Кіріспе

Жозеф Бономи кіші (9 қазан 1796 – 3 наурыз 1878) – ағылшын мүсіншісі, суретші, египтолог және музей сақтаушысы.

Ерте өмір

Бономи Лондонда (Ганнис Римде) сәулетшілер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, Жозеф Бономи ескісі, Роберт және Джеймс Адаммен бірге жұмыс істеген, ал ағасы, Игнатиус Бономи, 19 ғасырдың басында және ортасында танымал сәулетші болған. Бономи 1816 жылдан бастап Корольдік академия мектептерінде Чарльз Беллтің басшылығымен оқыды және 1817 және 1818 жылдары күміс медаль жеңіп алды, сондай-ақ 1818/19 жылдары мүсінші Джозеф Ноллекенс қабылдаған жалғыз оқушы болды. Ноллекенс пен Бономи жақын дос болды. Оның алғашқы қол қойылған туындысы (1819) өзін Ноллекенстің шәкірті деп қарапайым түрде сипаттайды: бұл 1815 жылы Малоундағы шайқаста қаза болған капитан К. Л. Шоуэрске арналған Калькутта соборындағы ескерткіш. Бономи собордағы подполковник Джон Уэстонның ескерткішіне де қол қояды (1819 жылы қайтыс болды). 1823 жылы ол Антонио Кановадан білім алу үшін Римге барды, бірақ Канова 1822 жылдың қазан айында Бономи келгенге дейін қайтыс болды. Дегенмен, Бономи Римде бірнеше ай бойы басқа мүсіншілерден оқыды. 1824 жылы Римде ол көпшілікке ұнаған "Билейтін бакханнал" атты туындысын жасады.

Саз экспедициясы

Бономи қарызға батып, 1824 жылы Мальта арқылы Мысырға экспедицияға шыққан Роберт Хейге аз төленетін тапсырысты қабылдауға мәжбүр болды. Осыдан бастап ол өмір бойы египтологияға қызығушылық таныта бастады. 1824-1826 жылдары ол Хей экспедициясының мүшесі болды, онда көптеген ескіліктерді суреттеді. 1825 жылы Абу-Симбелде Бономи, Хейдің үлкен дәлдік талабына жауап ретінде, ғибадатханалардың ішкі әшекейлерін салуға көмектесетін сурет салу жақтауын (көрнеу және жіп немесе сым тормен жабдықталған видоискатель сияқты құрылғы) ойлап тапты. Экспедиция содан кейін Калабшаға, онда Бономи рельефтердің бірнеше гипстен жасалған қалыптарын жасады, Филаға, содан кейін Фиваға барды. Алайда Бономи мен Хей арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды. Бономи өзінің аз жалақы деп санаған нәрсесіне наразы болды; ал Хей Бономидің өзі үшін суреттер мен қалыптар жасап, өзінің беделін арттыруына қарсы болды. 1826 жылдың шілдесінде Бономи отставкаға кетті (және Хейдің көмекшісі ретінде Эдвард Уильям Лэйн тағайындалды). Каирде (1827–1828) Бономи Джеймс Бёртонның "Excerpta hieroglyphica" еңбегін суреттеді. 1832 жылдың шілдесінде, қаржылық жағдайы жақсарғаннан кейін, ол Асютте Хеймен қайта кездесті және француз суретшісі Дюпоймен бірге командасына (әлдеқайда жоғары жалақымен) қайта қосылуға көндірілді. 1834 жылы Хей Мысырдан кеткеннен кейін Бономи Сирия мен Палестинаға сапар жасады (Фрэнсис Арундейл мен Фредерик Кэтэрвудпен бірге). 1839 жылы ол сэр Джон Гардинер Уилкинсонның "Ежелгі мысырлықтардың мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптары" еңбегі үшін суреттер дайындады.

Архитектуралық ауытқулар

Бонномидің отбасының архитектурамен байланысының әсері болғаны сөзсіз, ол Лондонның Стоук-Ньюингтон қаласындағы Абни Парк зиратының кіреберісін жобалады (Уильям Хоскингпен бірлесіп), ол египет стилінде салынған және адамның өлшеулі бөлігінің мекені деген мағына беретін иероглифтермен безендірілген. Ол сондай-ақ Джон Маршаллдың Лидстегі Temple Works фабрикасы үшін египеттік қасбет жасады (1841 жылы ашылған). Бұл жұмыс Бономидің Карл Рихард Лепсиус басқарған прус экспедициясының (1842–1844) құрамында Мысырға қайтқанға дейін жасалды. 1850 жылы Бономи Хартвелл Хаусының докторы Джон Ли үшін Букингемширдегі Хартвеллде "Мысыр көктемі" жобалаған.

Англиядағы жұмыс

1844 жылы Англияға оралғаннан кейін Бономи суретші Джон Мартиннің қызы Джесси Мартинге үйленді (1789–1854). Қазір Лондонда тұратын Бономидің жұмысы Мысыр мен Таяу Шығыс туралы біліміне негізделген, ол көптеген египеттік коллекцияларды (Сэмюэл Берчтің коллекциясының ішінде) тізімдеп, суреттеумен айналысты. Ол Оуэн Джонспен бірге 1854 жылы Сиденхемде қайта құрылған Кристалл сарайда Египет бөлімін құрды және Лондондағы Британ мұражайындағы египеттік көрмелерді ұйымдастыруға көмектесті. Ол "Ніневия және оның сарайлары" кітабын, сондай-ақ Мысыр, Нубия және Эфиопия туралы, өзі салған суреттерімен бірге еңбектерді жариялады. 1861 жылдан бастап Бономи Лондонның орталық бөлігіндегі сэр Джон Соан мұражайының кураторы қызметін атқарды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Ағасы Игнатиймен бірге Лондоның оңтүстік-батысындағы Уимблдон қаласында "Түйелер" атты үйді салған. Ол сонымен қатар адам денесінің пропорцияларын өлшеуге арналған машина ойлап тапты және 1856 жылы жарық көрген "Адам денесінің пропорциясы" атты трактат жазды.

Кейінгі өмірі

Ол 1878 жылдың 3 наурызында Уимблдон қаласындағы The Camels мекемесінде қайтыс болды және Бромптон бейішінде жерленді.

Отбасы

Ол Джесси Мартинге (6 сәуір 1825 – 10 қыркүйек 1859), суретші Джон Мартиннің қызына үйленді. Олардың он екі баласы болды, алғашқы төртеуі 1852 жылғы сәуір айында бірнеше аптаның ішінде жұқпалы жөтелден қайтыс болды. Бромптон зиратындағы отбасылық қабір (бастапқыда нәрестелердің өлімі үшін салынған, бірақ кейіннен Бономи мен оның әйеліне де арналған) оның дағдысымен ескеретін болсақ, мүсінші үшін тым қарапайым.