Кіріспе

Жедел пиелонефриттің белгілері мен симптомдары әдетте бірнеше сағаттың немесе бір күнің ішінде жылдам дамиды. Ол жоғары температураға, несеп шығару кезіндегі ауырсынуға және бүйірден арқаға дейін сәулеленетін ішкі ауырсынуға себеп болуы мүмкін. Көбінесе құсумен бірге жүреді. Созылмалы пиелонефрит бүйірде немесе іште тұрақты ауырсынуға, инфекция белгілеріне (қызба, түсініксіз салмақ жоғалту, жалпы әлсіздік, тәбеттің төмендеуі), төменгі несеп жолдарының симптомдарына және несепте қанға себеп болады. Созылмалы пиелонефрит сонымен қатар себепсіз қызбаға да шақыруы мүмкін. Бұдан өзге, қабынумен байланысты ақуыздар органдарда жиналып, АА амилоидозын тудыруы мүмкін. Дене сарқылуын тексеру кезінде зардап шеккен жақтағы қабырға-омыртқа бұрышында қызба мен сезімталдық байқалуы мүмкін.

Зертханалық зерттеу

Зәрді талдау несеп жолдары инфекциясының белгілерін көрсетуі мүмкін. Атап айтқанда, ерекше белгілері бар пациенттердің зәр сынақ жолағында нитрит пен ақ қан жасушаларының болуы пиелонефритті диагностикалау үшін жеткілікті және эмпирикалық емдеуді бастауға негіз болады. Толық қан анализі сияқты қан зерттеулері нейтрофилияны көрсетуі мүмкін. Несептің микробиологиялық егісі, қан егісімен бірге және антибиотиктерге сезімталдығын анықтау, дұрыс диагноз қою үшін пайдалы.

Бейнелеу зерттеулері

Егер бүйрек тасы болжанып тұрса (мысалы, ерекше коликалық ауырсыну немесе зәрде пропорционалсыз мөлшерде қан болуы сияқты), бүйрек, несеп жолдары және көк шұлықтың рентген суреті (KUB суреті) радиокөмескі тастарды анықтауға көмектеседі. Өте сирек, зәрдегі белгілі бір дәрі қалдықтарынан тұратын тастарды қоспағанда, барлық тастар КТ-де көрінеді. Қайталап тұратын несеп жолдарының инфекциясы бар пациенттерде везикоуретеральды рефлюкс немесе поликистоздық бүйрек ауруы сияқты анатомиялық аномалияны жоққа шығару қажет болуы мүмкін. Бұл жағдайда қолданылатын зерттеулерге бүйректің ультрадыбыстық тексеруі немесе цистоуретрографиялық зерттеулер жатады. Пиелонефритті көрсететін ультрадыбыстық белгілер: бүйректің үлғаюы, бүйрек синусының немесе паренхимасының ісінуі, қан кету, кортикомедуллярлық ажыратымдылықтың жоғалуы, абсцесс пайда болуы немесе доплерлік ультрадыбыста қан ағынының нашарлауы. Дегенмен, ультрадыбыстық зерттеулер пиелонефритпен ауыратын адамдардың тек 20-24%-ында ғана анықталады.

Жедел пиелонефрит

Жіті пиелонефрит – бүйрек тостағаншасының (жинақ жүйесі) және бүйректің эксудативті, іріңді, оқшауланған қабынуы. Бүйрек паренхимасында интерстицийде абсцестер (іріңді некроз) пайда болады, олар іріңді эксудаттан (ірің) тұрады: нейтрофилдер, фибрин, жасуша қалдықтары және орталық бактериялық колониялар (гематоксилинофилдер). Түтікшелер эксудаттан зақымданып, нейтрофилдік цилиндрлер құрамын қамти алады. Алғашқы сатыларда гломерулалар мен қан тамырлары қалыпты болады. Жалпы патологияда көбінесе бүйрек қабығына бүйрек тостағаншасы арқылы қан кету мен іріңнің патогномоникалық сәулеленуі анықталады.

Менеджмент

Пиелонефритке күдік танылған адамдарда зәр мүшелерінің егісі және антибиотиктерге сезімталдық тестілеуі жүргізіледі, осылайша емдеуді инфекцияны қоздырған микроорганизмге қарай бейімдеуге болады. Ауруханаға жатқызу қажет емес және антибиотиктерге төзімді бактериялардың аз таралған аймақта тұратын адамдар үшін ципрофлоксацин немесе левофлоксацин сияқты фторхинолондарды ауыз арқылы қабылдау емдеудің қолайлы бастапқы таңдауы болып табылады. Ауыз арқылы қабылдаудың азаюын, сезімтал жоғалтуларды (дене температурасының көтерілуіне байланысты) және қан тамырларының кеңеюін толықтыру және зәр шығаруды жақсарту үшін ішке сұйықтықтар енгізілуі мүмкін. Тас салдарынан туындаған кедергіні жою үшін тері арқылы нефростомия немесе уретеральды стент орнату қажет болуы мүмкін. Жедел пиелонефритпен ауырған балаларды ауыз арқылы қабылданатын антибиотиктермен (цефиксим, цефтибутен және амоксициллин/клавуланат қышқылы) немесе қысқа мерзімді (2-4 күн) ішек арқылы терапиядан кейін ауыз арқылы қабылдаумен тиімді емдеуге болады. Егер ішек арқылы терапия таңдалса, аминогликозидтерді күніне бір рет қабылдау қауіпсіз және тиімді. Ксантогранулематозды пиелонефритті емдеу антибиотиктермен қатар хирургиялық араласуды қамтиды. Көп жағдайда бүйректі алып тастау – ең жақсы хирургиялық емдеу болып табылады, бірақ локальды ауруы бар кейбір пациенттер үшін полярлық резекция (жартылай нефректомия) тиімді болуы мүмкін. Сирек жағдайларда сериялық бейнелеумен бақылау ұсынылуы мүмкін.

Қадағалау

Егер емнен кейін бір-екі күнде жақсару болмаса, стационарлық емделушілер зәр талдасын және суреттеуді қайталауы керек. Амбулаториялық емделушілер дәрігерге қайта қаралуы керек.

Эпидемиология

Жыл сайын 10 000 тұрғынға шаққанда, амбулаториялық ем алушы әйелдерде шамамен 1213 жағдай тіркеледі, ал 34 жағдай жатаққа жатқызуды қажет етеді. Ерлерде 10 000-нан 23 жағдай амбулаториялық емделеді және 10 000-нан 12 жағдай ауруханаға жатқызуды талап етеді. Көбінесе жас әйелдер ауырады. Сәбилер мен қарт адамдар да тәуекел аймағында, бұл анатомиялық өзгерістермен және гормоналды күймен байланысты.

Зерттеу

2015 жылғы мета-талдауға сәйкес, А витамині бүйрек зақымдануын басандатуға және/немесе бүйрек қатыруын (скарларын) алдын алуға көмектеседі.

Терминология

Термин грекше πύελο|ς pýelo|s, "ауыздық" + νεφρ|ός nepʰrós, "бүйрек" + itis жұрнағы "қабыну" дегенді білдіреді. Ұқсас термин – "пиелит", ол бүйрек тостағандары мен қуыстың қабынуын білдіреді. Яғни, пиелит пен нефрит бірге пиелонефрит деп аталады.

Этимология

Пиелонефрит сөзі грек тіліндегі "pyelo" – πύελος (púelos) – бүйрек тостағаншасы, "nephro" – νεφρός (nephrós) – бүйрек сөздерінен және медицинада аурулар мен қабынуларды білдіру үшін қолданылатын "itis" жұрнағынан құралған.