Эндрю Борд: Англиялық саяхатшы, дәрігер және жазушының өмірі мен саяхаттары

Кіріспе

Британдық дәрігер (1490 ж. шамамен – 1549 ж. сәуір)

Эндрю Борд (немесе Борде) (1490 ж. шамамен – 1549 ж. сәуір) – ағылшын саяхатшысы, дәрігер және жазушы.

Өмір

Боордс-Хилл, Холмс-Дейл, Сассекс округында дүниеге келді, Оксфорд университетінде білім алды және кәмелетке толмаған кезінде Картуз орденінің мүшесі болды. 1521 жылы Чичестер епископының көмекшісі болуы үшін діннен босатылды, бірақ ол бұл лауазымды ешқашан атқармады, ал 1529 жылы «дініңіздің ауырлығын көтере алмағаны үшін» монахтық сертінен босатылды. Содан кейін ол медицинаны оқу үшін шетелге кетіп, қайтып келгенде Норфолк герцогының қызметіне шақырылды. Кейін Орлеан, Пуатье, Тулуза, Монпелье және Виттенберг университеттерін аралады, Римде хирургиялық тәжірибелерді көрді және өз халқының басқаларымен бірге Галисиядағы Компостелаға қажылық сапар жасады. 1534 жылы Боорд Лондонға, Чартерхаус монастырына қайта оралды, ал 1536 жылы Томас Кромвельге хат жазып, ол жерде құлдықта ұсталғанына шағымданды. Кромвель оны босатып, Гэмпширдегі Бишопс Уолтхэмдегі үйінде қонаққа шақырғаннан кейін, ағылшын патшасына қатысты шетелдегі халықтың пікірін білу үшін оған тапсырма берген сияқты. Ол Кромвельге түрлі жерлерден хат жазады, ал Каталониядан оған раубарба тұқымын жібереді, бұл өсімдік Англияда кеңінен өсірілетінге дейін екі жүз жыл бұрын. 1535 және 1536 жылдары Чартерхаус монастырының преорына жазған екі хатында монахтық сертінен толық босатылуын қалайтынын айтады. 1536 жылы Глазгода медицина оқыды. Ол Арран графы мен Лорд Авондейлдің үйіне жиі барады, шотландтар және «шотландтың ағылшынды жақтырмауы мен құрметтемеуі» туралы өз бақылауларын жинады. Шамамен 1538 жылы Боорд ең ауқымды саяхатына шықты, Ресей мен Түркияны қоспағанда, Еуропаның барлық елдерін аралап, Иерусалимге жетті. Осы сапарлар туралы ол толық маршрут жазды, бірақ Кромвельге жібергеннен кейін ол жоғалып кетті. Соңында ол Монпельеде қоныстанды және 1542 жылға дейін өзінің алғашқы континенттік нұсқаулығын, диеталық еңбегін және бриварийін аяқтады. Ол 1542 жылы Англияға оралған болуы мүмкін, және Винчестерде, мүмкін Певенсиде тұрды. Винчестер епископы Джон Понет, епископ Гардинерге қарсы жазған апелляциясында, 1547 жылы доктор Борд, дәрігер және ізгі адам, әлі де картуздық ораза және киіз жейде кию ережелерін сақтаған, Винчестерде үш әйелді үйінде ұстағаны үшін айыпталғанын жалпыға мәлімдеді. Осы қылмысы үшін ол Флит түрмесіне қамалып, 1549 жылдың 9 сәуірінде өсиетнама жасады. Бұл сол айдың 25-інде расталды. Томас Херн (Бенедикт Аббас, i. p. 52) ол ауылдық жәрмеңкелерде шарлатан дәрігер сияқты жүріпті, сондықтан оны алғашқы Мерри Эндрю деп ойлаған.

Born at Boords Hill, Holms Dale, Sussex, he was educated at the University of Oxford, and was admitted a member of the Carthusian order while under age. In 1521 he was dispensed from religion in order that he might act as suffragan bishop of Chichester, though he never actually filled the office, and in 1529 he was freed from his monastic vows, not being able to endure, as he said, "the rugorosite off your relygyon". He then went abroad to study medicine, and on his return was summoned to attend the Duke of Norfolk. He subsequently visited the universities of Orléans, Poitiers, Toulouse, Montpellier and Wittenberg, saw the practice of surgery at Rome, and went on pilgrimage with others of his nation to Compostela in Galicia. In 1534 Boorde was again in London at the Charterhouse Monastery, and in 1536 wrote to Thomas Cromwell, complaining that he was in thraldom there. Cromwell set him at liberty, and after entertaining him at his house at Bishop's Waltham in Hampshire, seems to have entrusted him with a mission to find out the state of public feeling abroad with regard to the English king. He writes to Cromwell from various places, and from Catalonia he sends him the seeds of rhubarb, two hundred years before that plant was generally cultivated in England. Two letters in 1535 and 1536 to the prior of the Charterhouse anxiously argue for his complete release from monastic vows. In 1536 he was studying medicine at Glasgow. He frequented the house of the Earl of Arran and Lord Avondale, and gathered his observations about the Scots and the "devellyshe dysposicion of a Scottysh man, not to love nor favor an Englishe man". About 1538 Boorde set out on his most extensive journey, visiting nearly all the countries of Europe except Russia and Turkey, and making his way to Jerusalem. Of these travels he wrote a full itinerary, lost by Cromwell, to whom it was sent. He finally settled at Montpellier and before 1542 had completed his Fyrst Boke of the Introduction of Knowledge, which ranks as the earliest continental guidebook, his Dietary and his Brevyary. He probably returned to England in 1542, and lived at Winchester and perhaps at Pevensey. John Ponet, bishop of Winchester, in an Apology against Bishop Gardiner, relates as matter of common knowledge that in 1547 Doctor Boord, a physician and a holy man, who still kept the Carthusian rules of fasting and wearing a hair shirt, was convicted in Winchester of keeping in his house three loose women. For this offence, apparently, he was imprisoned in the Fleet, where he made his will on 9 April 1549. It was proved on the 25th of the same month. Thomas Hearne (Benedictus Abbas, i. p. 52) says that he went round like a quack doctor to country fairs, and therefore rashly supposed him to have been the original Merry Andrew.