Кіріспе

Гонконгтың танымал мәдениетімен байланысты шалақы әзілдің бір түрі – Mo lei tau. Бұл 20-шы ғасырдың соңында дамыған, Гонконгтың танымал мәдениетімен байланысты шалақы әзілдің бір түрі. Бұл құбылыс көбінесе заманауи кино өнімдерінде көрсетілу арқылы кеңірек танылды. Оның әзіл-қалжыңы күтпеген және үйлеспейтін элементтердің орналасуынан, сондай-ақ мәдени ерекшеліктердің күрделі байланысынан туындайды. Бұл әзілдің негізгі элементтеріне мағынасыз пароди́ялар, қарама-қарсылықтарды салыстыру, сөздер мен іс-қимылдардағы кенеттен болатын жағдайлар және мүмкін емес, тіпті қасақана жасалған тарихи қателіктер жатады. 2006 жылы «Азия шабуылы» маусымында Стивен Чоуға берген сұхбатында BBC киносыншысы Джонатан Росс бұл жанрды «Бос сөз» деп атады, және Чоу бұл атауға қуана келісті.

Семантика

Mo lei tau (Jyutping: mou4 lei4 tau4) – кантон тіліндегі термин, оны шартты түрде "көзі жоқ" деп аударуға болады, бірақ көбінесе "ақылға сыймайды" немесе "мағынасы жоқ" деген мағынада қолданылады. Алғашқы тіркес "mo lei tau gau" (冇厘頭尻) болған, ол сөзбе-сөз "басы мен құйрығын ажырата алмайды" дегенді білдіреді. Дегенмен, кантон тілінде "尻" (Jyutping: haau1, көбінесе "gau1" деп дұрыс емес айтылады), яғни омыртқаның соңы, жиі жасанды сөз ретінде, "𨳊" (пенис) сөзімен шатастырылады. "Gau" сөзін айтудан жаңылғандықтан, тіркес "mo lei tau" деп қысқартылған.

Байланысты жарнамалық сөз тіркестері

Кантон тілінде ұқсас қолданылған тағы бір тіркес – 九唔搭八 (Jyutping: gau2 m4 daap3 baat3). Бұл сөзбе-сөз "тоғыз сегізге сайысқан жоқ" дегенді білдіреді. "Gau m daap baat" дегеніміз – мүлдем түсініксіз, бірақ қызық нәрсе.

Тарих

Мо лей тау әзілі – Гонконг мәдениетінде жақында пайда болған құбылыс.

1970 және 1980 жылдар

Кино түрінде осы юмордың алғашқы жақтастары Хьюи ағайындылары (Майкл Хьюи, Сэмюэл Хьюи және Рикки Хьюи) 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында жұмыс істеген. Бірақ олардың комедиясы ешқашан нақты "mo lei tau" деп белгіленбеген. Джеки Чанның "Фантастикалық миссиялық күш" (1982) фильмі бұл жанрдың тағы бір ерте мысалы болып саналуы мүмкін.

1990 жылдар және Стивен Чоудың үлестері

1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардан кейін және одан кейінгі шиеленістерден соң, "мо лей таудың" қашқындық сипаты оның танымалдылығын күрт арттырды және ол Стивен Чоу комедиясымен тығыз байланысты болды. Оның классикалық "мо лей тау" фильмдерінің бірі – 1990 жылы шыққан "Барлығы жеңімпаз үшін" ("All for the Winner"). 1990-жылдардағы Чоудың Гонконг фильмдерінде көрініп тұрғандай, "мо лей тау" – бұл кез келген нәрсеге рұқсат етілген, мағынасыз юмордың түрі, ол повестволеу ережелерін елемеуге болады. Бұл Эдвард Лирдің өлеңдері сияқты мағынасыздық, онда байланыссыз элементтер кездейсоқ біріктіріледі; мысалы, Льюис Кэрроллдың романдарынан өзгеше, онда мағынасыздық логика немесе сөздердің мағынасымен ойынға негізделген. Әдетте, "мо лей тау" сахнасы адамға үйлесімсіздік сезімін береді, ол шапшаң әзіл-қалжыңдар, себеп-салдар байланысы жоқ сөздер, тарихи дұрыс емес нәрселер, төртінші қабырғаға тікелей үндеу және кантон тіліндегі жаргон мен сөз ойындарынан тұрады. Гонконгтың халықтық мәдениетінің ажырамас бөлігі саналатын бұл стильді кейбіреулер ерекше және аудармауға мүмкін емес деп санайды. Батыс комедиялық фильмдерімен салыстырғанда, "мо лей тау" фильмдерінде каламбурлар мен басқа да кантон тіліндегі сөздермен ойынға көбірек мән беріледі.

Сипаттамалары

Мо лей тау орындалысы ауызша немесе қимыл-қозғалыс арқылы болуы мүмкін. Ауызша мысал ретінде "Co5 dai1 yam2 daam6 caa4, sik6 go3 baau1" (坐低飲啖茶,食個包) фразасын келтіруге болады, яғни "Отырып шай ішіп, бір бао (қытайша қуырма) жейік". Бұл фраза мо лей тауға айналады, себебі ол мағынасы жоқ және қолайсыз жағдайларда қайталанады. Сонымен қатар, бұл комедиялық тәсіл ретінде қолданылады, өйткені "отыру, ішу және жеу" әрекеттері өте қарапайым және әдеттегідей. Ал қимыл-қозғалысқа мысал ретінде мо лей тау фильмінен бір көрініс қарастырайық: бір адамды басқалар сабап жатыр, бірақ ол тік тұрып қалады. Ол досына батыл түрде, соққыға төтеп бере алатынын айтады, сонда досы: "Уау! Осылай сабалып тұрып қалай сөйлей аласың? Мен болсам, қазір құсып тастаған болар едім!" дейді. Сәтке соң ол адам құсып жібереді. Бұл көрініс ескіше болғанымен, мысалы, 2005 жылғы "Initial D" фильмінде де кездеседі.