Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Артқа серпуге қарсы оқпанның жинағышы
Anti recoil gunbarrel attachment
Артқа серпу тежегіші немесе серпу компенсаторы – ату қаруының немесе оқпанның ұшына немесе оқпанның өзіне қосылатын, немесе оның құрылысына енгізілген, жанар май газдарының бір бөлігін кері серпуді және ұңғының көтерілуін басуға бағыттайтын құрылғы. Ұшына артқа серпу тежегіші енгізілген оқпан жиі "портталған" деп аталады. Ұңғы тежегішінің идеясы алғаш рет артиллерияда пайда болды. Бұл көптеген танкке қарсы қаруларда, әсіресе танктерге орнатылғанда, кері серпу мен соққының әсерін тоқтату үшін қажетті кеңістікті азайту үшін кең таралған ерекшелік болды. Олар түрлі мылтықтар мен тапаншаларда кері серпуді және ату кезінде ұңғының көтерілуін бақылауға көмектеседі. Тапаншаларда практикалық ату жарыстарында қолданылады және мұндай жағдайда әдетте компенсаторлар деп аталады.
A muzzle brake or recoil compensator is a device connected to, or a feature integral to the construction of, the muzzle or barrel of a firearm or cannon that is intended to redirect a portion of propellant gases to counter recoil and unwanted muzzle rise. Barrels with an integral muzzle brake are often said to be ported. The concept of a muzzle brake was first introduced for artillery. It was a common feature on many anti tank guns, especially those mounted on tanks, in order to reduce the area needed to take up the strokes of recoil and kickback. They have been used in various forms for rifles and pistols to help control recoil and the rising of the barrel that normally occurs after firing. They are used on pistols for practical pistol competitions, and are usually called compensators in this context.
Тарих
Мұрын тежегіш концепциясы оны сәтті қолданудан бұрын көп жылдар бойы тәжірибеден өтті: 1922 жылы АҚШ армиясының қару-жарақ департаментінің өкілі АҚШ Конгресінде «мұрын тежегіш 20 жыл бұрын және тіпті одан да ертерек басқа түрінде қолданылған, бірақ ол ешқашан сәтті қолданылмаған» деді. Антуан Трейль де Боли 1842 жылы идеяға негізделген прототип ойлап тапты және оны 1862 жылы сынақтан өткізді, бірақ ол өзі бұл идеяны «әлі де жаңа» деп атады. 1871 жылы АҚШ-та «кері соққыны жоятын құрылғыға» патент берілді (оны сынақтан өткізгеніне ешқандай дәлел жоқ), ал 1918 жылы британдық эксперименталды танкке қарсы мылтық мұрын тежегішімен жабдықталған, бірақ қабылданылмады. 1920 жылдардың соңында қандай да бір шектеулі прогресс болды: шамамен 1926 жылы Куттс компенсаторы Томпсон SMG-де қолданылатын опцияға айналды (Р.М. Куттстың ең алғашқы патенты 1925 жылдан бастап), 1927 жылы Škoda мұрын тежегіш конструкцияларының бірнеше түріне патент алды, олардың бірі 8 см kanon vz. 28-де қолданылды, ал 1928 жылы Schneider et Cie (сол кезде Škoda-мен одақтас болған) 220 мм TR mle 1915/1916 зеңбірегін Евгений Шнайдер II-нің 1912 жылы патенттеген мұрын тежегішімен жаңартты. 1930 жылдардың ортасында Bofors бірнеше сәтті артиллериялық құралдарды (мысалы, 37 мм және 105 мм зеңбіректерді) жаңа перфорацияланған мұрын тежегіштерімен жасады, олар «бұршақша мұрын тежегіштері» деп аталды – бұл дизайн сол кездегі швед артиллериясының штаб офицері, капитан Харальд Йентценнің өнертабысы еді және Швецияда «Йентцен тежегіші» (Jentzen broms) деп белгілі болды. КСРО ескі артиллериялық жүйелерді жаңа түбіртектермен жаңғыртуды бастады, мысалы 107 мм M1910/30, 152 мм M1910/30, 152 мм M1910/34 және т.б., олардың көпшілігі екі жағында ұзын тіліктері бар цилиндрлі мұрын тежегіштерімен жабдықталған. Бірнеше еуропалық елдер мұрын тежегіштері бар танкке қарсы мылтықтарды жобалау және өндіруді бастады. 1930 жылдардың соңында және әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл құрылғы атыс қаруларында да, артиллериялық құралдарда да кеңінен қолданыла бастады. Жалпы, мұрын тежегіштің дамуы – көп жылдар бойы тәжірибелер мен жетілдірулерді қажет еткен кезеңді процесс болды.
The concept of a muzzle brake had been experimented with for many years prior to its successful implementation: in 1922, a US Army Ordnance Department official stated in US Congress that "the muzzle brake was used in another form 20 years ago, and even longer ago than that, but it has never been successfully applied". Antoine Treuille de Beaulieu invented a prototype based on the idea in 1842 and had it tested in 1862, but he himself called the idea "too new". A US patent was issued for a "recoil obviator" in 1871 (there is no indication it was ever tested), while an experimental British anti tank rifle in 1918 featured a muzzle brake, but was not adopted. In the later 1920s, there was some limited progress: around 1926, Cutts compensator became an option in the Thompson SMG (R. M. Cutts' earliest patent is from 1925), in 1927 Škoda patented a family of muzzle brake designs, one of which was used on 8 cm kanon vz. 28, and in 1928, Schneider et Cie (which was allied with Škoda at the time) updated their 220 mm TR mle 1915/1916 with a muzzle brake patented by Eugène Schneider II way back in 1912. In mid 1930s, Bofors designed several successful artillery pieces (e. g. 37 mm and 105 mm guns) with new perforated muzzle brakes, so called pepper pot muzzle brakes, a design invented by then Swedish artillery staff officer, captain Harald Jentzen, in Sweden known as a "Jentzen brake" (Jentzen broms). The Soviet Union started modernising old artillery systems with new barrels, such as the 107 mm gun M1910/30, 152 mm gun M1910/30, 152 mm gun M1910/34, etc., predominantly featuring cylindrical muzzle brakes with long slits on each side. Several European countries started designing and producing AT rifles featuring muzzle brakes. In late 1930s and especially during World War II the device became common on both firearms and artillery pieces. Overall, the development of the muzzle brake was a gradual process that involved experimentation and refinement over many years.
Атыс қаруының негіздері
Мұрынның көтерілуі, мұрынның ауысуы немесе мұрынның көтерілуі терминдері қолмен ұсталатын қарудың алдыңғы бөлігінің (оқпанның мұрындық бөлігі) оқ атқаннан кейін жоғары көтерілу бейімділігін көрсетеді. Оқпанның тұтқасынан оқпанның орта сызығына дейінгі биіктігі аз болған қаруларда мұрынның көтерілуі аз болады. Мұрынның көтерілуіне себеп – көптеген қаруларда оқпанның орта сызығы атушының және қарудың тұтқасы мен ұрығы арасындағы байланыс нүктесінен жоғары орналасқандығы. Оқ атқандағы оқтан және газдардан туындайтын реактивтік күштер тікелей оқпанның орта сызығы бойымен әрекет етеді. Газдардың жылдамдығын төмендету үшін кеңейту камералары мен бөлгіштер қолданылады. Бұл – сызықтық компенсатордың негізгі принципі. Көп жағдайда кеңейту камераларына порттар қосылады, нәтижесінде IPSC жарыс қаруларында жиі кездесетін ұзын, көп камералы кері итеру компенсаторлары жасалады. Оқ сол бағытта қозғалатындықтан, газдар компенсаторға кеңейеді, ол мұрынды қоршап тұрады, бірақ тек алға қарай ашық тесіктері бар. Оқтан шығар алдында газдарды кеңейтуге мүмкіндік беретін кез келген құрылғы сияқты, бұл құрылғы да мұрындық жамылғының бір түрі болып табылады. Олар жақтаулы тежегіш сияқты мұрынның көтерілуін азайтады: барлық газ бір бағытта шығып жатқандықтан, мұрынның кез келген көтерілуі газдың жылдамдығын өзгертуді қажет етеді, бұл кинетикалық энергияның жоғалуына әкеледі. Тежегіш газдарды тікелей артқа бағыттайтын болса, әсері ұшақ реактивті қозғалтқышының кері итеру жүйесіне ұқсас: атушыға қайтып келетін жарылыс энергиясы кері итеруге қарсы әрекет етеді, нәтижесінде атушы сезінетін кері итеру мөлшері азаяды. Әрине, бұл газдар атушыға бағытталатынын білдіреді. Газдар негізінен жоғары қарай бағытталса, бұл тежегіштің портталуы деп аталады. Порттау әдетте тапаншалардағы оқпанның алдыңғы, жоғарғы бөлігіндегі және сырғақтағы дәл тесілген порттарды қамтиды. Бұл тесіктер оқ ұшырылмас бұрын шығарылған газдардың бір бөлігін қарудың көтерілу бейімділігін азайтатын бағытта бағыттайды. Бұл Ньютонның үшінші заңының қолданылуы: жоғары қарай бағытталған газдар төмен қарай кері күш тудырады. Сондықтан қаруды оқпанның астыңғы жағына порттаудың қажеті жоқ, өйткені бұл мұрынның көтерілуін күшейтеді, азайта алмайды. Порттаудың ұзындығын қысқарту және оқпанның жылдамдығын азайту сияқты қолайсыз салдары бар, ал мұрындық тежегіші оқпанға қосылған ұзарту болып табылады және оқпанның жылдамдығын азайтпайды. Порттау тікелей оқ атудан кейін келесі оқтарды жылдамдату үшін қолайлы, әсіресе үш оқтық режимде.
The interchangeable terms muzzle rise, muzzle flip, or muzzle climb refer to the tendency of a handheld firearm's front end (the muzzle end of the barrel) to rise after firing. Firearms with less height from the grip line to the barrel centerline tend to experience less muzzle rise. The muzzle rises primarily because, for most firearms, the centerline of the barrel is above the center of contact between the shooter and the firearm's grip and stock. The reactive forces from the fired bullet and propellant gases exiting the muzzle act directly down the centerline of the barrel. More advanced designs use baffles and expansion chambers to slow escaping gases. This is the basic principle behind a linear compensator. Ports are often added to the expansion chambers, producing the long, multi chambered recoil compensators often seen on IPSC raceguns. Since that is where the bullet is going, they typically work by allowing the gases to expand into the compensator, which surrounds the muzzle but only has holes facing forward; like any device which allows the gases to expand before leaving the firearm, they are effectively a type of muzzle shroud. They reduce muzzle rise similarly to the mechanism by which a sideways brake does: since all the gas is escaping in the same direction, any muzzle rise would need to alter the velocity of the gas, which costs kinetic energy. When the brake redirects the gases directly backward, instead, the effect is similar to the reverse thrust system on an aircraft jet engine: any blast energy coming back at the shooter is pushing "against" the recoil, effectively reducing the actual amount of recoil on the shooter. Of course, this also means the gases are directed toward the shooter. When the gases are primarily directed upward, the braking is referred to as porting. Porting typically involves precision drilled ports or holes in the forward top part of the barrel and slide on pistols. These holes divert a portion of the gases expelled prior to the departure of the projectile in a direction that reduces the tendency of the firearm to rise. The concept is an application of Newton's third law; the exhaust directed upward causes a reciprocal force downward. This is why firearms are never ported on the bottom of the barrel, as that would exacerbate muzzle rise, rather than mitigate it. Porting has the undesired consequences of shortening the effective barrel length and reducing muzzle velocity, while a muzzle brake is an extension added to the barrel and does not reduce muzzle velocity. Porting has the advantage for faster follow up shots, especially for 3 round burst operation.
Тиімділігі
Қайта керілу импульсінің энергиясын өлшеудің көптеген тәсілдері болғанымен, көбінесе 10%-дан 50%-ға дейінгі азайтуды өлшеуге болады. Кейбір тұмсық тежегіш өндірушілер кері серпілісті азайтудың жоғары көрсеткіштерін жариялайды. Тұмсық тежегіштерге, оқ ату қаруының тұмсығында жеткілікті жанар май газының көлемі мен жоғары газ қысымы қажет, осы арқылы кері серпілістің жақсы өлшенген пайыздық көрсеткіштеріне қол жеткізуге болады. Бұл, кішкентай калибрлі ауданы мен патрондың көлемінің арақатынасы жоғары (үлкен калибрлі патрондар) және жоғары жұмыс қысымы бар патрондар, кішкентай стандартты патрондарға қарағанда тұмсық тежегіштермен кері серпілісті азайтудан көбірек пайда көреді дегенді білдіреді. Сезілетін кері серпілісті азайтудан басқа, тұмсық тежегіштің басты артықшылықтарының бірі – тұмсықтың көтерілуін азайту. Бұл атушыға қарудың бағыттағыш құралдарын жылдам қайта бағыттауға мүмкіндік береді. Бұл толық автоматты қарулар үшін маңызды. Тиімді конструкция арқылы тұмсықтың көтерілуін теориялық тұрғыдан жоюға болады. Мылтық артқа қарай аз қозғалғандықтан, атушының түзету жұмыстары азаяды. Тұмсық тежегіштер жылдам ату, толық автоматты ату және үлкен калибрлі аңшылық мылтықтары үшін пайдалы. Олар сондай-ақ кішкентай калибрлі зиянкес мылтықтарында да жиі қолданылады, онда тұмсықтың көтерілуін азайту атушыға телескоптық көздегіш арқылы оқтың тиген жерін көруге мүмкіндік береді. Кері серпілістің азаюы, сонымен қатар, атушының басы мен телескоптық көздегіштің немесе атушының көзіне жақын орналасқан басқа бағыттау құралдарының арасындағы қаламаған (ауыр) жанасу мүмкіндігін де азайтады. Тұмсық тежегіштің тағы бір артықшылығы – ұзақ жаттығулар кезінде кері серпілістен туындаған шаршауды азайту, бұл атушыға бірден кейін бірі тізбектей дәл атуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, шектен тыс кері серпілістен туындаған дікілдеу (дұрыс емес мақсаттануға және атуға әкелетін еріксіз оқ ату алдындағы алаңдаушылық) азайтылуы немесе жойылуы мүмкін.
Although there are numerous ways to measure the energy of a recoil impulse, in general, a 10% to 50% reduction can be measured. Some muzzle brake manufacturers claim greater recoil reduction percentages. Muzzle brakes need sufficient propellant gas volume and high gas pressure at the muzzle of the firearm to achieve well measured recoil reduction percentages. This means cartridges with a small bore area to case volume ratio (overbore cartridges) combined with a high operating pressure benefit more from recoil reduction with muzzle brakes than smaller standard cartridges. Besides reducing felt recoil, one of the primary advantages of a muzzle brake is the reduction of muzzle rise. This lets a shooter realign a weapon's sights more quickly. This is relevant for fully automatic weapons. Muzzle rise can theoretically be eliminated by an efficient design. Because the rifle moves rearward less, the shooter has little to compensate for. Muzzle brakes benefit rapid fire, fully automatic fire, and large bore hunting rifles. They are also common on small bore vermin rifles, where reducing the muzzle rise lets the shooter see the bullet impact through a telescopic sight. A reduction in recoil also reduces the chance of undesired (painful) contacts between the shooter's head and the ocular of a telescopic sight or other aiming components that must be positioned near the shooter's eye (often referred to as "scope eye"). Another advantage of a muzzle brake is a reduction of recoil fatigue during extended practice sessions, enabling the shooter to consecutively fire more rounds accurately. Further, flinch (involuntary pre trigger release anxiety behavior resulting in inaccurate aiming and shooting) caused by excessive recoil may be reduced or eliminated.
Кемшіліктер
Атушы, қару экипажы немесе жақын тұрғандар дыбыс қысымының күшеюін, сондай-ақ тұмсықтан шығатын газдың күшін және қорғасынмен байланысты зиянды әсерлердің артуын сезіне алады. Бұл орын алуына себеп – әдетте атушыдан алысқа таралатын дыбыс, жарық, қысым толқындары және қорғасынмен араласқан түтін бұлты енді ішінара жаққа немесе кейде артқа қарай бұрылып, атушыға немесе қару экипажына қарай бағытталады. Барлық атушылар үшін маңызды стандартты көз және құлақ қорғанысы, барретт M82 сияқты антиматериалдық мылтықтарды қолданатын снайперлік топтарда кездесетін, мылтық тұмсығындағы жебе ұшы тәрізді реактивті тежегіштердің салдарынан тұмсықтан шығатын газдың күші жартылай кері бағытталған жағдайда есту қабілетіне зиян келтіруді толық болдырмауы мүмкін. Өлшемдер көрсеткендей, мылтық тұмсығындағы тежегіш атушы сезінетін шу деңгейін 5-10 дБ-ға арттырады, жалпы шу деңгейін 160 дБ(А) ± 3 дБ-ға дейін көтереді. Шамамен 120-125 дБ(А) деңгейінде ауырсыну сезімі пайда болады, ал кейбір деректерде ауырсыну шегі 133 дБ(А) деп көрсетіледі. Тежегіштер мен компенсаторлар атыс қаруының тұмсығының ұзындығын, диаметрін және салмағын да арттырады, бұл оның басқарылуына әсер етеді және тежегіш алынғанда мылтықтан оқ шығарғанда дәлдік бұзылуы мүмкін. Қазіргі кезде APFSDS оқ-дәрілері бронебойғыш оқ-дәрілердің ең көп таралған түрі болғандықтан, заманауи негізгі танктардың көпшілігінде мылтық тұмсығындағы тежегіштер жоқ. Мылтық тұмсығындағы тежегіштердің шағын қарулар мен артиллериядағы маңызды кемшілігі – олардың конструкциясына байланысты, шығатын газдар шаң мен қоқыс бұлттарын көтеріп, көрінуді нашарлатып, орналасқан жерді жасырады, сондай-ақ көздері қорғалмаған адамдар үшін қауіп тудырады. Әскерлер қорғаныс позицияларында танкіге қарсы қарулардың алдындағы жерді сумен ылғалдап, осыған жол бермеуге тырысады, ал снайперлер мұндай тежегіштермен мылтық атып тұрғанда бүйірлік тұмсықтан шығатын газдың күшін басу немесе жасыру әдістеріне арнайы оқытылады. Сызықтық компенсаторлар мен дыбыс басу құрылғылары тұмсықтан шығатын газдың күшін қайта бағыттаудың салдарына ұшырамайды; олар жоғары қысымды газды төмендетілген жылдамдықпен алға шығару арқылы газдың күшін азайтады. Жоғары қысымды газдың көп мөлшерін басқа жаққа бағыттау тұмсықтан шығатын газдың күшінен туындаған ыңғайсыздыққа әкелуі мүмкін. Мұндай ыңғайсыздық әсіресе антиматериалдық мылтықтарды қолданушылар үшін маңызды, себебі бұл мылтықтар қалыптыдан гөрі үлкен оқтарды, сондай-ақ үлкен патрондарды және ұшқыш заттарды пайдаланады, бұл атушының шаршауын және дүрбелеңін тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, қайта бағытталған газдың күші қысым толқынын көзге қарай бағыттап, антиматериалдық және үлкен калибрлі қарулармен қайталап ату кезінде торшаның жыртылуына әкелуі мүмкін.
The shooter, gun crew, or close bystanders may perceive an increase in sound pressure level as well as an increase in muzzle blast and lead exposure. This occurs because the sound, flash, pressure waves, and lead loaded smoke plume normally projected away from the shooter are now partially redirected outward to the side or sometimes at partially backward angles toward the shooter or gun crew. Standard eye and ear protection, important for all shooters, may not be adequate to avoid hearing damage with the muzzle blast partially vectored back toward the gun crew or spotters by arrowhead shaped reactive muzzle brakes found on sniper teams firing anti materiel rifles like the Barrett M82. Measurements indicate that on a rifle, a muzzle brake adds 5 to 10 dB to the normal noise level perceived by the shooter, increasing total noise levels up to 160 dB(A) ± 3 dB. Painful discomfort occurs at approximately 120 to 125 dB(A), with some references claiming 133 dB(A) for the threshold of pain. Brakes and compensators also add length, diameter, and mass to the muzzle end of a firearm, where it most influences its handling and may interfere with accuracy as muzzle rise will occur when the brake is removed and shooting without the brake can throw off the strike of the round. Since these APFSDS rounds are the most common armour piercing ammunition currently, virtually no modern main battle tank guns have muzzle brakes. A serious tactical disadvantage of muzzle brakes on both small arms and artillery is that, depending on their designs, they may cause escaping gases to throw up dust and debris clouds that impair visibility and reveal one's position, not to mention posing a hazard to individuals without eye protection. Troops often wet the ground in front of antitank guns in defensive emplacements to prevent this, and snipers are specially trained in techniques for suppressing or concealing the magnified effects of lateral muzzle blast when firing rifles with such brakes. Linear compensators and suppressors do not have the disadvantages of a redirected muzzle blast; they actually reduce the blast by venting high pressure gas forward at reduced velocity. The redirection of larger amounts of escaping high pressure gas can cause discomfort caused by blast induced sinus cavity concussion. Such discomfort can especially become a problem for anti materiel rifle shooters due to the bigger than normal cartridges with accompanying large case capacities and propellant volumes these rifles use and can be a reason for promoting accelerated shooter fatigue and flinching. Furthermore, the redirected blast may direct pressure waves toward the eye, potentially leading to retinal detachment when repeated shooting is performed with anti materiel and large caliber weapons.
АҚШ заңнамасы мен ережелері
Калифорния штаты ажыратылатын дүңгіршектері бар жартылай автоматты мылтықтардағы жарық сөндіргіштерді қолдануға тыйым салады, бірақ олардың орнына тұмсық тежегіштерін пайдалануға рұқсат береді. Алкоголь, темекі, атыс қарулары және жарылғыш заттар бюросы (ATF) 2013 жылы SIG Sauer MPX Carbine мылтығының тұмсық құрылғысы, интегралды түрде дыбысы басылған нұсқасының басқыш ядросынан бейімделген және SIG Sauer компаниясы тұмсық тежегіші деп мәлімдеген құрылғы, дыбыс өшіргіш болып табылады және MPX C мылтығын II санаттағы NFA атыс қаруы деп таныды. 2014 жылы SIG Sauer, мылтықтың өндірушісі, ATF-ті сотқа беріп, бұл белгілемені жоюды сұрады. 2015 жылдың қыркүйегінде федералды судья Пол Барбадора ATF-тің шешімін қолдады; SIG Sauer тұмсық құрылғысы мылтықтың дыбысын баспайтынын сәтті дәлелдесе де, ATF бұл құрылғының дыбысты басуға арналғанын сәтті дәлелдеді, бұл заңды түрде жеткілікті болып есептелді.
The State of California outlaws flash suppressors on semiautomatic rifles with detachable magazines, but allows muzzle brakes to be used instead. The Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives (ATF) made a regulatory determination in 2013 that the muzzle device of the SIG Sauer MPX Carbine, adapted from the baffle core of the integrally suppressed version's suppressor and claimed by SIG to be a muzzle brake, constituted a silencer and rendered the MPX C a Title II NFA weapon. SIG Sauer, the rifle's maker, sued the ATF in 2014 to have the designation overturned. In September 2015, Federal Judge Paul Barbadora upheld the ATF's ruling; despite SIG successfully establishing that the muzzle device did not suppress the weapon's sound, the ATF successfully established that it was intended to suppress the sound, which was legally sufficient.