Алессандро Алгарди: Итальяндық мүсінші және өнерінің шебері

Кіріспе

Италиялық мүсінші (1598–1654)

Алессандро Алгарди (31 шілде, 1598 – 10 маусым, 1654) – итальяндық жоғары барокко мүсіншісі, негізгі қызметі Рим қаласында өтті. Өмірінің соңғы онжылдықтарында ол Франческо Борромини мен Пьетро да Кортонамен бірге Римде Жан Лоренцо Бернинидің негізгі бәсекелесі болды. Қазір ол жандылығымен және қадір-қасиетімен ерекшеленетін портреттік бюстері үшін ең көп құрметке ие.

Алғашқы жылдар

Алгарди Болоньяда дүниеге келді, онда жас кезінде Агостино Карраччи студиясында шәкірт болды. Дегенмен, оның мүсін жасауға деген қабілеті оны Джулио Чезаре Конвентиге (1577–1640), орташа дарынға ие суретшіге жұмыс істеуге итерді. Оның ең ерте белгілі екі туындысы осы кезеңге жатады: Болоньядағы Санта-Мария-делла-Вита ораториясындағы әулиелердің әкпен жасалған екі мүсіні. Жиырма жасқа келгенде, Мантуя герцогы Фердинанд I оған тапсырыс беруді бастады, сондай-ақ жергілікті зергерлер оны бейнелі суреттер жасауға шақырды. Венецияда қысқа уақыт тұрғаннан кейін, 1625 жылы ол Римге барып, Мантуя герцогы арқылы марқұм папаның туысы, кардинал Людовико Людовизиге ұсынылды, ол оны бір кезде ежелгі мүсіндерді қалпына келтіру жұмысына алды.

Папа Лев XI-нің қабірі

Боргезе мен Барберинидің демеуімен Джан Лоренцо Бернини мен оның шеберханасы Римдегі маңызды мүсіндік тапсырыстардың көп бөлігін алды. Алгарди шамамен он жыл бойы танылуға күресті. Римде оған Пьетро да Кортона және оның туысы Доменичино көмектесті. Оның римдік жұмыстарының алғашқыларына терракота және бірнеше мәрмәр портреттік бюстер кірді, ал ол өзін кішкентай жұмыстармен, мысалы, кресттер жасау арқылы асырады. 1630 жылдары ол Санта-Мария-дель-Пополодағы Мелини капелласындағы Мелини отбасының қабірлерінде жұмыс істеді. Алгардидің алғашқы маңызды тапсырысы 1634 жылы болды, онда кардинал Убальдини (Медичи) 1605 жылы бір айдан кем уақыт патшалық құрған Медичи папаларының үшіншісі, өзінің туысы Папа Лев XI-ге арналған жерлеу ескерткішіне келісім жасады. Ескерткіш 1640 жылы басталып, 1644 жылы аяқталды. Бұл композиция Бернинидің VIII Урбан қабіріне (1628–47) арналған композициясын қайталайды, ортасында толық регалияда отырған және бата беруге қол созған папаның мүсіні және оның етегінде саркофагын екі аллегориялық әйел тұлғасы қаптаған. Алайда Бернинидің қабірінде папаның күшті көтерілген қолы мен позы төмендегі белсенді драмамен тепе-теңдік құрады, онда Қайырымдылық пен Әділет тұлғалары путтилерге алаңдап немесе ойға батып, ал сүйектей Өлім эпитафияны жазады. Алгардидің қабірі одан әлдеқайда аз динамикалық. Кешірімділік пен Ырыздылықтың аллегориялық тұлғалары бейжай, көктегідей қадір-қасиетке ие. Кейбіреулер бас киімі бар Кешірімділіктің бейнесін Афинамен және Даналықтың символдық бейнесімен теңестірді. Ырыздылық Дукеснойдің әйгілі Санта-Сузаннасына ұқсайды, бірақ одан әдемі. Қабірдің түсі біртекті және VIII Урбан қабірінің ағымды көңіл-күйінен бұрмалайтын көп түсті жарқыраудан мүлдем құрғақ. 1635–38 жылдары Пьетро Бонкомпани Алгардиден Валичелладағы Санта-Мария үшін тізе бүгіп отырған періштелермен Филипп Неридің алып мүсінін тапсырды, ол 1640 жылы аяқталды. Содан кейін Алгарди бірден Сан-Паоло шіркеуі үшін, Болоньяда, Пауылдың басын кесудің мүсіндік тобын жасады, онда екі тұлға бейнеленген: тізе бүгіп, мойынсынып отырған қасиетті және қылышпен соққы беруге дайын тұрған палач. Бұл жұмыстар оның беделін қалыптастырды, сонымен қатар «Пауылдың шейіт болуы» және «Египетке қашу кезіндегі демалыс» атты екі рельефімен (соңғысының қазіргі көшірмесі қазір Виктория және Альберт мұражайында сақталады). Бернинидің ерекше жұмыстарындағыдай, олар көбінесе драмалық позалар мен эмоционалдық көріністерді бейнелейтін барокколық эстетиканы көрсетеді, бірақ Алгардидің мүсінінде оның бәсекелесінің мүсіндерімен салыстырғанда ұстамалы салмақтылық бар.

Propelled by the Borghese and Barberini patronage, Gian Lorenzo Bernini and his studio garnered most of the major Roman sculptural commissions. For nearly a decade, Algardi struggled for recognition. In Rome he was aided by friends that included Pietro da Cortona and his fellow Bolognese, Domenichino. His early Roman commissions included terracotta and some marble portrait busts, while he supported himself with small works like crucifixes. In the 1630s he worked on the tombs of the Mellini family in the Mellini Chapel in Santa Maria del Popolo. Algardi's first major commission came about in 1634, when Cardinal Ubaldini (Medici) contracted for a funeral monument for his great uncle, Pope Leo XI, the third of the Medici popes, who had reigned for less than a month in 1605. The monument was started in 1640, and mostly completed by 1644. The arrangement mirrors the one designed by Bernini for the Tomb of Urban VIII (1628–47), with a central hieratic sculpture of the pope seated in full regalia and offering a hand of blessing, while at his feet, two allegorical female figures flank his sarcophagus. However, in Bernini's tomb, the vigorous upraised arm and posture of the pope is counterbalanced by an active drama below, wherein the figures of Charity and Justice are either distracted by putti or lost in contemplation, while skeletal Death actively writes the epitaph. Algardi's tomb is much less dynamic. The allegorical figures of Magnanimity and Liberality have an impassive, ethereal dignity. Some have identified the helmeted figure of Magnanimity with that of Athena and iconic images of Wisdom. Liberality resembles Duquesnoy's famous Santa Susanna, but rendered more elegant. The tomb is somberly monotone and lacks the polychromatic excitement that detracts from the elegiac mood of Urban VIII's tomb. In 1635–38, Pietro Boncompagni commissioned from Algardi a colossal statue of Philip Neri with kneeling angels for Santa Maria in Vallicella, completed in 1640. Immediately after this, Algardi produced a sculptural group of the beheading of Saint Paul with two figures: a kneeling, resigned saint and the executioner poised to strike the sword blow, for the church of San Paolo, Bologna. These works established his reputation, alongside two reliefs of The Martyrdom of St Paul and The Rest on the Flight into Egypt (a contemporary replica of the latter is now in the Victoria and Albert Museum). Like Bernini's characteristic works, they often express the Baroque aesthetic of depicting dramatic attitudes and emotional expressions, yet Algardi's sculpture has a restraining sobriety in contrast to those of his rival.

Паптық қолдау Иннокентий X және испандық комиссиялар кезінде

Барберинидің 1644 жылы Папа VIII Урбан қайтыс болғанда және Памфильдж Папа X Иннокентийдің билікке келуімен Барберини әулетінің беделі төмендеді, нәтижесінде Берниниге тапсырыстар азайды. Ал Алгарди жаңа папа мен оның жүйесі Камилло Памфильдж қабылдады. Алгардидің портреттері жоғары бағаланды, олардың формальды қатаңдығы Бернинидің көріністілігіне қарама-қарсы келеді. Алгардидің Иннокентий X-тің үлкен, иератикалық қола мүсіні қазір Капитолий мұражайларында сақталады. Алгарди сәулет өнерінде шебер болған жоқ. Римдегі Сан-Панкрацио қақпасының сыртындағы папалық вилла, қазіргі Вилла Дориа Памфильдж жобасын басқарғанмен, ол казино дизайны бойынша сәулетші/инженер Жироламо Райнальдиден кәсіби кеңес алған болуы мүмкін, ал құрылысын бақылауға оның көмекшісі Джованни Франческо Гримальди көмектескен. Казино Памфильдждің ежелгі және заманауи мүсіндер жинағының көрмесі болды, онда Алгарди жақсы кеңес бере алатын. Вилла аумағында Алгарди мен оның шеберханасы мүсіндермен әшекейленген фонтандар мен басқа да бақша элементтерін жасады, онда оның кейбір жеке мүсіндері мен барельефтері сақталған. 1650 жылы Алгарди Диего Веласкеспен танысты, ол Испаниядан өз жұмысына тапсырыс алды. Нәтижесінде Аранхуэстің Корольдік сарайында Алгардидің төрт камин жинағы бар, ал бақтағы Нептун фонтанындағы фигуралар да оның қолынан шыққан. Саламанкадағы Августин монастырында Монтерей графы мен графинясының мазары орналасқан, бұл Алгардидің тағы бір еңбегі. Бұл жұмыс көбінесе Аттиланың қашуы (Fuga d'Attila) деп аталады. Ол Санкт-Петр базиликасы үшін жасалған және осындай мәрмәр барельефтерді қолдануды жаңартқан. Рим шіркеулерінде бұрын мәрмәрдан жасалған үлкен барельефтер болған, бірақ көптеген демеушілер үшін мүсінден жасалған алтарьдық панельдер тым қымбат болды. Бұл барельефте екі маңызды тұлға – қатаң және батыл папа мен қорқып, үрейленген Аттила ортадан үш өлшемге қарай жылжып шығады. Олар екеуі ғана папаны қорғауға жиналған періштелерді көреді, ал фондағылар өздерінің күнделікті міндеттерін орындауды жалғастырады. Бұл тақырып өкіметін арттыруға тырысқан папалық мемлекетке сай келеді, себебі ол тарихи аңызды бейнелейді, онда Ұлы Лев, бұл атақты алғаш алған папа, құдайдың көмегімен гундарды Римді тонаудан тоқтатқан. Барокко стилінде бұл оқиға жиі кездесетін тақырып: адамның ісіне құдайдың араласу сәті. Алгардидің демеушісінің хабары рельеф арқылы барлық көрермендерге папаның жауларға қарсы құдайлық жазаны шақыру қабілетін еске салмақ керек. Алгарди өмірінің соңында үлкен шеберхананы басқарды және көп байлық жинады. Алгардидің классицизм стилін оның шәкірттері, соның ішінде Эрколе Феррата және Доменико Гиди жалғастырды, ал Антонио Рагги бастапқыда онымен оқыған. Соңғы екеуі Римдегі Сан-Никола-да-Толентинодағы Қасиетті Николайдың көрінісі алтарьдық панелінің дизайнын аяқтады, онда бір оқиға мен орында біріктірілген екі бөлек мәрмәр бөліктері қолданылды, бірақ құдайлық және жерлік сфераларды сәтті бөліп көрсетті. Оның шеберханасынан басқа да аз танымал көмекшілерге Франческо Баррата, Жироламо Лусенти және Джузеппе Перони жатады. Алгарди өзінің замандастары жоғары бағалаған атақты барельефін аяқтағаннан кейін бір жыл өткен соң Римде қайтыс болды.

With the death of the Barberini Pope Urban VIII in 1644 and the accession of the Pamphilj Pope Innocent X, the Barberini family and fell into disrepute, resulting in fewer commissions for Bernini. Algardi, on the other hand, was embraced by the new pope and the pope's nephew, Camillo Pamphilj. Algardi's portraits were highly prized, and their formal severity contrasts with Bernini's more vivacious expression. A large hieratic bronze of Innocent X by Algardi is now to be found in the Capitoline Museums. Algardi was not renowned for his architectural abilities. Although he was in charge of the project for the papal villa, the Villa Pamphili, now Villa Doria Pamphili, outside the Porta San Pancrazio in Rome, he may have had professional guidance on the design of the casino from the architect/engineer Girolamo Rainaldi and help with supervising its construction from his assistant Giovanni Francesco Grimaldi. The casino was a showcase for the Pamphili collection of sculpture, ancient and contemporary, on which Algardi was well able to advise. In the villa grounds, Algardi and his studio executed sculpture encrusted fountains and other garden features, where some of his free standing sculpture and bas reliefs remain. In 1650 Algardi met Diego Velázquez, who obtained commissions for his work from Spain. As a consequence there are four chimney pieces by Algardi in the Royal Palace of Aranjuez, and in the gardens, the figures on the fountain of Neptune are also by him. The Augustinian monastery at Salamanca contains the tomb of the Count and Countess de Monterey, another work by Algardi. is commonly referred to as Fuga d'Attila or Flight of Attila. It was created for St Peter's Basilica, and it reinvigorated the use of such marble reliefs. There had been large marble reliefs used previously in Roman churches, but for most patrons, sculpted marble altarpieces were far too costly. In this relief, the two principal figures, the stern and courageous pope and the dismayed and frightened Attila, surge forward from the center into three dimensions. Only they two see the descending angelic warriors rallying to the pope's defense, while all others in the background reliefs, persist in performing their respective earthly duties. The subject was apt for a papal state seeking to increase its power, since it depicts the historical legend wherein Saint Leo the Great, the first pope to receive the epithet, with supernatural aid, deterred the Huns from looting Rome. From a baroque standpoint, the incident is common theme: a moment of divine intervention in the affairs of man. Algardi's patron's message through the relief would be that all viewers should be sternly reminded of the papal capacity to invoke divine retribution against enemies. In his later years Algardi controlled a large studio and amassed a great fortune. Algardi's classicizing manner was carried on by pupils, including Ercole Ferrata and Domenico Guidi, and Antonio Raggi initially trained with him. The latter two completed his design for an altarpiece of the Vision of Saint Nicholas at San Nicola da Tolentino, Rome, using two separate marble pieces linked together in one event and place, yet successfully separating the divine and earthly spheres. Other lesser known assistants from his studio include Francesco Barrata, Girolamo Lucenti, and Giuseppe Peroni. Algardi died in Rome within a year of completing his famous relief, which was admired by contemporaries.

Санаткерлік бағалау және мұра

Алгарди портреттерімен де танымал болды, олар психологиялық тұрғыдан ашып көрсететін сыртқы келбет ерекшеліктеріне ден қоятын, бірақ бірден көзге түсетін натурализммен, сондай-ақ костюмдер мен киімдерге, мысалы, Лаудивио Заккиа, Камилло Памфильж және Муцио Франгипане мен оның екі ұлы Лелло мен Робертоның бюстерінде ерекше назар аударатын. Оның стилі басқа барокко суретшілерінің эмоционалды туындыларына қарағанда, классицизмге жақын және сәнді барокко стиліне көбірек ұқсас болды. Ол көркемдік жағынан портреттік мүсіндерде және балалар тобының бейнелеуінде үлкен жетістіктерге жетті, онда табиғатты ең жақын түрде бейнелеуге міндетті болды. Оның терракотадан жасалған модельдері, олардың кейбіреулері өнер туындылары делінетін, коллекционерлер тарапынан жоғары бағаланды. Санкт-Петербургтегі Эрмитаж мұражайында терракотадан жасалған модельдердің көрнекті сериясы сақталған.