Кіріспе
Орыс экзистенциалистік философы (1866–1938) Лев Исаакович Шестов (Лев Исаакович Шестов; 31 қаңтар [ескі стиль бойынша 13 ақпан] 1866 – 19 қараша 1938; туғандағы аты – Егуда Лев Шварцман) – еврей тегіндес орыс экзистенциалистік және діни философы. Ол философиялық рационализм мен позитивизмді сынағандығымен әйгілі. Оның еңбектері ақыл мен метафизикадан асып түсетін бағытты қолдады, бұл соңғы мәселелер, оның ішінде Құдайдың мәні немесе адамның өмір сүруі туралы нақты шындықты анықтауға қабілетсіз екенін дәлелдейді. Қазіргі заманғы ғалымдар оның шығармаларын «антифилософия» деп атайды. Шестов Ницше және Кьеркегор сияқты философтар, сондай-ақ Достоевский, Толстой және Чехов сияқты орыс жазушылары туралы көп жазды, сонымен қатар Жорж Батай туралы да еңбектер жариялады. Өмірінің соңына дейін, 1938 жылға дейін Парижде тұрды.
Lev Isaakovich Shestov (Лев Исаакович Шестов; 31 January [O. S. 13 February] 1866 – 19 November 1938; born Yeguda Lev Shvartsman) was a Jewish Russian existentialist and religious philosopher. He is best known for his critiques of both philosophic rationalism and positivism. His work advocated a movement beyond reason and metaphysics, arguing that these are incapable of conclusively establishing truth about ultimate problems, including the nature of God or existence. Contemporary scholars have associated his work with the label "anti philosophy." Shestov wrote extensively on philosophers such as Nietzsche and Kierkegaard, as well as Russian writers such as Dostoyevsky, Tolstoy, and Chekhov. and Georges Bataille. He lived in Paris until his death in 1938.
Өмір
Шестов Киевте еврей отбасында дүниеге келді. Ол Чикагоға көшіп барған және бизнес пен саясаттағы танымал Прицкерлер отбасының патриархы болған Николас Прицкердің туысы еді. Билікпен тудырған келіспеушіліктердің салдарынан ол әртүрлі орындарда білім алды. Мәскеу мемлекеттік университетінде заң және математиканы оқыды, бірақ студенттер инспекторымен жанжалдасқаннан кейін Киевке оралуға мәжбүр болды, онда оқуын аяқтады. Шестовтың диссертациясы Киевтің Санкт-Владимир императорлық университетінде революциялық көзқарастарды білдіргені үшін қабылданбады, осылайша ол заң ғылымының докторы атағын алу мүмкіншілігінен айырылды. 1898 жылы ол белгілі орыс зиялылары мен суретшілерінің шеңберіне кірді, оның ішінде Николай Бердяев, Сергей Дягилев, Дмитрий Мережковский және Василий Розанов болды. Шестов осы шеңбер құрған журналға мақалалар жазды. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы маңызды философиялық еңбегін аяқтады: «Толстой мен Ницшенің іліміндегі жақсылық: философия және уағыз». Бұл еңбек Шестовтың ой-өрісіне терең ықпал еткен екі автор туралы болды. Ол Федор Достоевский мен Фридрих Ницше туралы екінші кітабында ойларын дамытты, бұл Шестовтың өзгеше және өткір ойшыл ретінде беделін арттырды. «Барлық нәрсе мүмкін» (1905 жылы жарық көрген) еңбегінде Шестов орыс және еуропа әдебиеттерінің айырмашылықтарын зерттеу үшін Фридрих Ницшенің афоризмдерге толы стилін қабылдады. Бұл еңбек көптеген интеллектуалдық тақырыптарды зерттегенмен, негізінен экзистенциализм философиясының сатиралық және өмірлік жағдайларға қатысты біздің көзқарастарымызды сынап-қадірлейтін еңбегі еді. С.С. Котелианскийдің осы еңбекке жазған әдеби алғы сөзінде Д.Х. Лоуренс Шестовтың философиясын былай қорытындылады: «'Барлығы мүмкін' – оның шын мәніндегі басты ұраны. Бұл нигилизм емес. Бұл – адам психикасын ескі байланыстардан босату ғана. Оның орталық идеясы – адамның психикасы, немесе жаны, тек өзіне ғана сенеді, басқа ештеңеге емес». Шестов осы қолжетімді еңбегінде дін, рационализм және ғылым сияқты маңызды мәселелерді қарастырады, осы тақырыптарды ол кейінірек «Иовтың тепе-теңдігі» сияқты жазбаларында да зерттейді. Шестовтың осы еңбектен алған маңызды цитаты мынадай: «Біз тек бір ғана мәлімдеме объективті шындыққа ие деп ойлауымыз керек: жер бетінде ештеңе мүмкін емес. Егер біреу бізді басқа, шектеулірек және шектейтін шындықтар бар екенін мойындауға мәжбүр еткісі келсе, біз барлық мүмкіндігімізді пайдаланып қарсы тұруымыз керек». Шестовтың еңбектерін тіпті оның жақын орыс достары да мақұлдамады. Көптеген адамдар Шестовтың шығармаларында ақыл мен метафизиканы жоққа шығаруды, тіпті нигилизмді қолдауды көрді. Дегенмен, ол Д.Х. Лоуренс және оның досы Жорж Батай сияқты жазушылардың құрметіне ие болды. 1908 жылы Шестов Фрайбургке (Германия) көшіп, 1910 жылға дейін сонда тұрды. Осы кезеңде автор көп еңбек етті. Осы еңбектердің нәтижесінде «Ұлы сергекшілік» және «Соңғы сөздер» атты кітаптар жарық көрді. 1915 жылы Мәскеуге оралды, осы жылы оның ұлы Сергей немістермен шайқаста қаза тапты. Мәскеу кезеңінде оның шығармаларына дін мен теология мәселелері күштірек әсер етті. 1917 жылы большевиктердің билікті басып алуы Шестовтың өмірін қиындатты, марксистер оны жаңа еңбегі «Potestas Clavium» кітабына кіріспе ретінде марксистік ілімді қорғауды жазуға мәжбүр етті, әйтпесе ол жарияланбас еді. Шестов бұған қарсылық көрсетті, бірақ биліктің рұқсатымен Киев университетінде грек философиясы бойынша дәріс оқыды. Шестовтың кеңес үкіметіне деген наразылығы оны Ресейден ұзақ сапарға шығарып, ақырында Францияға жеткізді. Автор Францияда танымал болды, оның өзгешелігі тез танылды. Парижде ол жас Жорж Батайлмен достық қарым-қатынас орнатып, оған үлкен ықпал етті. Ол сондай-ақ Эжен мен Ольга Петиттерге жақын болды, олар оған және оның отбасына Парижге көшіп, француз саяси және әдеби ортасына енуге көмектесті. Бұл орыстың жаңадан танылғанын француз философиясының беделді журналына үлесін қосуды сұрауы дәлелдейді. Соғыс аралық жылдары Шестов өте танымал ойшылға айналды. Осы кезеңде ол Блез Паскаль мен Плотин сияқты ұлы теологтарды зерттеуге толығымен берілді, сонымен қатар 1925 жылы Сорбоннада дәріс оқыды. 1926 жылы ол Эдмунд Гуссерлмен танысты, олармен философиялық көзқарастарындағы күрт айырмашылықтарға қарамастан, жылы қарым-қатынасты сақтады. 1929 жылы Фрайбургке оралған кезде ол Эдмунд Гуссерлмен кездесіп, дат философы Серен Кьеркегорды зерттеуге шақырылды. Кьеркегорды тану Шестовты оның философиясының көп ұқсастықтарын, мысалы, идеализмді жоққа шығаруын және адам объективті ақыл мен растаудың орнына негізсіз субъективті ой арқылы ең жоғары білімге қол жеткізе алады деген сенімін байқауға мүмкіндік берді. Дегенмен, Шестов Кьеркегор осы ойды жеткілікті деңгейде дамытпағанын, ал оның орнына одан әрі жалғастыруға бел буды. Осы тенденцияның нәтижесі 1936 жылы жарық көрген «Кьеркегор және экзистенциализм философиясы: даладағы дауыс» еңбегінде көрінеді, бұл христиан экзистенциализмінің негізгі еңбегі. Денсаулығы нашарлағанға қарамастан Шестов жазуды жалғастырды және ақырында өзінің шедевр туындысын, «Афина және Иерусалим» еңбегін аяқтады. Бұл еңбек еркіндік пен ақыл арасындағы қақтығысты зерттейді және философияда ақылды жоққа шығару қажеттігін көрсетеді. Бұдан әрі, ғылыми әдіс философия мен ғылымды ұсынылмайтын еткенін көрсетеді, өйткені ғылым эмпирикалық байқаулармен айналысады, ал (Шестовтың пікірінше) философия еркіндік, Құдай және мәңгілік өмір сияқты ғылыммен шешілмейтін мәселелермен айналысуы керек. 1938 жылы Шестов демалыс үйінде ауыр науқасқа шалдықты. Өмірінің соңғы кезеңінде ол Үнді философиясымен және оның замандасы және досы Эдмунд Гуссерлдің еңбектерімен айналысты, ол жақында қайтыс болды. Шестов Париж клиникасында қайтыс болды.
Философия
Шестовтың философиясы, көз тартарлықтай, философия емес сияқты, немесе ол антифилософияның бір түрі: ол философиялық мәселелердің жүйелі бірлігін де, теориялық түсіндірмесін де ұсынбайды. Шестовтың көптеген еңбектері шашыраңқы болып келеді. Түр жағынан (ол көбінесе афоризмдерді пайдаланған) стильі тура емес, желілі және дәлелдеуге бағытталмаған, керісінше, жарылыс сияқты болып көрінеді. Автор өмірдің өзінің соңында, логикалық немесе рационалды ізденіс арқылы түсіндірілмейтінін айтады. Шестов ешқандай метафизикалық болжам өмірдің сырларын толыққанды шеше алмайды деп тұжырымдайды. Негізінен, оның философиясы проблеманы шешуге емес, проблема тудыруға бағытталған, өмірдің жұмбақтығына айрықша мән береді.