Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италияда немесе итальян тіліндегі опералар
Operas in Italy or in the Italian language
Итальян операсы – Италиядағы опера өнері және итальян тіліндегі опера. Опера 1600 жыл шамасында Италияда пайда болды және итальян операсы осы күнге дейін осы өнер түрінің тарихында үстемдік етіп келеді. Гендель, Глюк және Моцарт сияқты шетелдік композиторлардың көптеген танымал итальян операларын жазған. XIX және XX ғасырдың басындағы итальян композиторлардың, мысалы Россини, Беллини, Доницетти, Верди және Пуччинидің туындылары әлемдегі ең танымал опералардың қатарына жатады және бүгінде әлемнің опера театрларында қойылады.
Italian opera is both the art of opera in Italy and opera in the Italian language. Opera was in Italy around the year 1600 and Italian opera has continued to play a dominant role in the history of the form until the present day. Many famous operas in Italian were written by foreign composers, including Handel, Gluck and Mozart. Works by native Italian composers of the 19th and early 20th centuries, such as Rossini, Bellini, Donizetti, Verdi and Puccini, are amongst the most famous operas ever written and today are performed in opera houses across the world.
Шығу тегі
Жакопо Перидің "Дафне" қазіргі түсінік бойынша опера саналды. Дегенмен, Перидің туындылары ән айту арқылы драма саласындағы шығармашылық вакуумнан туындаған жоқ. Операның толыққанды қалыптасуының алғышарты монодияның пайда болуы болды. Монодия – бұл драматикалық тұрғыдан ойластырылған әуенді жеке орындау/беру, ол мәтіннің эмоционалдық мазмұнын жеткізуге арналған, және салыстырмалы түрде қарапайым аккордтар тізбегімен сүйемелденеді, басқа полифониялық бөліктердің орнына. Итальяндық композиторлар бұл стильде 16-шы ғасырдың соңында шығармалар жасай бастады, және ол ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрден өркендеді – бір әншінің басқа бөліктердің аспаптық орындалуымен полифониялық мадригалдарды орындауы, сондай-ақ фроттола және вилланелла сияқты халыққа кең таралған, гомофониялық вокалдық жанрлардың танымалдылығының артуы. Соңғы екі жанрда гомофониялық текстураға қарай үлкен бейімділік байқалды, жоғарғы дауыс күрделі, белсенді әуенге ие болды, ал төменгі дауыстар (әдетте бұл төрт немесе одан да көп дауысты мадригалдарға қарағанда үш дауысты композициялар болды) азырақ белсенді қолдаушы рөл атқарды. Осыдан кейін толыққанды монодияға көшу қиын болған жоқ. Мұндай туындылардың барлығы гуманистік поэзияны пайдалануға бейім болды, ол Петрарка мен оның Треченто ізбасарларын еліктеуге тырысты, бұл дәуірдің тағы бір ерекшелігі – антикалық дәуірдің шатас түсінігіне байланысты принциптерді қайта жаңғыртуға деген құштарлық. Соло мадригал, фроттола, вилланелла және олармен байланысты жанрлар 16-шы ғасырдың соңғы жетпіс жылында Италия қала-мелекеттерінің бай және секулярлық сарайларының қаржыландыруымен музыкамен қосатын театрлық қойылымдарда – интермедиода немесе интермеццода маңызды орын алды. Мұндай қойылымдар әдетте маңызды мемлекеттік оқиғаларды атап өту үшін қойылды: үйлену тойы, әскери жеңістер және т.б., және олар пьесалардың актілерімен кезектесіп өтті. Кейінгі опера сияқты, интермедиода жоғарыда аталған жеке әншілік, сондай-ақ әдеттегі көп дауысты текстурада орындалған мадригалдар және аспаптық музыкамен сүйемелденген билер болды. Олар сәнді түрде безендіріліп, 16-шы ғасырдың екінші жартысындағы сахналық безендіру өнеріне үлкен әсер етті. Интермедио көбінесе жеке бір оқиғаны баяндамайтын, бірақ мифологиялық аллегория арқылы білдірілген адамның сезімі немесе тәжірибесінің белгілі бір аспектісіне назар аударатын. 1600 жылы Перидің "Эвридика" операсының Медичи үйлену тойына арналған мерекелер аясында қойылғандығы, өткен ғасырдың ең әсем және әйгілі интермедиоларының ұйымдастырылған ортасы болды, бұл жаңа форманың маңызды дамуына және сәнді сарайлық ойын-сауықтың бағытындағы орынға ықпал етті. Осы кезеңде танымал сарайлық ойын-сауықтардың бірі – "мадригал комедиясы" болды, кейіннен оны музыка зерттеушілері "мадригал операсы" деп атады. Ол драмалық сюжетті ұсыну үшін тізбектелген мадригалдардан тұрды, бірақ сахналанбады. Сондай-ақ, 1590 жылы сахналанған екі музыкалық "пастораль" – Il Satiro және La Disperazione di Fileno болды, олардың авторы Эмилио де Кавальери. Бұл жоғалған туындылар тек ариялардан тұрған сияқты, бірақ Пери өз "Эвридикасының" жарияланған басылымының алғы сөзінде олар туралы айтқан: "Эмилио дель Кавальери мырза, мен білетін басқалардан бұрын, сахнада біздің музыкамызды тыңдауға мүмкіндік берді". Басқа пасторальдық пьесаларда да музыкалық нөмірлер болған, мысалы, Полицианоның (1480) пьесасында кемінде үш жеке ән және бір хор болған.
Dafne by Jacopo Peri was the earliest composition considered opera, as understood today. Peri's works, however, did not arise out of a creative vacuum in the area of sung drama. An underlying prerequisite for the creation of opera proper was the practice of monody. Monody is the solo singing/setting of a dramatically conceived melody, designed to express the emotional content of the text it carries, which is accompanied by a relatively simple sequence of chords rather than other polyphonic parts. Italian composers began composing in this style late in the 16th century, and it grew in part from the long standing practice of performing polyphonic madrigals with one singer accompanied by an instrumental rendition of the other parts, as well as the rising popularity of more popular, more homophonic vocal genres such as the frottola and the villanella. In these latter two genres, the increasing tendency was toward a more homophonic texture, with the top part featuring an elaborate, active melody, and the lower ones (usually these were three part compositions, as opposed to the four or more part madrigal) a less active supporting structure. From this, it was only a small step to fully fledged monody. All such works tended to set humanist poetry of a type that attempted to imitate Petrarch and his Trecento followers, another element of the period's tendency toward a desire for restoration of principles it associated with a mixed up notion of antiquity. The solo madrigal, frottola, villanella and their kin featured prominently in the intermedio or intermezzo, theatrical spectacles with music that were funded in the last seventy years of the 16th century by the opulent and increasingly secular courts of Italy's city states. Such spectacles were usually staged to commemorate significant state events: weddings, military victories, and the like, and alternated in performance with the acts of plays. Like the later opera, an intermedio featured the aforementioned solo singing, but also madrigals performed in their typical multi voice texture, and dancing accompanied by the present instrumentalists. They were lavishly staged, and led the scenography of the second half of the 16th century. The intermedi tended not to tell a story as such, although they occasionally did, but nearly always focused on some particular element of human emotion or experience, expressed through mythological allegory. The staging in 1600 of Peri's opera Euridice as part of the celebrations for a Medici wedding, the occasions for the most spectacular and internationally famous intermedi of the previous century, was probably a crucial development for the new form, putting it in the mainstream of lavish courtly entertainment. Another popular court entertainment at this time was the "madrigal comedy", later also called "madrigal opera" by musicologists familiar with the later genre. This consisted of a series of madrigals strung together to suggest a dramatic narrative, but not staged. There were also two staged musical "pastoral"s, Il Satiro and La Disperazione di Fileno, both produced in 1590 and written by Emilio de' Cavalieri. Although these lost works seem only to have included arias, with no recitative, they were apparently what Peri was referring to, in his preface to the published edition of his Euridice, when he wrote: "Signor Emilio del Cavalieri, before any other of whom I know, enabled us to hear our kind of music upon the stage". Other pastoral plays had long included some musical numbers; one of the earliest, it (1480) by Poliziano had at least three solo songs and one chorus.
Флоренция мен Мантуя
Дафнаның музыкасы 455 тал жолды либреттодан басқа жоғалып кетті. Музыкасы сақталған алғашқы опера 1600 жылы Флоренциядағы Питти сарайында Франция королі Генрих IV пен Мари де Медичидің үйлену тойында орындалды. Операның либреттосын Ринуччини жазған, ал Пери мен Джулио Каччини музыкасын жазған «Евридика» операсы Орфей мен Евридиканың оқиғасын баяндайды. Пери мен Каччинидің ұнататын ән стилі – табиғи сөйлеудің күшейтілген түрі, аспаптық қосымша музыкамен сүйемелденетін драмалық речитатив еді. Осылайша, речитатив ариялардың дамуына дейін пайда болды, бірақ көп ұзамай дауыстар үнсіз қалғанда жеке әндер мен аспаптық интерлюдияларды қосу қалыптасты. «Дафна» мен «Евридика» да грек трагедиясының үлгісімен әр актінің соңында оқиғаға түсініктеме беретін хорларды қамтыды. Музыканың жартылай құдайы Орфей туралы тақырып түсінікті болғандықтан танымал болды және 1607 жылы Мантуя соты үшін өзінің алғашқы операсы «L'Orfeo» (Орфей туралы жыр) жазған Клаудио Монтевердини (1567–1643) қызықтырды. Монтеверди сөз бен музыканың тығыз байланыста болуын қатыстырды. «Орфео» Мантуяда орындалғанда, 38 аспаптан тұратын оркестр, көптеген хорлар мен речитативтер жанды драма жасау үшін қолданылды. Бұл бұрын орындалған нұсқаларға қарағанда әлдеқайда амбициялық, сәнді, речитативтерде әртүрлі, сахналық безендірілісінде экзотикалық және әншілердің шеберлігіне толыққанды мүмкіндік беретін күшті музыкалық шыңы бар еді. Опера Монтевердидің қолында алғашқы жетілу сатысын көрсетті. «L'Orfeo» сондай-ақ, бүгінгі күнге дейін үнемі орындалып келе жатқан ең көне опера болып табылады.
The music of Dafne is now lost, except for the 455 line verse libretto. The first opera for which music has survived was performed in 1600 at the wedding of Henry IV of France and Marie de Medici at the Pitti Palace in Florence. The opera, Euridice, with a libretto by Rinuccini, set to music by Peri and Giulio Caccini, recounted the story of Orpheus and Eurydice. The style of singing favored by Peri and Caccini was a heightened form of natural speech, dramatic recitative supported by instrumental string music. Recitative thus preceded the development of arias, though it soon became the custom to include separate songs and instrumental interludes during periods when voices were silent. Both Dafne and Euridice also included choruses commenting on the action at the end of each act in the manner of Greek tragedy. The theme of Orpheus, the demi god of music, was understandably popular and attracted Claudio Monteverdi (1567–1643) who wrote his first opera, L'Orfeo (The Fable of Orpheus), in 1607 for the court of Mantua. Monteverdi insisted on a strong relationship between the words and music. When Orfeo was performed in Mantua, an orchestra of 38 instruments, numerous choruses and recitatives were used to make a lively drama. It was a far more ambitious version than those previously performed — more opulent, more varied in recitatives, more exotic in scenery — with stronger musical climaxes which allowed the full scope for the virtuosity of the singers. Opera had revealed its first stage of maturity in the hands of Monteverdi. L'Orfeo also has the distinction of being the earliest surviving opera that is still regularly performed today.
Римдегі опера
Бірнеше онжылдық ішінде опера бүкіл Италияға тарады. Римде ол прелат және либретто авторы Джулио Роспиглиозидің (кейіннен папа Клемент IX) қолдауын тапты. Роспиглиозидің демеушілері Барберини болды. Осы кезеңде Луиджи Росси, Микеланджело Росси, Марко Маразоли, Доменико және Вирджилио Маццокки, Стефано Ланди сияқты композиторлар жұмыс істеді. 1630 жылдардан бастап туындылардың тақырыбы күрт өзгерді: пасторальдық дәстүр мен Аркадия, көбінесе Людовико Ариосто мен Торквато Тассоның рыцарлық поэмалары, немесе агиографиядан және христиандық комедия дель артеден алынған сюжеттер басым болды. Кейіпкерлер санының артуымен римдік опералар өте драматизмге толы, көп бұрылыстарға ие болды. Бұлармен бірге речитативтің мәтінін бекітудің жаңа тәсілі пайда болды, ол бай сюжеттік желінен туындаған түрлі жағдайларға жақсы сай келіп, тілге жақын, алғашқы флоренциялық туындыларды ерекшелендірген паратаксикалық стильден гөрі, аралық сөздерге толы болды.
Within a few decades opera had spread throughout Italy. In Rome, it found an advocate in the prelate and librettist Giulio Rospigliosi (later Pope Clement IX). Rospigliosi's patrons were the Barberini. Among the composers who worked in this period were Luigi Rossi, Michelangelo Rossi, Marco Marazzoli, Domenico and Virgilio Mazzocchi, Stefano Landi. Since the 1630s, the subject of the works changed greatly: those of the pastoral tradition and Arcadia, it is preferable that the poems of chivalry, usually Ludovico Ariosto and Torquato Tasso, or those taken from hagiography and Christian commedia dell'arte. With the increased number of characters, the Roman operas became very dramatic, and had several twists. With these came along a new method of fixing the lines of the recitative, better suited to the various situations that arose from the rich storyline and that was closer to speech, full of parenthetical at the expense of the paratactic style that had so characterized the first Florentine works.
Глюк реформалары мен Моцарт
Opera seria-ның кемшіліктері мен сыншылары болды; өте жақсы оқытылған әншілердің өнер шеберлігін көрсетуге деген құштарлығы, сондай-ақ драмалық тазалық пен тұтастықтың орнына көрік-көрімділікке басымдық беру сынға ілікті. Франческо Алгароттидің "Опера туралы эссесі" (1755) Кристоф Виллибальд Глюктің реформаларына ықпал етті. Ол опера сериясының бастапқы қағидаларына оралуы керектігін, ал музыка (аспаптық және вокалдық), балет және қойылым сияқты барлық элементтер басты драмаға бағынуы тиіс екенін айтты. Осы кезеңнің бірнеше композиторлары, оның ішінде Никколо Джоммелли және Томмазо Трайетта, осы идеяларды іске асыруға тырысты. 1765 жылы Мелхиор Гримм "Лирикалық поэма" атты мақаласын жариялады, ол "Энциклопедияда" лирикалық және опералық либреттолар туралы маңызды ойларға толы болды. Дегенмен, опера тарихында тұрақты із қалдырған және сәттілікке жеткен алғашқы адам – Глюк болды. Глюк "әдемі қарапайымдылыққа" қол жеткізуді көздеді. Бұл оның "реформалық" операларының біріншісі – "Орфей және Эвридикада" жақсы көрінеді, онда (мысалы) Гендельдің туындыларындағыдай виртуоздықтан айырылған вокалдық партиялар қарапайым гармониялармен және әдеттегіден гөрі байырақ оркестрлік сүйемелдеумен қолдалады. Глюктің реформалары опера тарихы бойында жаңғырыс тудырды. Вебер, Моцарт және Вагнер, әсіресе, оның идеяларымен шабыттанды. Моцарт, Глюктің көп жағынан ізбасары, драма, гармония, мелодия және контрапункт сезімін біріктіріп, "Фигароның үйленуі", "Дон Жуан" және "Сонымен болсын" (Лоренцо Да Понтемен бірлесіп) сияқты комедиялар сериясын жазды, олар бүгінгі күнге дейін ең сүйікті, танымал және кең таралған опералардың қатарында саналады. Бірақ Моцарттың опера сериясына қосқан үлесі көбінесе жарамады; оның заманында ол құлдырап бара жатқан еді, және "Идоменео" және "Титоның мейірімділігі" сияқты керемет туындыларына қарамастан, ол бұл өнер түрін қайта жандандыра алмады.
Opera seria had its weaknesses and critics; a taste for embellishment on behalf of the superbly trained singers, and the use of spectacle as a replacement for dramatic purity and unity drew attacks. Francesco Algarotti's Essay on the Opera (1755) proved to be an inspiration for Christoph Willibald Gluck's reforms. He advocated that opera seria had to return to basics and that all the various elements—music (both instrumental and vocal), ballet, and staging—must be subservient to the overriding drama. Several composers of the period, including Niccolò Jommelli and Tommaso Traetta, attempted to put these ideals into practice. In 1765 Melchior Grimm published "Poème lyrique", an influential article for the Encyclopédie on lyric and opera librettos. The first to really succeed and to leave a permanent imprint upon the history of opera, however, was Gluck. Gluck tried to achieve a "beautiful simplicity". This is illustrated in the first of his "reform" operas, Orfeo ed Euridice, where vocal lines lacking in the virtuosity of (say) Handel's works are supported by simple harmonies and a notably richer than usual orchestral presence throughout. Gluck's reforms have had resonance throughout operatic history. Weber, Mozart and Wagner, in particular, were influenced by his ideals. Mozart, in many ways Gluck's successor, combined a superb sense of drama, harmony, melody, and counterpoint to write a series of comedies, notably The Marriage of Figaro, Don Giovanni, and Così fan tutte (in collaboration with Lorenzo Da Ponte) which remain among the most loved, popular and well known operas today. But Mozart's contribution to opera seria was more mixed; by his time it was dying away, and in spite of such fine works as Idomeneo and La clemenza di Tito, he would not succeed in bringing the art form back to life again.
Романтикалық кезең
19 ғасырдың басында қиял мен сезімдерге баса назар аударған романтикалық опера пайда болды. Оның ариялары мен музыкасы сол дәуірдегі театрға тән болған күшті эмоцияларды одан да тереңдете түсті. Сонымен қатар, көркем музыка кейіпкерлерді сомдаудағы және сюжет желісіндегі айқын кемшіліктерді кешіруге көмектесетін еді. Джоаккино Россини (1792–1868) романтизм дәуірін бастады. Оның алғашқы табысы – «опера буффа» (комедиялық опера) «La cambiale di matrimonio» (1810) болды. Оның «Севильский шаштараз» (1816) және «Ла Черентелла» (1817) опералары арқылы оның атағы бүгінге дейін сақталған. Бірақ ол «Танкреди» (1813) және «Семирамида» (1823) сияқты мәнерлі опералар да жазды. Россинидің итальяндық белканто мектебіндегі ізбасарлары – Винченцо Беллини (1801–1835), Гаэтано Доницетти (1797–1848) және Джузеппе Верди (1813–1901) болды. Верди ұзақ өмірінде опералық жазудың мәнін толығымен өзгертіп, осы салада жаңа биіктерге көтерілді. Оның алғашқы сәтті операсы «Набукко» (1842) музыкасының күшімен және ұлы хорларымен көпшіліктің назарын аударды. Хордың бірінде орындалған «Va, pensiero» әні итальяндық тәуелсіздік күресіне және Италияның бірігуіне ыңғайлы мағына берді. «Набуккодан» кейін Верди операларын патриоттық тақырыптарға және романтизмнің классикалық үлгілеріне негіздеді: Фридрих Шиллер («Джованна д’Арко», 1845; «I masnadieri», 1847; «Луиза Миллер», 1849); Лорд Байрон («I due Foscari», 1844; «Il corsaro», 1848); және Виктор Гюго («Эрнани», 1844; «Риголетто», 1851). Верди музыкалық және драмалық формалармен тәжірибе жасап, операның ғана бере алатын жаңа мүмкіндіктерді ашуға тырысты. 1887 жылы ол Россинидің осы аттас операсын толығымен алмастырған «Отелло» операсын жазды. Сыншылар оны дәстүрлі элементтері – соло ариялар, дуэттер мен хорлар мелодиялық және драмалық ағысқа үйлесімді енген итальяндық романтикалық операларының ең жақсысы деп бағалайды. Вердидің соңғы операсы «Фальстаф» (1893) конвенциялық формадан толығымен арылып, жылдам ағынмен айтылатын қарапайым сөздерге сәйкес келетін музыканы ұсынады. Ол қарапайым тілдік үлгіге құрмет көрсеткендіктен, сөйлеу үлгілері басты орын алатын жаңа опералық дәуірдің бастауы болды. Опера – өнердің үйлесіміне, керемет әндерге, костюмдерге, оркестрлік музыка мен салтанатқа толы музыкалық драмаға айналды. Кейде бұл үшін шындығына келмейтін сюжеттер де қолданылды. Барокко дәуірінде пайда болғаннан бастап романтизм дәуірінің қалыптасуына дейін, опера – аңыздарды қайта жаңғыртуға, тарихты қайта айтуға және қиялға қанат беруге арналған орта болды. Оның күші операның зорлық-зомбылыққа толы дәуіріне – веризмге, Пьетро Масканьидің «Cavalleria rusticana» және Руджеро Леонкаваллоның «Паглиаччи» операларына түсті.
Romantic opera, which placed emphasis on the imagination and the emotions began to appear in the early 19th century, and because of its arias and music, gave more dimension to the extreme emotions which typified the theater of that era. In addition, it is said that fine music often excused glaring faults in character drawing and plot lines. Gioachino Rossini (1792–1868) initiated the Romantic period. His first success was an "opera buffa" (comic opera), La cambiale di matrimonio (1810). His reputation still survives today through his Barber of Seville (1816), and La Cenerentola (1817). But he also wrote serious opera, Tancredi (1813) and Semiramide (1823). Rossini's successors in the Italian bel canto were Vincenzo Bellini (1801–35), Gaetano Donizetti (1797–1848) and Giuseppe Verdi (1813–1901). It was Verdi who transformed the whole nature of operatic writing during the course of his long career. His first great successful opera, Nabucco (1842), caught the public fancy because of the driving vigour of its music and its great choruses. "Va, pensiero", one of the chorus renditions, was interpreted and gave advantageous meaning to the struggle for Italian independence and to unify Italy. After Nabucco, Verdi based his operas on patriotic themes and many of the standard romantic sources: Friedrich Schiller (Giovanna d'Arco, 1845; I masnadieri, 1847; Luisa Miller, 1849); Lord Byron (I due Foscari, 1844; Il corsaro, 1848); and Victor Hugo (Ernani, 1844; Rigoletto, 1851). Verdi was experimenting with musical and dramatic forms, attempting to discover things which only opera could do. In 1887, he created Otello which completely replaced Rossini's opera of the same name, and which is described by critics as the finest of Italian romantic operas with the traditional components: the solo arias, the duets and the choruses fully integrated into the melodic and dramatic flow. Verdi's last opera, Falstaff (1893), broke free of conventional form altogether and finds music which follows quick flowing simple words and because of its respect for the pattern of ordinary speech, it created a threshold for a new operatic era in which speech patterns are paramount. Opera had become a marriage of the arts, a musical drama, full of glorious song, costume, orchestral music and pageantry; sometimes, without the aid of a plausible story. From its conception during the baroque period to the maturity of the romantic period, it was the medium through which tales and myths were revisited, history was retold and imagination was stimulated. The strength of it fell into a more violent era for opera: verismo, with Cavalleria rusticana by Pietro Mascagni and Pagliacci by Ruggero Leoncavallo.