Қару тетігі: Bolt action – қолмен басқарылатын, көбінесе мылтықтарда қолданылатын тетік. Оқтарды ауыстыру, оқтан босату және қаруды дайындау үшін қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атыс қаруының механизмінің түрі
Type of firearm mechanism
Болтты механизм – қолмен басқарылатын атыс қаруының бір түрі, ол болт тұтқасы арқылы тікелей болтты жылжыту арқылы жұмыс істейді, көбінесе қарудың оң жағында орналасқан (өйткені көптеген қолданушылар оң жақта қолдарын пайдаланады). Болтты механизммен жұмыс істейтін атыс қаруларының көпшілігі мылтықтар, бірақ сондай-ақ болтты сауыттар мен тапаншалардың да түрлері бар. Болтты механизмді пайдаланатын атыс қаруы әдетте «болтты қару» деп аталады. Көптеген болтты қарулар айналмалы болт механизмін қолданады, онда тұтқаны алдымен болтты қабылдағыштан босату үшін жоғары қарай бұру керек, содан кейін болтты артқа тартып, оқтан түскен гильзаны шығарып тастауға болады. Бұл сонымен қатар болттың ішіндегі соққыны (қарудың конструкциясына байланысты болтты ашқанда немесе жапқанда) керіп, оны құлыпқа қарсы ұстайды. Болтты алға жылдырғанда, жаңа оқ (болса) дүңгіршіден шығып, ұңғыға түседі, содан кейін тұтқаны төмен бұрап, болт басы қабылдағышта қайтадан бекітіледі. Болтты механизмнің сирек кездесетін түрі – тік тартымды механизм, онда тұтқаны жоғары қарай бұру қажет емес және тұтқаны қолмен артқа тартқанда болт автоматты түрде босатылады. Болтты қарулар көбінесе қайта зарядталатын қарулар болып табылады, бірақ көптеген бір реттік зарядталатын қарулар да болтты механизмді құлып ретінде пайдаланады, әсіресе ату спортында, онда ISSF мылтық жарыстарында бір реттік қарулар қолданылуы міндетті. Мұндай мысалдар 19 ғасырдың басына дейін, атап айтқанда Дрейзе инелі мылтығында кездеседі. 19 ғасырдың соңынан бастап екі дүниежүзілік соғысқа дейін болтты мылтықтар әлемнің көптеген елдерінің әскерлерінде стандартты жаяу әскер қаруы болып табылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін заманауи әскери және құқық қорғау органдарында болтты қарулар көбінесе жартылай автоматты және таңдамалы ату қаруларымен алмастырылды және жоғары дәлдігі мен сенімділігі, сондай-ақ өздігінен зарядталатын конструкцияларға қарағанда беріктігінің арқасында снайперлік мылтықтар ретінде ғана кең таралды.
Bolt action is a type of manual firearm action that is operated by directly manipulating the bolt via a bolt handle, most commonly placed on the right hand side of the firearm (as most users are right handed). The majority of bolt action firearms are rifles, but there are also some variants of shotguns and handguns that are bolt action. A firearm using bolt action mechanism is colloquially referred to as a bolt gun. Most bolt action firearms use a rotating bolt operation, where the handle must first be rotated upward to unlock the bolt from the receiver, then pulled back to open the breech and allowing any spent cartridge case to be extracted and ejected. This also cocks the striker within the bolt (either on opening or closing of the bolt depending on the gun design) and engages it against the sear. When the bolt is returned to the forward position, a new cartridge (if available) is pushed out of the magazine and into the barrel chamber, and finally the breech is closed tight by rotating the handle down so the bolt head relocks on the receiver. A less common bolt action type is the straight pull mechanism, where no upward handle turning is needed and the bolt unlocks automatically when the handle is pulled rearwards by the user's hand. Bolt action firearms are generally repeating firearms, but many single shot breechloaders also use bolt action design as a breechblock mechanism, particularly in shooting sports where single shot firearms are mandated in most ISSF rifle disciplines. Examples of these date as far back as the early 19th century, notably in the Dreyse needle gun. From the late 19th century all the way through both World Wars, bolt action rifles were the standard infantry service weapons for most of the world's military forces. In modern military and law enforcement after the Second World War, bolt action firearms have been largely replaced by semi automatic and selective fire firearms, and have remained prevalent only as sniper rifles due to the design's inherent potential for superior accuracy and precision, as well as ruggedness and reliability compared to self loading designs.
Тарих
Алғашқы бұрандалы мылтық 1824 жылы Иоганн Николаус фон Дрейзе жасады, бұл жұмыс 18 ғасырдағы бреклодинг мылтықтарына негіделген. 1836 жылы фон Дрейзе өзінің Nadelgewehr (Иглалы мылтығын) жетілдірді, ал ол 1841 жылы Пруссия армиясы қабылдады. 1848 жылғы неміс төңкерістерінде шектеулі қолданысқа ие болғанмен, 1864 жылы Данияны жеңгенге дейін кеңінен таралмады. 1860 жылдары металл патронның ұнтақ зарядын тұтандыру механизмі – Бердан және Боксер жүйелері, праймерлер үшін екі түрлі жүйе ойлап табылды. 1857 жылы АҚШ 900 Грин мылтығын сатып алды, ол 1862 жылы Антиэтам шайқасында қолданылды. Алайда, бұл қару солдаттарға беру үшін тым күрделі деп есептелді және оның орнына 1861 жылғы Спрингфилд үлгісі, дәстүрлі ауызбен зарядталатын мылтық қолданылды. Америка Азамат соғысы кезінде 1863 жылы бұрандалы Палмер карабині патенттелді, ал 1865 жылы 1000 данасы атты әскер үшін сатып алынды. Француз армиясы 1866 жылы Chassepot мылтығын, ал 1874 жылы металл патронды Gras мылтығын қабылдады. Еуропалық әскерлер 19 ғасырдың екінші жартысында бұрандалы мылтықтарды дамытуды жалғастырды, алдымен Кропачек және Лебель мылтықтарындағы сияқты түтікшелі магазиндерді пайдаланды. Бірінші бұрандалы қайталайтын мылтық 1855 жылы Ұлыбританияда патенттелді, оны патент агенті Аугуст Эдуард Лораду Беллфорд арқылы белгісіз өнертапқыш жасады. Танымал болған бұрандалы қайталайтын мылтық – 1867 жылғы Веттерли мылтығы. Орталық отын патрондарын қолданған алғашқы бұрандалы қайталайтын мылтықты 1871 жылы веналық қаругер Фердинанд Фрувирт жасады. Соңында әскерилер қорапты магазинмен жабдықталған бұрандалы мылтықтарға көшті; алғашқысы M1885 Remington–Lee болды, бірақ кеңінен қабылданғаны британдық 1888 Lee–Metford болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс бұрандалы мылтықтың кеңінен қолданылған кезеңі болды, соғысқа қатысқан барлық елдер әртүрлі бұрандалы конструкциялармен қаруланған әскерлерді майданға шығарды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі дайындық кезінде әскери бұрандалы мылтықтар жартылай автоматты, кейін толық автоматты мылтықтармен алмастырыла бастады, бірақ бұрандалы мылтықтар соғыс кезінде көптеген жауынгерлердің негізгі қаруы болып қала берді. Көптеген американдық бөлімшелер, әсіресе теңіз жаяу әскері, M1 Garand мылтықтары жеткілікті болғанға дейін M1903 Springfield мылтықтарын қолданды. Бұрандалы мылтықтар бүгін де көптеген снайперлік мылтықтарда кеңінен қолданылады, өйткені бұл конструкция жоғары дәлдікке, сенімділікке, төмен салмаққа және барлық жартылай автоматты мылтықтардың жылдам ату мүмкіндігіне қарағанда оқ тиеуді бақылауға мүмкіндік береді. Дегенмен, жартылай автоматты мылтықтардың көптеген үлгілері бар, олар әсіресе белгілі мергендер үшін қолданылады. Бүгінде бұрандалы мылтықтар негізінен аңшылық және нысана ату үшін қолданылады. Бұл мылтықтар зиянкестерден бұғыларға дейін және ірі аңдарды аулауға қолданылады, әсіресе сафариде ұсталған ірі аңдарды, өйткені олар қауіпсіз қашықтықтан бір рет өлтіруге жеткілікті. Нысана атушылар олардың қарапайымдығы, сенімділігі және дәлдігі үшін бір рет атуға арналған бұрандалы мылтықтарды жақсы көреді. Бұрандалы сапқыш мылтықтар қазіргі заманғы атыс қаруларының арасында сирек кездеседі, бірақ бұрын .410 калибрлі бастапқы сапқыштар үшін, сондай-ақ арзан 12 калибрлі сапқыштар үшін жиі қолданылатын. M26 модульді қосымша мылтық жүйесі (MASS) – бұрандалы сапқыштардың ең соңғы және озық үлгісі, бірақ ол M16 мылтығына немесе M4 карабине арматура арқылы бекітілуі үшін жасалған (бірақ автономды жиынтықпен MASS жеке қару ретінде де қолданылуы мүмкін). Mossberg 12 калибрлі бұрандалы сапқыштар 1997 жылы атыс қаруларына қатысты заңдарға енгізілген өзгерістерден кейін Австралияда қысқа уақытқа танымал болды, бірақ сапқыштарды пайдалану қиын болды және тек үш оқтық магазин болды, сондықтан дәстүрлі екі түтікшелі сапқыштан ешқандай нақты артықшылықтары болмады. Кейбір тапаншалар бұрандалы жүйелерді қолданады, бірақ бұл сирек кездеседі, мұндай мысалдар көбінесе арнайы аңшылық және нысана атуға арналған қол тапаншалары болып табылады.
The first bolt action rifle was produced in 1824 by Johann Nikolaus von Dreyse, following work on breechloading rifles that dated to the 18th century. Von Dreyse would perfect his Nadelgewehr (Needle Rifle) by 1836, and it was adopted by the Prussian Army in 1841. While it saw limited service in the German Revolutions of 1848, it was not fielded widely until the 1864 victory over Denmark. In 1850 a metallic centerfire bolt action breechloader was patented by Béatus Beringer. In 1852 another metallic centerfire bolt action breechloader was patented by Joseph Needham and improved upon in 1862 with another patent. Two different systems for primers –the mechanism to ignite a metallic cartridge's powder charge – were invented in the 1860s as well, the Berdan and the Boxer systems. The United States purchased 900 Greene rifles (an under hammer, percussion capped, single shot bolt action that used paper cartridges and an ogival bore rifling system) in 1857, which saw service at the Battle of Antietam in 1862, during the American Civil War; however, this weapon was ultimately considered too complicated for issue to soldiers and was supplanted by the Springfield Model 1861, a conventional muzzle loading rifle. During the American Civil War, the bolt action Palmer carbine was patented in 1863, and by 1865, 1000 were purchased for use as cavalry weapons. The French Army adopted its first bolt action rifle, the Chassepot rifle, in 1866 and followed with the metallic cartridge bolt action Gras rifle in 1874. European armies continued to develop bolt action rifles through the latter half of the 19th century, first adopting tubular magazines as on the Kropatschek rifle and the Lebel rifle. The first bolt action repeating rifle was patented in Britain in 1855 by an unidentified inventor through the patent agent Auguste Edouard Loradoux Bellford using a gravity operated tubular magazine in the stock. Another more well known bolt action repeating rifle was the Vetterli rifle of 1867 and the first bolt action repeating rifle to use centerfire cartridges was the weapon designed by the Viennese gunsmith Ferdinand Fruwirth in 1871. Ultimately, the military turned to bolt action rifles using a box magazine; the first of its kind was the M1885 Remington–Lee, but the first to be generally adopted was the British 1888 Lee–Metford. World War I marked the height of the bolt action rifle's use, with all of the nations in that war fielding troops armed with various bolt action designs. During the buildup prior to World War II, the military bolt action rifle began to be superseded by semi automatic rifles and later fully automatic rifles, though bolt action rifles remained the primary weapon of most of the combatants for the duration of the war; and many American units, especially the USMC, used bolt action M1903 Springfield rifles until sufficient numbers of M1 Garand rifles were made available. The bolt action is still common today among many sniper rifles, as the design has the potential for superior accuracy, reliability, reduced weight, and the ability to control loading over the faster rate of fire that all semi automatic rifle alternatives allow. There are, however, many semi automatic rifle designs used especially in the designated marksman role. Today, bolt action rifles are chiefly used as hunting and target rifles. These rifles can be used to hunt anything from vermin to deer and to large game, especially big game caught on a safari, as they are adequate to deliver a single lethal shot from a safe distance. Target shooters favour single shot bolt actions for their simplicity of design, reliability, and accuracy. Bolt action shotguns are considered a rarity among modern firearms but were formerly a commonly used action for .410 entry level shotguns, as well as for low cost 12 gauge shotguns. The M26 Modular Accessory Shotgun System (MASS) is the most recent and advanced example of a bolt action shotgun, albeit one designed to be attached to an M16 rifle or M4 carbine using an underbarrel mount (although with the standalone kit, the MASS can become a standalone weapon). Mossberg 12 gauge bolt action shotguns were briefly popular in Australia after the 1997 changes to firearms laws, but the shotguns themselves were awkward to operate and had only a three round magazine, thus offering no practical or real advantages over a conventional double barreled shotgun. Some pistols use a bolt action system, although this is uncommon, and such examples are typically specialized hunting and target handguns.
Айналмалы бұранда
Бұрандалы механизмдердің көпшілігі айналмалы бұранданы (немесе "кері тартылатын") қолданады, онда атушы тұтқаны жоғары қарай "айналдырып" бұранданы ұңғыдан босатып, ату тетігін керітеді, содан кейін артқа қарай "тартып" ұңғыны ашып, жұмсалған оқ гильзасын шығарып, сосын бүкіл процесті кері қайтарады, келесі оқтың патронын камераға салып, ұңғыны қайтадан жабады. Негізгі төрт айналмалы бұрандалы механизмдер бар: Ремингтон M 700, бұл тарихтағы ең көп санда шығарылған мылтық, қазір көптеген тапсырыс бойынша жасалған жарыс мылтықтарының негізі ретінде де қолданылады, сондай-ақ Маузер жүйесі, Ли-Энфилд жүйесі және Мосин-Нагант жүйесі. Төрт жүйе де бұранданың қабылдағышқа қалай орналасқаны, оның жұмыс істеген кезде қалай айналатыны, мылтық атылғанда бұранданы бекітетін құлыптардың саны және бұранда ашылғанда (Маузер және Мосин-Нагант жүйелерінде) немесе жабылғанда (Ли-Энфилд жүйесінде) тетік керіледі ме, деген жағынан өзгеше. Қазіргі заманғы бұрандалы мылтықтардың басым көпшілігі соғыстан кейін коммерциялық нарық үшін жасалған, Ремингтонның ең бірегей және дәл 700 үлгісінен он миллионнан астам санда шығарылды, ал қалған екеуі Маузер жүйесін қолданады, Ли-Энфилд және Мосин-Нагант жүйелері сияқты басқа конструкциялар тек шектеулі түрде қолданылады.
Most of the bolt action designs use a rotating bolt (or "turn pull") design, which involves the shooter doing an upward "rotating" movement of the handle to unlock the bolt from the breech and cock the firing pin, followed by a rearward "pull" to open the breech, extract the spent cartridge case, then reverse the whole process to chamber the next cartridge and relock the breech. There are four major turn bolt action designs: the Remington M 700, possibly the single most numerous produced rifle in history which is now also used as basis for most custom competition rifle actions, along with the Mauser system, the Lee–Enfield system, and the Mosin–Nagant system. All four differ in the way the bolt fits into the receiver, how the bolt rotates as it is being operated, the number of locking lugs holding the bolt in place as the gun is fired, and whether the action is cocked on the opening of the bolt (as in both the Mauser system and the Mosin Nagant system) or the closing of the bolt (as in the Lee–Enfield system). The vast majority of modern bolt action rifles were made for the commercial market post war, numbering in the tens of millions by Remington in the unique, and most accurate Model 700, two of the others use the Mauser system, with other designs such as the Lee–Enfield system and the Mosin Nagant system, of only limited usage.
Мосин-Нагант
1891 жылы жасалған және дизайнерлер Сергей Мосин мен Леон Нагант есімін алған Мосин-Нагант механизмі Маузер мен Ли-Энфилд бұрандалы механизмдерінен едәуір өзгеше. Мосин-Нагант конструкциясында бұранда басы бұрандамен және тіреу тіректерімен бірге айналады, ал Маузер жүйесінде бұранда басы бұрандадан ажыратылмайтын бөлік болып табылады. Мосин-Нагант Ли-Энфилд жүйесінен де ерекшеленеді, онда бұранда басы қозғалмай тұрады, ал бұранда корпусының өзі айналады. Мосин-Нагант бұрандасы біршама күрделі, бірақ өте берік және сенімді; Маузер сияқты, ол "ашық күйде құрғылау" жүйесін қолданады. Бұл бұрандалы жүйе коммерциялық спорттық мылтықтарда сирек қолданылған (ең танымал мысалы – "Восток" маркалы нысаналық мылтықтар), және Ресейден тысқары елдерге экспортталған емес. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көптеген әскери артық Мосин-Нагант мылтықтары аңшылық мылтық ретінде пайдалану үшін қайта жабдықталды.
The Mosin–Nagant action, created in 1891 and named after the designers Sergei Mosin and Léon Nagant, differs significantly from the Mauser and Lee–Enfield bolt action designs. The Mosin–Nagant design has a separate bolthead that rotates with the bolt and the bearing lugs, in contrast to the Mauser system where the bolthead is a non removable part of the bolt. The Mosin–Nagant is also unlike the Lee–Enfield system where the bolthead remains stationary and the bolt body itself rotates. The Mosin–Nagant bolt is a somewhat complicated affair, but is extremely rugged and durable; like the Mauser, it uses a "cock on open" system. Although this bolt system has been rarely used in commercial sporting rifles (the Vostok brand target rifles being the most recognized) and has never been exported outside of Russia, although large numbers of military surplus Mosin–Nagant rifles have been sporterized for use as hunting rifles in the following years since the end of World War II.
Басқа үлгілер
АҚШ Армиясының M24 мергендік қару жүйесі және АҚШ Теңіз корпусының M40 мергендік мылтықтары әртүрлі деңгейде Ремингтон 700 мылтығынан жасалған, ең басты айырмашылығы – арнайы жасалған, ауыр контурлы оқпан мен құлыптағыш бөлігінің ұзындығы. M24 ұзын құлыптағышты, ал M40 қысқа құлыптағышты пайдаланады. Бұл себебі M24 бастапқыда ұзын .300 Winchester Magnum патронына арналған еді. Дегенмен, M40-ты күштірек .300 Winchester Magnum патронымен жабдау жоспары болған жоқ, бірақ Теңіз корпусының ниеті .300 Winchester Magnum патронына көшу болатын. Теңіз корпусының кешігуі көшу бағытын өзгертуге алып келді, қазіргі мақсат – M40 мылтығын .338 Lapua Magnum патронымен зарядталатын мылтыққа айналдыру. АҚШ Армиясының Бірлескен оқ-дәрі және тиімділік келісімшарт орталығы Ремингтонға "M24E1" деп ресми түрде жіктелетін 3600 M24 мергендік қару жүйесін (SWS) жаңартуға арналған нақты бағалы (FFP) шексіз жеткізу/шешілмеген мөлшерлі (ID/IQ) келісімшарт (W15QKN 10 R 0403) берді. Бұл жүйенің негізгі конфигурациялық өзгерісі – 7.62x51 мм НАТО (.308 Winchester) калибрін .300 Winchester Magnum калибріне ауыстыру, бұл сарбаздарға қосымша дәлдікпен нысана алу және қашықтығын арттыру мүмкіндігін береді. Келісімшарт мерзімі бес жылды құрайды және кепілдік берілген ең төменгі құны 192 мың доллар, ал ең жоғары құны 28,2 миллион долларға жетеді. Бұл келісімге қол жеткізуге тоғыз айлық толыққанды және ашық бәсекелі бағалау алдында болды, ол Армияның 2010 жылдың 13 қаңтарында жариялаған Ұсыныс сұрауымен (RFP) басталды. Бағдарлама Пикатинни Арсеналындағы (Нью-Джерси штаты) Сақшылар қару-жарағының Жобалық менеджерінің басшылығымен және оның бағынышты бөлімшесі – Жеке қару-жарақ өнімдерінің Менеджерінің басқаруымен жүзеге асырылады. 2009 жылы АҚШ Армиясы қарудың атауын M24E1-ден XM2010 Күшейтілген мергендік мылтығына өзгертті. Веттерли мылтығы – армияда алғаш рет бұрандалы, қайта зарядталатын мылтық болып табылады. Ол 1869 жылдан 1890 жылға дейін швейцариялық армияда қолданылды. Өзгертілген Веттерли мылтықтарын итальян армиясы да пайдаланды. Тағы бір маңызды конструкция – Норвегия, Дания және қысқа мерзімге АҚШ қолданған норвегиялық Krag–Jørgensen. Бұл бұрандалы мылтықтардың арасында ерекшелігі – оқтар қабылдағыштың оң жағындағы қақпа арқылы салынады, сондықтан бұранданы ашпастан қайта зарядтауға болады. Норвегиялық және Даниялық Krag үлгілерінде екі құлыптағыш тірек бар, ал американдық үлгісінде тек біреуі бар. Барлық үлгілерде бұранда тұтқасы төтенше жағдайда құлыптағыш тірек ретінде қолданылады. Krag-тың басқа бұрандалы конструкциялармен салыстырғандағы негізгі кемшілігі – оны әдетте қолмен, бір-бірлеп зарядтау қажеттігі, бірақ журналға бірден бес оқты салуға мүмкіндік беретін қорапша тәрізді құрылғы жасалды, оқтар стриппер немесе блоктан клип арқылы салынатын еді. Бұл оны басқа конструкцияларға қарағанда қайта зарядтауды баяулатты, олар стриппер немесе блоктан клиптерді пайдаланды. Тағы бір тарихи маңызды бұрандалы жүйе – француз Mle 1874 Gras мылтығында, Mle 1886 Lebel мылтығында (нитроцеллюлозаға негізделген түтінсіз ұнтақпен зарядталған оқ-дәрілерді алғаш рет енгізген) және Berthier мылтықтарының сериясында қолданылған Gras жүйесі.
Both the U. S. Army's M24 Sniper Weapon System and U. S. Marine Corps' M40 sniper rifles are built from the Remington Model 700 rifle, in different degrees of modification, the main difference being the custom fitted heavy contour barrel and action length. The M24 utilizes the Long action and the M40 employs the short action bolt face. The reason for this is that the M24 was originally intended to chamber the longer .300 Winchester Magnum round. The M40, however, was not intended to be chambered in the more powerful .300 Winchester Magnum round, yet the Marine Corps' intention was to migrate to the .300 Winchester Magnum cartridge. The Marine Corps' delay has led to a change in migratory direction, the current goal is for the M40 to become a rifle chambered in .338 Lapua Magnum. The United States Army's Joint Munitions and Lethality Contracting Center has awarded Remington a Firm Fixed Price (FFP) Indefinite Delivery/ Indefinite Quantity (ID/IQ) contract (W15QKN 10 R 0403) for the upgrade of up to 3,600 M24 Sniper Weapon Systems (SWS) currently fielded to the Army pending type classification as the "M24E1". The major configuration change for this system is the caliber conversion from 7.62x51mm NATO (.308 Winchester) to .300 Winchester Magnum to provide soldiers with additional precision engagement capability and range. The contract is for a five year period and has a guaranteed minimum value of $192K with a potential value of up to $28.2 million. This award follows a full and open competitive evaluation lasting nine months, which began with the release of the Army's Request for Proposal (RFP) on January 13, 2010. The program will be executed under the authority of Project Manager Soldier Weapons, Picatinny Arsenal, NJ, and managed by its subordinate unit, Product Manager Individual Weapons. In 2009, the U. S. Army has changed the weapon name from M24E1 to the XM2010 Enhanced Sniper Rifle. The Vetterli rifle was the first bolt action repeating rifle introduced by an army. It was used by the Swiss army from 1869 to circa 1890. Modified Vetterlis were also used by the Italian Army. Another notable design is the Norwegian Krag–Jørgensen, which was used by Norway, Denmark, and briefly the United States. It is unusual among bolt action rifles in that is loaded through a gate on the right side of the receiver, and thus can be reloaded without opening the bolt. The Norwegian and Danish versions of the Krag have two locking lugs, while the American version has only one. In all versions, the bolt handle itself serves as an emergency locking lug. The Krag's major disadvantage compared to other bolt action designs is that it is usually loaded by hand, one round at a time, although a box like device was made that could drop five rounds into the magazine, all at once via a stripper or en bloc clip. This made it slower to reload than other designs which used stripper or en bloc clips. Another historically important bolt action system was the Gras system, used on the French Mle 1874 Gras rifle, Mle 1886 Lebel rifle (which was the first to introduce ammunition loaded with nitrocellulose based smokeless powder), and the Berthier series of rifles.
Тіке тарту
Тік тартқыш бұрандалы механизмдер, дәстүрлі бұралып тартқыш бұрандалы механизмдерден өзгеше, бұранданы тұтқаны бұрмаламай-ақ алға-артқа жылжытуға мүмкіндік береді, сондықтан тек сызықтық қозғалыс қажет. Ал дәстүрлі механизмдерде, камераға оқ салу және бастапқы экстракция үшін сызықтық қозғалыстармен қатар бұранданы ось бойымен бұру қажет. Тік тартқыш механизмде бұранданы құлыптау басқа тәсілмен жүзеге асырылады, қолмен араласу қажет емес. Сондықтан, атысшы бүкіл цикл бойына төрт қозғалыс (жоғары бұру, артқа тарту, алға итеру және төмен бұру) емес, тек екі қозғалыс (артқа тарту және алға итеру) жасайды, бұл қарудың ату жылдамдығын едәуір арттырады. 1993 жылы неміс Blaser компаниясы Blaser R93-ті ұсынды – бұл жаңа тік тартқыш механизм, онда құлыптау бұранда басындағы концентрлі "тырнақтардың" ішке тартылып-сығуы арқылы жүзеге асырылады. Бұл дизайн Radialbundverschluss ("радиалды байланыс") деп аталады. 2017 жылы Rifle Shooter журналы оның ізбасары Blaser R8-ді Merkel Helix және Browning Maral қатарлы ең танымал үш тік тартқыш мылтықтың бірі деп тізімдеді. Beretta, C. G. Haenel, Chapuis, Heym, Lynx, Rößler, Savage Arms, Strasser және Steel Action компанияларының да бірнеше заманауи тік тартқыш мылтықтары бар. Көптеген тік бұрандалы мылтықтарда соққы механизмі болмайды, бірақ балғалы модельдер де бар, мысалы, Merkel Helix. Балғалы қарулардың құлыпталу уақыты, әдетте, балғасыз механизмдерге қарағанда ұзақ болады. Биатлон спортында ату жылдамдығы маңызды көрсеткіш болғандықтан және жартылай автоматты қарулар жарыста қолдануға рұқсат етілмегендіктен, тік тартқыш механизмдер жиі қолданылады және Биатлон әлем кубогінде дерлік эксклюзивті түрде қолданылады. .22 калибрлі тік тартқыш механизмді жасаған алғашқы компания J. G. Anschütz болды. Питер Фортнер кіші "Fortner Action" дизайнын жасады, ол Anschütz 1827 Fortner-ге енгізілді. Fortner action – бұл тік тартқыш шарлы подшипник құлыптағыш механизмі, онда бұранданың бүйірінде серіппелі шарлы подшипниктер орналасқан, олар бұранда корпусының ішіндегі ойыққа кіреді. Жаңа дизайнмен бірге құрғақ оқ ату әдісі де өзгерді: бұранданы сәл жоғары бұрудың орнына, механизм соққыны ұстап алу үшін кері бұрылады. Бұл механизм кейіннен Heym SR 30 орталық отты мылтығында қолданылды.
Straight pull bolt actions differ from conventional turn pull bolt action mechanisms in that the bolt can be cycled back and forward without rotating the handle and thus only a linear motion is required, as opposed to a traditional bolt action, where the user has to axially rotate the bolt in addition to the linear motions to perform chambering and primary extraction. The bolt locking of a straight pull action is achieved differently without needing manual inputs, therefore the entire operating cycle needs the shooter to perform only two movements (pull back and push forward), instead of four movements (rotate up, pull back, push forward, and rotate down), this greatly increases the rate of fire of the gun. In 1993, the German Blaser company introduced the Blaser R93, a new straight pull action where locking is achieved by a series of concentric "claws" that protrude/retract from the bolthead, a design that is referred to as Radialbundverschluss ("radial connection"). As of 2017 the Rifle Shooter magazine listed its successor Blaser R8 as one of the three most popular straight pull rifles together with Merkel Helix and Browning Maral. Some other notable modern straight pull rifles are made by Beretta, C. G. Haenel, Chapuis, Heym, Lynx, Rößler, Savage Arms, Strasser, and Steel Action. Most straight bolt rifles have a firing mechanism without a hammer, but there are some hammer fired models, such as the Merkel Helix. Firearms using a hammer usually have a comparably longer lock time than hammerless mechanisms. In the sport of biathlon, because shooting speed is an important performance factor and semi automatic guns are illegal for race use, straight pull actions are quite common and are used almost exclusively in the Biathlon World Cup. The first company to make the straight pull action for .22 caliber was J. G. Anschütz; Peter Fortner junior designed the "Fortner Action", which was incorporated into the Anschütz 1827 Fortner. The Fortner action is specifically the straight pull ball bearing lock action, which features spring loaded ball bearings on the side of the bolt which lock into a groove inside the bolt's housing. With the new design came a new dry fire method; instead of the bolt being turned up slightly, the action is locked back to catch the firing pin. The action was later used in the centre fire Heym SR 30.
Бұранданы басқару
Көбінесе бұранда металл түтікшеден тұрады, оның ішінде оқ ату механизмі орналасқан, ал түтікшенің алдыңғы немесе артқы жағында бірнеше металл дөңгелектер немесе "тіректер" болады, олар бұранданы орнында бекітуге қызмет етеді. Бұл операция айналмалы бұранда, тетік, камералық механизм, құлыптау бөлігі немесе бірнеше жүйелер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Тік тартылатын конструкциялар кеңінен қолданылған, бірақ қолмен айналдырылатын бұрандалы конструкциялар бұрандалы механизмдерге қатысты ең көп таралған нәрсе болып саналады, себебі олар кеңінен таралған. Осының нәтижесінде, бұрандалы механизм термині белгілі бір қарудың механизмі туралы сөйлескенде көбінесе заманауи айналмалы бұрандалы конструкциялар үшін қолданылады. Дегенмен, тік тартылатын және айналмалы бұрандалы мылтықтар – бұрандалы мылтықтардың түрлері болып табылады. Тетек және поршенді қарулар да бұранданы іске қосуы керек, бірақ олар әдетте айналмалы бұрандаға тікелей бекітілген тұтқамен іске қосылатын бұрандалы механизмдерден бөлек жіктеледі. Алғашқы бұрандалы конструкциялар, мысалы, Дрейзе инелі мылтығы және Маузер 1871 үлгісі, бұранда тұтқасын немесе бұранда бағыттағыш қабырғасын қабылдағыштағы ойыққа түсіру арқылы құлыпталатын, бұл әдіс әлі де .22 калибрлі мылтықтарда қолданылады. Ең көп таралған құлыптау әдісі – бұранда басында екі тірегі бар айналмалы бұранда, ол Лебель 1886 үлгісі, 1888 үлгісі Комиссия мылтығы, Маузер М 98, Мосин-Нагант және көптеген бұрандалы мылтықтарда қолданылған. Lee-Enfield мылтығында бұранданың артқы жағында құлыпталатын тірек және бағыттағыш қабырға бар.
Typically, the bolt consists of a tube of metal inside of which the firing mechanism is housed, and which has at the front or rear of the tube several metal knobs, or "lugs", which serve to lock the bolt in place. The operation can be done via a rotating bolt, a lever, cam action, a locking piece, or a number of systems. Straight pull designs have seen a great deal of use, though manual turn bolt designs are what is most commonly thought of in reference to a bolt action design due to the type ubiquity. As a result, the bolt action term is often reserved for more modern types of rotating bolt designs when talking about a specific weapon's type of action. However, both straight pull and rotating bolt rifles are types of bolt action rifles. Lever action and pump action weapons must still operate the bolt, but they are usually grouped separately from bolt actions that are operated by a handle directly attached to a rotating bolt. Early bolt action designs, such as the Dreyse needle gun and the Mauser Model 1871, locked by dropping the bolt handle or bolt guide rib into a notch in the receiver, this method is still used in .22 rimfire rifles. The most common locking method is a rotating bolt with two lugs on the bolt head, which was used by the Lebel Model 1886 rifle, Model 1888 Commission Rifle, Mauser M 98, Mosin–Nagant and most bolt action rifles. The Lee–Enfield has a lug and guide rib, which lock on the rear end of the bolt into the receiver.
Бұранданың тұтқасы
Бұранданың тұтқасы – қаруды оқтау және қайта оқтау кезінде пайдаланушы ұстайтын бұранда тұтқасының бөлігі, соның арқасында ол оқтау тұтқасы ретінде қызмет етеді. Көптеген ескі қаруларда бұранданың тұтқасы бұранда тұтқасына тіркелген, осылайша бұранда тұтқасының ажырамас бөлігіне айналады. Көптеген жаңа қаруларда бұранданың тұтқасы тұтқаға бұралады, бұл пайдаланушыға бастапқы бұранда тұтқасын эстетикалық себептермен, жақсырақ ұстау үшін немесе басқа да себептерге байланысты ауыстыруға мүмкіндік береді. Қарудың әр түрі үшін әртүрлі бұрандалар қолданылады. Мысалы, еуропалық қаруларда көбінесе M6x1 немесе M8x1.25 бұрандалары қолданылады, M6 SIG Sauer 200 STR, Blaser R93, Blaser R8, CZ 457 модельдерінде, ал M8 Sako TRG және SIG Sauer 404 модельдерінде қолданылады. Көптеген американдық қаруларда 1/4"-28 TPI (6.35x0.907 мм) немесе 5/16"-24 TPI (7.9375x1.058 мм) бұрандалары қолданылады. Басқа да бұранда түрлері бар, мысалы, Mausingfield қолданған No. 10-32 TPI (4.826x0.794 мм). Олар көбінесе резеңкеден немесе пластиктен жасалады.
The bolt knob is the part of the bolt handle that the user grips when loading and reloading the firearm and thereby acts as a cocking handle. On many older firearms, the bolt knob is welded to the bolt handle, and as such becoming an integral part of the bolt handle itself. On many newer firearms, the bolt knob is instead threaded onto the handle, allowing the user to change the original bolt knob for an aftermarket one, either for aesthetical reasons, achieving better grip or similar. The type of threads used vary between firearms. European firearms often use either M6 1 or M8 1.25 threads, for example M6 is used on the SIG Sauer 200 STR, Blaser R93, Blaser R8, CZ 457 while M8 is used on the Sako TRG and SIG Sauer 404. Many American firearms instead use 1/4" 28 TPI (6.35 0.907 mm) or 5/16" 24 TPI (7.9375 1.058 mm) threads. Some other thread types are also used, for example, No. 10 32 TPI (4.826 0.794 mm) as used by Mausingfield. These are often made of either rubber or plastic.
Қайта жүктеу
Көптеген бұрандалы қарулар қолмен, бірдей блокпен немесе стриппер клиптер арқылы толтырылатын ішкі дүңгіршек арқылы оқтандырылады, бірақ кейбір конструкцияларда ажыратылатын дүңгіршек немесе жеке дүңгіршек немесе тіпті дүңгіршек болмайды, сондықтан әр оқты жеке жүктеу қажет. Әдетте, дүңгіршектің сыйымдылығы екіден он оққа дейін шектеледі, себебі бұл дүңгіршектің мылтықтың түбімен тегіс болуына, салмақты азайтуға немесе лай мен кірдің ішке енуіне кедерес келтіруге мүмкіндік береді. Кейбір бұрандалы қаруларда түтікшелі дүңгіршек болады, мысалы, ұңғының бойымен. Ірі мылтықтардан басқа, мысалы, тапаншалар мен зеңбіректерде, қолмен жүзеге асырылатын кейбір артқы зарядталатын қарулар болған. Дегенмен, Дрейзе инелі мылтығы айналмалы бұрандалы конструкцияны қолданған алғашқы артқы зарядталатын қару болды. Иоганн Николас фон Дрейзенің 1838 жылғы мылтығы 1841 жылы Пруссия қабылдауына ілікті, ол өз кезегінде 1849 жылы пруссиялық үлгіге айналды. Бұл конструкция бір рет атуға арналған артқы зарядталатын қару және бұрандадан сыртқа шығып тұратын, камераны айналдыруға және ашуға арналған тетікке ие болды. Бірақ, бүкіл қайта жүктеу процесі кейінгі үлгілерге қарағанда күрделірек болды, себебі оқ ату тетігі жеке дайындалып, іске қосылуы керек еді, ал тетік тек бұранданы жылжыту үшін қолданылды.
Most bolt action firearms are fed by an internal magazine loaded by hand, by en bloc, or by stripper clips, though a number of designs have had a detachable magazine or independent magazine, or even no magazine at all, thus requiring that each round be independently loaded. Generally, the magazine capacity is limited to between two and ten rounds, as it can permit the magazine to be flush with the bottom of the rifle, reduce the weight, or prevent mud and dirt from entering. A number of bolt actions have a tube magazine, such as along the length of the barrel. In weapons other than large rifles, such as pistols and cannons, there were some manually operated breech loading weapons. However, the Dreyse Needle fire rifle was the first breech loader to use a rotating bolt design. Johann Nicholas von Dreyse's rifle of 1838 was accepted into service by Prussia in 1841, which was in turn developed into the Prussian Model in 1849. The design was a single shot breech loader and had the now familiar arm sticking out from the side of the bolt, to turn and open the chamber. The entire reloading sequence was a more complex procedure than later designs, however, as the firing pin had to be independently primed and activated, and the lever was used only to move the bolt.