір мағынасын (lyke, luke, lucka – "қақпа, жарық") табуға болады.
The word lych survived into modern English from the Old English or Saxon word for "corpse", mostly as an adjective in particular phrases or names, such as lych bell, the hand bell rung before a corpse; lych way, the path along which a corpse was carried to burial (this in some districts was supposed to establish a right of way); lych owl, the screech owl, because its cry was a portent of death; and lyke wake, a night watch over a corpse (see Lyke Wake Dirge). It is cognate with the modern German Leiche, Dutch lijk and lichaam, West Frisian lyk and Swedish lik, all meaning "corpse". Lychgate in Swedish is called stiglucka, literally "step hatch". The explanation is that the gate was split vertically so that you could step over the lower part without having to open it. Therefore, one can also guess another meaning of lych (lyke, luke, lucka "hatch, gap") from the Scandinavian languages.
Сипаттама
Лихгейттер – қақпа үстіндегі шатырлы галерея тәрізді құрылым, көбінесе ағаштан салынған. Олар әдетте төрт немесе алты тік, төртбұрышты ағаш бағанадан тұрады. Бағаналардың үстіне сабан, ағаш немесе топырақтан жасалған жапқыштармен жабылған, тік төбелі бірнеше арқалық орнатылады. Олар әшекейлік ою-өрнектермен безендірілуі мүмкін, ал кейінірек естелік ретінде орнатылған. Кейде қақпаның екі жағында табыт көтерушілер немесе қара күзетушілер отыруы үшін ойыс орындықтар болады. Лихгейттер белгілі бір үлгіде салынған, бірақ формасында көптеген өзгерістер кездеседі. Әдетте, олар қабырғалы немесе жамбас шатырлы болып келеді, көбінесе аза тұрушылар отыруға арналған орындықтарымен немесе табытты қоюға арналған лих тасы, табыт тұғыры немесе ағаш тіреуіштермен жабдықталған. Лихгейттің ең көп таралған түрі – екі жағы қатты төбелі, плиткамен немесе сабанмен жабылған қарапайым шатыр. Девон графтығындағы Берринарборда крест пішіндес лихгейт бар, ал Вестморленд графтығындағы Траутбекте бір шіркеу ауласында үш лихгейт салынған. Кейбір әсем қақпалардың үстінде бөлмелер де болуы мүмкін. Техас штаты мен АҚШ-тың оңтүстігінде лихгейттер құрылысы қарапайым, әдетте болат немесе ағаштан жасалған көпір және зираттың атын көрсететін тақтадан тұрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген лихгейттер соғыс ескерткіштері ретінде салынды, мысалы, Гертфордширдегі Сандридж лихгейті. Сандридж лихгейті, сондай-ақ Нортумберлендтегі Аллендейлдегі Сент-Кутберт лихгейті ІІ санаттағы ескерткіштер тізіміне енген. Дегенмен, Санкт-Петер, Фелкирк, Йоркшир сияқты көптеген ескерткіш лихгейттер тізімде жоқ. Жаңа мыңжылдықты атап өту үшін бірнеше жаңа үлгілер салынды, мысалы, Линкольнширдегі Лентон лихгейті.
Lychgates consist of a roofed porch like structure over a gate, often built of wood. They usually consist of four or six upright wooden posts in a rectangular shape. On top of this are a number of beams to hold a pitched roof covered in thatch or wooden or clay tiles. They can have decorative carvings and in later times were erected as memorials. They sometimes have recessed seats on either side of the gate itself, for the use of pall bearers or vigil watchers. Lychgates followed a somewhat predictable pattern, though great variations in form could be seen. Typically, they were gable or hipped roofed, often with benches where mourners could sit, or with a lych stone, coffin stool or trestle, upon which a coffin could be rested. The most common form of lychgate is a simple shed composed of a roof with two gabled ends, covered with tiles or thatch. At Berrynarbor, Devon, there is a lychgate in the form of a cross, while at Troutbeck, Westmorland, there are three lychgates to one churchyard. Some elaborate gates have chambers over them. In Texas and the South of the US, lychgates are simpler in construction, usually consisting of a steel or wooden span with a sign showing the name of the burial space. After World War I a number of lychgates were built as war memorials, for example that of Sandridge, Hertfordshire. Sandridge lychgate is a Grade II listed building as is that of St Cuthbert's, Allendale, Northumberland. However, many of these memorial lychgates, such as that of St Peter's, Felkirk, Yorkshire, are not listed. Several new examples were built to mark the new millennium, such as that at Lenton, Lincolnshire.
Қолдану
Орта ғасырларда, әдетте адамдар үйде қайтыс болатын және жаназа үйлері болмаған кезде, марқұмдар бір сүйекке (bier) қойылып, лихгейтке (lychgate) жеткізілді. Олар онда, көбінесе мәйіт ұрлаушылардан сақтау үшін, жаназа рәсіміне дейін күтіп отыратын, ол бір-екі күннен кейін өтуі мүмкін еді. Лихгейт жаңбырдан қорғады және көбінесе қарауылшылар отыруы үшін орындықтар болды. Сол кезде мәйіттерді сандыққа емес, тек кебінге орап жерлейтін. Жаназа кезінде дін қызметкері лихгейт астындағы қызметтің бірінші бөлігін өткізді. Дәстүрлі түсінікте, қақпа – «дін қызметкерінің келуін күтіп тұрып, мәйіттің қойылған жері» еді. 1899 жылы жазылған бір ағылшын комментаторы лихгейт, «немесе мәйіт қақпасы, шатыры бар, жаназа дін қызметкерін күтіп тұрғанда қорғау үшін арнайы жасалған, бірақ кейбір жағдайларда ғана осы мақсатқа толықтай қолданылады; көбінесе, егер болса, шіркеу алаңының басты қақпасы болып табылады» деп атап көрсеткен. Корнуолл мен Девонның кейбір аймақтарында мұндай қақпалар «трим трамдар» деп аталды – жаназа процессиясын (немесе трамвайды) дін қызметкеріне дайын болу үшін дұрыс ретпен келтіріп (немесе түзетіп) орналастыратын жер. Шотландияның кейбір бөліктерінде Lykerstanes (әдеби мағынасы – «мәйіт тастары») осыған ұқсас мақсатта қолданылған болуы мүмкін. Лихгейттер қасиетті және қасиетсіз кеңістікті ажыратуға және лиминалдық кеңістік ретінде қызмет етуге арналған. Тас лихгейттер ішкі және сыртқы дыбыстар арасындағы айқын контраст арқылы бір кеңістіктен екіншісіне өту туралы естілетін сезімді күшейте алады. Англияда соңғы жерленген адамның рухы келесі жерленгенге дейін қақпада күзетші болып тұрады деген халық сенімі болды, бұл қай мәйітті бірінші жерлеу керектігін анықтау үшін кіреберістегі қақтығыстарға әкелді.
In the Middle Ages, before mortuaries, and at a time when most people died at home, the dead were placed on a bier and taken to the lychgate where they remained, often attended against bodysnatchers, until the funeral service, which may have been a day or two later. The lychgate kept the rain off, and often had seats for the vigil watchers. Bodies at that time were buried in just shrouds rather than coffins. At the funeral, the priest conducted the first part of the service under the shelter of the lychgate. In traditional usage, the gate was "the sheltered point at which the coffin was set down at a funeral to await the clergyman's arrival." An English commentator, writing in 1899, noted that the lych gate, "or corpse gate, with its pent house roof, is specially provided for the shelter of a funeral while awaiting the priest, but it is only in a few cases that it is exclusively used for that purpose; it is frequently, perhaps, where it exists, commonly, the principal gateway of the churchyard." In some regions of Cornwall and Devon, such gates were called "trim trams" – the spot where a funeral train (or tram) was brought into the proper order (or trimmed) to be ready for the officiating clergyman. In parts of Scotland, Lykerstanes (lit. "corpse stones") may have served a similar purpose. Lychgates serve to differentiate consecrated and unconsecrated space, and serve as a liminal space. Stone lychgates may create an increased aural awareness of the transition from one space to another by creating a tangible contrast between sounds inside and outside. In England, there was a folk belief that the spirit of the last person buried stands watch at the gate till the next is buried, leading to funeral fights at the entrance to decide which corpse should be buried first.
Той дәстүрлері
Дәстүр бойынша Англияның кейбір аймақтарында, әсіресе Йоркширдің бір бөлігінде, үйлену тойының соңында күйеу жігіт пен қалыңдық шіркеуден шыққанда жергілікті балалар қақпаларды жабады (немесе қақпалар болмаса, арқанмен тосқауыл жасайды) және оларға өткізу үшін ақы төлеу керек болады. Ал, Чешир мен Шропширде үйлену тойының қауымдастары личгейт арқылы өтуден қашқан, себебі бұл бақытсыздық әкеледі деп сенген.
Traditionally in some parts of England, particularly parts of Yorkshire, at the end of the wedding as the bride and groom leave the church the gates are closed (or where there is an absence of gates a rope is held across) by the local children and the couple have to pay them to let them pass. Conversely, in Cheshire and Shropshire, wedding parties would never pass through the lychgate, so as to avoid misfortune.