Кіріспе

Қою немесе айналу нүктесі үшін шығыңқылық.

Трюнион – бұл монтаждау немесе айналу нүктесі ретінде қолданылатын цилиндрлі шығыңқылық. Алғаш рет зеңбіректермен байланыстырылған, олар маңызды әскери жетістік болып табылады. Басқаша айтқанда, трюнион – бұл еңкейтілген пластинаны орналастырып, тіреуге арналған ось. Бұл қате түсінік, себебі шын мәнінде ол нағыз трюнион үшін тіреу құрылғысы болып табылады. Механикалық инженерияда (төмендегі трюниондық подшипник бөлімін қараңыз), ол айналатын қосылыстың бір бөлігі, онда ось (трюнион) толық немесе жартылай цилиндрге енгізіліп, ішінде айналады.

Ортағасырлық тарих

Қаңтардың триниондары – қаңтардың массалық ортасының алдында құйылған және екі дөңгелекті жылжымалы қару-жарақ тасымалдауышқа бекітілген екі шығыршық. Олар қаңтардың тұмсығын оңай көтеруге және түсіруге мүмкіндік бергендіктен, әскери тарихшылар триниондарды құюды ертедегі далалық артиллериядағы маңызды жетістіктердің бірі деп санайды. 15 ғасырдың басында ірі және қуатты қоршау қарулары пайда болған кезде оларды орнатудың жаңа тәсілі қажет болды. Қарудың артына қарай созылған нығайтылған дөңгелектері, осьтері және "іздері" бар берік қару тасымалдауыштары жасалды. Қаңтардың ұзындығы 2 метрге дейін жетіп, олар темірден жасалған снарядтарды атуға қабілетті болды. Атылған кезде, бұл ұнтақ темір доптарының ұзақтығы мен дәлдігі тас лақтыратын бомбардтармен шамалас болды. Триниондар массалық ортасына жақын орнатылды, бұл қаңтарды тірегіне орнатылған тасымалдауыштан түсірмей-ақ кез келген қалаған бұрышқа көтеруге мүмкіндік берді. Кейбір қаңтарларда алғашқы жұптан бірнеше фут қашықтықта орналасқан екінші триниондар жиынтығы болды, оларды тасымалдауды жеңілдету үшін пайдалануға болады. Қаңтар кері соққы жасағанда тасымалдауыш бірнеше метр артқа жылжитын, бірақ адамдар немесе жылқылар тобы оны қайтадан ату позициясына қоя алатын. Бұл үлкен қоршау қаруларын жылдам тасымалдауға, тасымалдау режимінен ату позициясына жылдам ауыстыруға мүмкіндік берді, және оларды адамдар немесе жылқылар тобы тарта алатын кез келген жерге алып жүруге болатын.

Бастапқы мән

Оның мүмкіндіктеріне байланысты француз және Бургундия жасаған қоршау қаруы, триондарымен жабдықталған, шамамен 1465 жылдан 1840 жылға дейін елеулі өзгерістерді қажет етпеді. Король Карл VIII және француз армиясы осы жаңа қаруды 1494 жылы Италияға жасаған жорықта қолданды. Сол кезде итальяндықтар соғыс және артиллерия шеберлері деп есептелгенмен, француз қоршау қару-жарағының жаңалықтарын күтпеген еді. Бұрынғыда далалық артиллерия қарулары үлкен калибрлі бомбалар болды: алып тастармен немесе басқа да оқ-дәрілермен бірге мақсаттан мақсатқа сүйрелетін үлкен зеңбіректер. Бұл гиганттар тек қоршау кезінде ғана тиімді қолданылуы мүмкін, көбінесе соғыс алаңында психологиялық әсер тудыратын. Мұндай алып минометтерге ие болу кез келген армияның жеңісіне кепілдік бермеді. Француздар осы үлкен қарулардың шектеулерін байқап, кішірек және жеңіл қаруларын жетілдіруге күш салды, олар кішірек, басқарылатын снарядтарды үлкен мөлшердегі оқ-дәрімен үйлестірді. Оларды триондармен жабдықтау екі себептен маңызды болды. Біріншіден, жылқылардың тобы осы зеңбіректерді әскерлерімен бірге жылжуға жеткілікті жылдамдықпен жылжыта алды, енді атыс алдында дұрыс қашықтықты алу үшін тоқтатып, күймеден түсірудің қажеті болмады. Екіншіден, зеңбіректердің бүкіл салмағын көтермей-ақ ату бұрышын реттеу мүмкіндігі, нысананы тактикалық түрде таңдауға және қайта таңдауға мүмкіндік берді, тек алғашқы таңдалған нысанаға ғана бағытталмайтын. Итальяндық тарихшы және мемлекет қайраткері Франческо Гиччардини, зеңбіректер қала қабырғаларына өте жылдам орналастырылып, тым жақын орналастырылып, өте жылдам және күшпен атылғанын, сондықтан елеулі зардап келтіру үшін кеткен уақыт бірнеше күннен (бомбалар сияқты) бірнеше сағатқа дейін азайғанын жазды. Осы жаңа қарулардың пайда болуымен жеті жылға дейін қоршауға алған қалалар тез құлады. Қорғаныс тактикасы мен бекіністерді өзгерту қажет болды, өйткені бұл жаңа қаруларды жылдам тасымалдауға және стратегиялық орындарға әлдеқайда дәл бағыттауға болатын. Екі маңызды өзгеріс – қаланы қоршап тұратын және зеңбіректердің соққысын жұмсартатын, жермен қапталған төменгі, көлбеу қамалдар (глацис) мен дөңгелек күзет мұнараларын бұрышты бастиондармен алмастыру болды. Бұл мұнаралар «итальяндық із» деп аталды. Осы жаңа қаруды алуға шамасы келгендер көршілерінен және кішігірім мемлекеттерден тактикалық артықшылыққа ие болды, олар оларды өз армияларына енгізе алмады. Италия княздықтары сияқты кішігірім мемлекеттер бірігуге бастады. Франция немесе Габсбург императорлары сияқты бұрыннан бар күшті мемлекеттер өз аумақтарын кеңейтіп, бақылауын күшейте алды. Жерлері мен қамалдарының тартылып алыну қаупінен дворяндар салық төлеуге және билеушілерінің бұйрықтарын орындауға көшті. Триондарға орнатылған қоршау қаруларымен күшті және үлкен мемлекеттер құрылды, бірақ осының нәтижесінде көршілес үкіметтер арасындағы күрес күшейді және бұл Еуропаны келесі ғасырлар бойы мазалады.

Көлік құралдарында

Көне автомобильдерде трюнион аспа жүйесінің бөлігі болып табылады және артқы дөңгелек ступицасының шассиге қатысты еркін қозғалуына немесе алдыңғы дөңгелек ступицасының рульмен бірге айналуына мүмкіндік береді. Көптеген автомобильдерде (мысалы, Triumph өндірісіндегілерде) трюнион мыс немесе қоладан құйылған және дұрыс майланбаған жағдайда бұзылуға бейім. 1962 және 1965 жылдар аралығында American Motors кейбір модельдердегі алдын ала майланған алдыңғы аспа трюниондарын әр 51499 км (32000 миль) немесе үш жыл сайын натрийлі маймен майлауды ұсынды. 1963 жылы олар басқаларының жоғарғы трюнионына кірді өткізбейтін және автомобильдің қызмет ету мерзімі бойы силиконды майды сақтайтын қалыпты резеңке "Clevebloc" буксирлерін орнатты. Авиацияда бұл термин қону шассиін немесе қону тірегін ұшақ корпусына бекітетін құрылымдық элементті білдіреді. Қону тірегін жинап алуға арналған ұшақтарда трюнион бүкіл тірек жинағының айналуына мүмкіндік беру үшін бұрылады. Ауыр техникада, мысалы бульдозерде, бұл термин көлік шассисіндегі тіреулерді білдіреді, оларға пышақ жақтасы бекітіледі және тік қозғалысқа мүмкіндік беретін ілмектер орналасқан. Chevrolet GMC C/K пикаптарында бұл термин артқы қақпақты бекіту нүктелерін білдіреді. Дәстүрлі артқы қақпақ ілгектерін пайдаланудың орнына, трюниондар пикаптың артқы қақпағын жылдам және құралсыз алып тастауға және орнатуға мүмкіндік береді. Оське қатысты термин көп осьті конфигурацияларда қолданылатын аспа түрін білдіреді. Бұл "өз орталық сызығына перпендикуляр көлденең осьтің бойында орталық нүктесінде немесе оған жақын жерде иілген қысқа ось, әдетте екі осьті тербеліс үшін жүріс сәулесімен жұптасып қолданылады". Бұл аспа түрі осьтік топқа жүктеме беруге мүмкіндік береді. Трейлерлерде теңестіру тіректерінде трюниондық бекіткіштер болуы мүмкін. Поршенді қозғалтқыштың газ бөлу механизмінде бұл термин клапанды бұрылысқа айналу нүктесі ретінде қызмет ететін бекітілген осьті білдіреді.

Басқа технологияда

Бу машиналарында олар тербеліс жасайтын бу цилиндрінің екі жағындағы тіреу тіректерін қолдайды. Олар әдетте түтікшелі болып келеді және буды тасымалдайды. Байланыс спутниктерінде антенналар көбінесе бір жұп тіреу тіректеріне орнатылады, бұл сәуле үлгісін геостационарлық орбитадан Жерге дұрыс бағыттауға мүмкіндік береді. Сахналық жарықтандыру құралдарында тіреу тірегі – жарық жолағының екі шетіне бекітілген кронштейн, ол жарық жолағын еденге орнатуға мүмкіндік береді. Кейде тіреу тіректерінде жарық жолағын оңай жылжыту үшін дөңгелектер де орнатылады. Ағаш өңдеуде олар араның аралық осін ара үстелінің астыңғы жағына бекітетін жиынтық болып табылады. Қалдықтарды жинауда тіреу тірегі – қоқыс контейнерінің алдыңғы бөлігіндегі таяқша, ол қоқыс тасымалдау машинасының артқы бөлігіне жалғанады. Ғарыш шаттлында жүк элементтерінің бүйірлеріне тіреу тіректері бекітіледі, олар жүк бөлімінің табандарына орнатылған қабылдағыштарға бекітіледі. Бұл қабылдағыштарға қашықтан бұйрық беріп, таңдалған элементтерді бекітуге және босатуға болады. Жүк элементтерінің төменгі жағында ұқсас ілгектер болады, олар жүк бөлімінің төменгі жағындағы сәйкес тесіктерге еніп тұрады. Гидравликалық цилиндрлерде, фланцқа немесе тіреу тірегіне қарағанда, тіреу тірегі (сыртқы ілгектері немесе ішкі қуыстары бар) денені орнатудың баламалы түрі болуы мүмкін. Болат өндірісінде, Бессемер конвертерінде екі жағында балқытылған болатты құюға арналған тіреу тіректері бар. Геодезиялық толық станциялар мен теодолиттерде тіреу тірегі осі – телескоптың айналу осі болып табылады. Ол түтікшелі спирттік деңгейдің анықтаған көлденең осіне параллель. Добсон телескоптарының конструкциясында, көбінесе биіктік тіректері деп аталады. Құрылыс инженерлігінде, жол плитасы бір жағында, қарсы салмақ екінші жағында болатын айналмалы көпірдің түрі. Зертханалық центрифугаларда, айналмалы роторлардағы үлгілік ыдыстарды бұру үшін тіреу тіректері қолданылады. Ядролық электр станцияларында бу генераторларын ауыстырғанда, оларды тіктеп қоюға, рельс жүйесіне орнатуға және оқшаулаудан шығаруға тіреу тіректері пайдаланылады. Жел турбиналарының генераторларында тіреу тіректері беріліс қорабын (ротордан генераторға қуат беру) орнатудың үш немесе одан да көп нүктесінің екеуі ретінде қолданылады, бұл айналу моментінің өзгеруіне байланысты шектеулі қозғалысқа мүмкіндік береді және жетек желісін қашықтан басқаруға және қызмет көрсетуге қолайлы жағдай жасайды.

Трюниондық подшипниктер

Машина жасау саласында – толық немесе ішінара цилиндрдің ішіне (және ішінде) бұрылатын вал (труннион) енгізілетін айналмалы буындардың бір бөлігі. Көбінесе қарама-қарсы жұптарда қолданылатын бұл буын, труннион мен цилиндр арасындағы үлкен беттік байланыс ауданының арқасында жоғары дәлдік пен беріктікті қамтамасыз етеді. Ұшақ құрылысында бұл – басқарудың маңызды бөлігінде еркін қозғалысты қамтамасыз ету үшін жасалған, өздігінен орналасқан концентрлі подшипниктер. Бұл термин айналатын цилиндрдің сырғанатын дөңгелегін сипаттау үшін де қолданылады. Мысалы, тас жылтырату (лапидарлы) цилиндрі труннионға ұқсас екі дөңгелекте жылжиды. Қант өнеркәсібі 7 метрге дейін диаметрі, 40 метрге дейін ұзындығы және 1000 тоннаға дейін салмағы бар айналатын цилиндрлерді пайдаланады. Олар сағатына шамамен 30 айналыммен айналады. Олар трунниондарда жылжитын жолға тіреледі. Осыған ұқсас құрылғылар цемент өндірісінде де қолданылады. Тау-кен өндірісіндегі кейбір байыту заводтары әр аяғында үлкен труннион және оған сәйкес труннион подшипниктерімен бекітілген барабанды тазартқыштарды қолданады.