Кіріспе
Fairchild Dornier 728/928 отбасы – неміс-американдық авиациялық конгломерат Fairchild Dornier әзірлеген реактивтік өңірлік авиалайнерлер сериясы. Бұл 50 мен 110 жолаушыны тасымалдайтын ұшақтарды жасауға бағытталған, салыстырмалы түрде амбициялық жоба болды және бұл кішкентай өңірлік ұшақ болып табылатын 328JET сериясын толықтыруды көздеді. 728/928 отбасы – төменгі қанат конфигурациясында бекітілген қанаттары және қанаттардың астына орнатылған екі қозғалтқышы бар моноплан. Онда үш дөңгелекті конфигурациядағы қысылатын шасси (немесе қону шасси) бар. 2002 жылдың 21 наурызында алғашқы 728 ұшағы таныстырылды. Компанияның жоспары бойынша, алғашқы сынақ ұшу 2002 жылдың жазында, ал алғашқы тапсырыстар 2003 жылдың ортасында Lufthansa Cityline компаниясына жіберуді көздеген. 728 отбасы заманауи дизайнмен ерекшеленді, ал бағдарлама іске қосылғаннан кейін компания түрлі авиакомпаниялардан үлкен қызығушылыққа ие болды. 2002 жылдың наурызына дейін сегіз клиент 164 қосымша ұшаққа опциялық келісімдер жасасқаннан кейін, 125 нақты тапсырыс берді. Дегенмен, Fairchild Dornier компаниясының банкротқа ұшырауы бағдарламаны соңғы кезеңде тоқтатты, бұл оқиға 728-дің алғашқы ресми таныстырылымынан кейін көп ұзамай болды. Бағдарламаны жандандыруға жасалған әрекеттерге қарамастан, соның ішінде Fairchild Dornier Aeroindustries құруға дейін, клиенттер өздерінің тапсырыстарын қайтарып алды және ешбір ұшақ ұшқан жоқ. Аяқталған үш прототип басқа мақсаттар үшін сатылды.
The Fairchild Dornier 728/928 family was a series of jet powered regional airliners that was being developed by German American aviation conglomerate Fairchild Dornier. It was a relatively ambitious bid to develop a group of aircraft that would have seated between 50 and 110 passengers, supplementing the existing 328JET series, a smaller regional jet. The 728/928 family is a monoplane design with fixed wings in low wing configuration and two engines mounted under the wings. It has a retractable undercarriage (or landing gear) in tricycle configuration. On 21 March 2002, the roll out of the first 728 took place. The company planned its maiden flight to occur during the summer of 2002 and for deliveries to commence during mid 2003 to the launch customer Lufthansa Cityline. The 728 family benefitted from a modern design while the company attracted considerable interest from various airlines upon the programme's launch. By March 2002, a total of eight customers had altogether placed 125 firm orders in addition to signed options for an additional 164 aircraft. However, the programme was derailed at a late stage by the insolvency of Fairchild Dornier, which occurred shortly after the official roll out of the first 728. Despite attempts to revive the programme, including the establishment of Fairchild Dornier Aeroindustries, customers opted to cancel their orders and no aircraft actually ever flew. The three prototypes that were completed have been sold on for other purposes.
Шығу тегі
1990 жылдардың ортасында неміс ұшақ құрастырушысы Dornier Luftfahrt GmbH елеулі қаржылық қиындықтарға тап болды; бұл компанияның американдық Fairchild Aircraft компаниясымен сатып алынуына үлкен үлес қосты, содан кейін ұйым Fairchild Dornier болып қайта аталды. Ұзақ өтпей компания өзін қайта ұйымдастыра бастады және өнім тізімін өзгерту мүмкіндіктерін қарастырды. Нарыққа шыққан алғашқы жаңа ұшақ – Fairchild Dornier 328JET, бұл турбовинтті Dornier 328 ұшағының салыстырмалы түрде қарапайым жаңартылған нұсқасы болды; алайда, алғашқы рейсінен бұрын компания үлкен аймақтық авиалайнерлер отбасын құруды жоспарлаған. 1997 жылдың қазан айында Fairchild Dornier Дубай авиасалонында 728 бағдарламасын жариялады, ол бастапқыда X28JET жобасы деп аталды, кейіннен 728JET деп қайта аталды. 528JET, 728JET және 928JET аймақтық ұшақтар отбасысы, 55-тен 100 жолаушыға дейін тасымалдай алатын, 1998 жылдың 19 мамырында Берлинде өткен ILA Berlin Aerospace Show (Халықаралық авиация және ғарыш көрмесінде) таныстырылды; осыған дейін Fairchild Dornier Германияның ұлттық авиакомпаниясы Lufthansa-дан 60 нақты тапсырыс және 60 опция, сондай-ақ швейцариялық Crossair әуе компаниясынан алдын ала тапсырыс алды. Бағдарламаға жұмсалған жалпы инвестиция, Fairchild Dornier-дің өз қаражаты мен тәуекел серіктестерінен түскен қаражат есебінен 850 миллион долларды құрады. Компания президенті Джим Робинсонның сөзіне сүйенсек, қанаттардың, фюзеляждың және құйрық бөлігінің жеткізушілері 220 миллион доллар жұмсады, сонымен қатар сатушылар мен Германия үкіметінен қосымша қаржы алуға бағытталған жұмыстар жүргізілді. Бір қарастырылған нұсқа – компанияны биржаға шығару. Әртүрлі серіктестік келісімдер қарастырылды; бір кезде Fairchild Dornier итальяндық аймақтық ұшақ құрастырушысы ATR компаниясымен 728 жобасы бойынша ынтымақтастық туралы келіссөздер жүргізді. Компания алғашқы ұшақтарды 2001 жылдың ортасында жеткізіп беруді және сол жылы сертификаттауды күткен. 2001 жылдың ортасында Fairchild Dornier алғашқы прототиптің құрылысын бастады, құрылымдық жиынтықтардың көп бөлігі 2001 жылдың қыркүйегіне дейін жеткізілді. 2001 жылдың желтоқсан айында Fairchild Dornier алғашқы фюзеляжды аяқтады. 2002 жылдың қаңтарына қарай алғашқы прототип өз қону шассиінде жүруге дайын болды. 2002 жылдың наурыз айында "TAC 01" (Test Aircraft 01) – алғашқы прототип ресми түрде таныстырылды, осы кезде ол алғаш рет көпшілік назарына ұсынылды. Сол айда TAC 03 құрылымдық сынақтар үшін Оттобрунн қаласындағы IABG-ге жеткізілді. 2001 жылдың маусым айында лизингтік компания GECAS 50 ұшаққа нақты тапсырыс бергені және 100-ге дейін ұшаққа қосымша опция алғаны хабарланды. 2002 жылдың наурызына дейін Lufthansa Cityline, GECAS, Bavaria Leasing, CSA Czech Airlines, Atlantic Coast Airlines және SolAir сияқты сегіз клиент осы типтегі ұшақтарға 125 нақты тапсырыс бергені және қосымша 164 ұшаққа опция алғаны хабарланды. Fairchild Dornier компаниясының мәліметінше, бағдарламаның өзін-өзі ақтау шегіне жету үшін 200 ұшақ сату қажет болды. Алайда, бағдарламаны іске қосуға екі күн қалғанда, қолда бар қаражаттың жетіспеуіне байланысты бағдарлама екі айға кейінге шегерілетіні хабарланды. Бір аптадан кейін компания төрт әлеуетті жаңа стратегиялық серіктеспен келіссөздер жүргізіп жатқаны және кем дегенде біреуін тартудың "маңыздылығы зор" екені туралы хабарлар пайда болды.
Аяқтау
728-дің алғашқы ұшуы жоспарланған күннен бұрын Fairchild Dornier компаниясы төңкеріліп, 2002 жылдың 2 сәуірінде банкроттық жариялауға мәжбүр болды. Мұның бір салдары – жоба толығымен тоқтатылды; одан кейін Lufthansa және GECAS компаниялары бұл типтегі тапсырыстарын жоюды шешті. 728-дің ең ірі екі тұтынушысының бағдарламадан бас тартуы жобаға ауыр соққы болды және сол кезде ізделіп жатқан инвесторлар мен серіктестерді тоқтата түсуі мүмкін. 2003 жылдың шілде айында Қытайдың Синьцзян аймағындағы D'Long International Strategic Investment Group жобаның үлесін сатып алуға қызығушылық танытты. Ұшақтың дамуын аяқтау мақсатында Fairchild Dornier Aeroindustries деген жаңа компания құрылды, бірақ ол да 2004 жылы банкротқа ұшырады. 1998 жылдың тамызында Fairchild Dornier General Electric компаниясының FADEC жүйесімен жабдықталған CF34 8D қозғалтқышын (CF34 8C1мен 87% бөлігі ортақ, бұл қозғалтқыш Bombardier CRJ700 сериясын қуаттандыру үшін таңдалған) таңдағанын хабарлады, SNECMA/Pratt & Whitney Canada SPW 14 қозғалтқышынан бұрын 728-ге қуат беру үшін. 928 үлгісін дамыту және сату да жалғасты. Дегенмен, 528 әуе компанияларынан көп қызығушылық күтпеді, нәтижесінде ол модельдер отбасынан тыныш түрде алынып тасталды.
Пайдалану тарихы
Үш прототип, TAC 01 және TAC 03 (сынақ ұшағы) салынды. TAC 01 жабдықпен толықтырылды, екінші прототип орнату жұмысы аяқталмаған толық фюзеляж болды. TAC 03 конструкциялық сынақтар үшін ғана фюзеляж болды. Ол Fairchild Dornier банкротқа ұшырағанға дейін Дрезденге жеткізілді. Аукционда (басқа көптеген заттармен қатар) прототиптер де сатылды. Геттингендегі Германия ғарыш агенттігі (DLR) TAC 01-ді 19 000 евроға сатып алды. Ол кабинаны сынау үшін қажет болды, яғни DLR-ға фюзеляж ғана керек еді. Қанаттарды дұрыс алып тастау қиын болғандықтан, олар кесілді. Сондықтан, 6 метрлік қысқа қанаттары бар фюзеляж DLR зерттеу орталықтарына жіберілді. TAC 02 қазір Германия техникалық мұражайына тиесілі. TAC 03 Техника мұражайы Спейерде қалды.
Нұсқалар
Барлық нұсқалардың жоспарында қозғалтқыш түрі мен кабинасы сияқты көптеген ортақ элементтер болған, бұл бір типті ұшқыш куәлігіне қол жеткізуге мүмкіндік берген болар еді.
728-ке дейін
728 100 моделі 70-85 жолаушыны тасымалдауға арналған еді. 728 өзінің класындағы ең кең кабинаға ие болды, ол Embraer 170/190-нан 0,51 метрге, ал CRJ 700-ден 0,70 метрге кеңірек (бес орынды қатармен). 200 моделінің ең жоғары ұшу салмағы 3000 кг (6615 фунт) артуы және қашықтығы 750 км (400 теңіздік миль) ұлғаюы жоспарланған. 728–200 моделінде 728–100 моделінде қолданылған CF34 8D1 қозғалтқыштарының орнына жаңартылған CF34 8D3 қозғалтқыштары қолданылуға тиіс болған.
928-ке дейін
728-ге қызметке енгеннен кейін іздестірілген 928 ұшағының фюзеляжы созылған, бұл оның 95-тен 110-ға дейін жолаушы тасымалдауға мүмкіндік беретін еді. Алғашқы ұшу 2003 жылдың соңына жоспарланса, қызметке енгізу 2005 жылға белгіленген. 928 ұшағының қанат жайылымы арттырылған және күштірек GE CF 34 10 қозғалтқыштарымен жабдықталған. 928 100 және жоғарылаған ең жоғары ұшу салмағымен (MTOW) 928 200 нұсқалары да жоспарланды.
528-ке дейін
528 ұшағының фюзеляжы 23,38 метр (76 фут 9 дюйм) қысқартылып, кабинасы 15,84 метр (52 фут 0 дюйм) болуы тиіс болған. Бұл модель 928 ұшағынан кейін жасалатын болды. Жолаушылар сыйымдылығы 55-тен 65 орынға дейін жетеді деп күтілген.
7-ші елші
Fairchild Dornier компаниясы сондай-ақ 728 ұшағының корпоративтік реактивтік нұсқасын, Envoy 7 деп аталатын, іске қосты, ол шамамен 2004 жылы пайдалануға түсуі күтілген. Envoy 7 ұшағы континенттер аралық ұшу қашықтығына ие болып, Fairchild Dornier компаниясының "Super Shark" қанат ұштарымен жабдықталар еді. 528 және 928 ұшақтарының корпоративтік нұсқалары да жоспарланған, олар тиісінше Envoy 5 және Envoy 9 деп сатылатын болды.
Әуедегі ерте ескерту
2001 жылдың ортасында Fairchild Dornier 728 ұшағының әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW&C) түрін таныстырды. Компания бұл ұшақты американдық Northrop Grumman қорғаныс фирмасымен бірлесіп жасауды ұсынды, оны E-2 Hawkeye радарымен және басқа да жүйелермен жабдықтады; сондай-ақ, теңіздік патрульдеу ұшақтары және әуедегі жанармай құю танкері сияқты басқа да арнайы мақсаттағы түрлерін жасауды жоспарлады.