Солтүстік Ирландиядағы Баллимена қаласының тарихы

Кіріспе

Ballymena (,/b//æ//l//i/'/m//iː//n//ə/ BALeeMEEnə; ирл. Baile Meánach, яғни "орталық елді мекен") - Солтүстік Ирландияның Антрим графтығындағы қала. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 31 205 адамды құрайды, бұл оны Солтүстік Ирландиядағы халық саны бойынша жетінші ірі қалаға айналдырады. Қала Мид және Шығыс Антрим округінің құрамына кіреді. 1626 жылы король Чарльз I Адаир әулетіне Брейд өзенінің жағасында жер сыйлаған, оларға жыл сайын екі жәрмеңке өткізуге және сенімді түрде сенбілік базар ұйымдастыруға құқық берілген. Айналасындағы ауылдар: Куллибаки, Ахогилл, Броушане және Келлс Коннор.

Ерте тарих

Баллимена аймағының жазылған тарихы ерте христиан дәуіріне, яғни V-VII ғасырларға дейін жетеді. Баликиль шағын ауданында рингфорттар табылды, ал Бали шағын ауданындағы Кампхилл форты деп аталатын орын да осы сипатта болуы мүмкін. Баллимена орталығынан белгілі бір радиуста бірнеше жер асты қоршаулары (сутеррен) бар. 3 шақырым солтүстікке қарай, Киркинриола шағын ауданында ортағасырлық шіркеу мен зират ерте христиандық қоныстың іздерін көрсетеді, соның ішінде жер асты қоршауы да бар. Сондай-ақ, 1868 жылы бір қабір қазушы үлкен тас плита тапты, оның үстіне "ord do degen" деген жазуы бар айқыш ойылып салынған. Бұл VII ғасырда Ирландияда өмір сүрген епископ Дегенге сілтеме жасайды. Бұл тас қазір Касл-стрит соңында орналасқан Ирландияның Сент-Патрик шіркеуінің кіреберісінде (порталында) тұр. V ғасырдың соңында Баллименадан оңтүстікке қарай 8 шақырым жерде Коннорде шіркеу құрылды. Одан кейін Келлсте Темплмойл монастыры салынды. 831 жылы викингтер бұл аймаққа шапқыны жасап, шіркеуді өртеп жіберді. 12 ғасырдың соңында англо-нормандар Ирландияға басып кіріп, қазіргі Шығыс Ольстердің көп бөлігін бағындырып, Ольстер графылығын құрды. Олар Баллименаның қазіргі Гарривилл ауданында мотт пен бейли фортын салды. Бұл Солтүстік Ирландиядағы осы типтегі бекіністердің ең жақсы сақталған мысалдарының бірі. 1315 жылы Эдуард Брюс (Шотландия королі Роберт Брюстің інісі) Ольстер графылығына шапқыны жасады, бұл ағылшындарға қарсы соғыста жаңа майдан ашты. 1315 жылдың 10 қыркүйегінде Баллименаның жанындағы Коннор шайқасында Эдуардтың әскері Ольстердің англо-нормандық графы Ричард де Бургтың әскерін жеңді.

Ерте заманауи дәуір

1607 жылдың 10 мамырында Ульстер плантациясы кезінде Англия королі Джеймс I жергілікті ирланд басшысы Руари Ог Маккуилланға Баллимена иелігін берді. Иелік бірнеше қолынан өтіп, ақырында Шотландияның оңтүстік-батысындағы Кинхилттен келген шотланд лорды Уильям Адайрдің меншігіне көшті. Адайрдің Шотландиядағы жерлерінің атымен иелік уақытша "Кинхилстаун" деп аталды. Баллименаның алғашқы қамалы 17 ғасырдың басында Брейд өзеніндегі ежелгі арнаны пайдалану үшін салынды. 1626 жылы Карл I Уильям Адайрге Баллимена иелігін беруді растады және оған Баллименада әр сенбі сайын базар өткізу құқығын берді. Ол жергілікті ирландтарды иелікте жұмысшы ретінде жалдады; олар келесі екі ғасырдың көп бөлігінде жалдамалы фермерлер болып қызмет етті. Жақын жердегі Галгорм Сэр Фейтфул Фортескке берілді. 1618 жылы ол әлі күнге дейін сақталған қамалды салды. 1641 жылғы Ирландия көтерілісі кезінде жергілікті Баллимена гарнизоны Бундоарах шайқасында ирланд көтерілісшілерінен жеңіліс тапты. Баллименаның алғашқы базар залы 1684 жылы салынды. 1690 жылы Вильямдық-Якобыт соғысы кезінде Вильямдық генерал Вюртемберг герцогы Галгорм қамалын өзінің штабы ретінде пайдаланды. Сэр Роберт Адайр король Уильям III үшін жаяу әскер полкін құрып, Бойн шайқасында шайқасты. 1704 жылы Баллимена халқы 800 адамға жетті. 1707 жылы алғашқы протестанттық (Айрландия шіркеуі) қасқа шіркеуі салынды. 1740 жылы Баллименаның алғашқы қамалы өртеніп кетті. Грейсхилл моравиялық поселенісі 1765 жылы құрылды. 1798 жылғы көтеріліс кезінде Баллименаны 7-9 маусым аралығында шамамен 10 000 Біріккен ирландтың күші басып алды. Олар базар залын шабуылдап, оның үш қорғаушысын өлтірді. Қалалық округтік кеңес қала мәртебесін сұрады және 1937 жылдың желтоқсанында жарғы берілді. Кеңестің алғашқы отырысы 1939 жылдың 23 мамырында өтті. Баллимена халқы 13 000 адамға жетті. Баллимена қамалы 1950 жылдары бұзылды. 1973 жылы қалалық және ауылдық округтік кеңестер Баллимена аудандық кеңесін құру үшін біріктірілді. 2015 жылы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру аясында аудандық кеңес Каррикфергус аудандық кеңесі және Ларн аудандық кеңесімен біріктірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Баллименада Гибралтардан эвакуацияланған көптеген адамдарға пана берілді. Олар жергілікті отбасылармен бірге тұрды. 1950 жылдары Баллименадағы Сент-Патрик казармасы Корольдік Ольстер мылтығының (83-ші және 86-шы) полктік оқу орталығы болды. Ұлыбританияда әскери қызметке шақырылған көптеген жас жігіттер, сондай-ақ британдық армияда қызмет етуге еріктілер, режменттік батальондарға жіберілмес бұрын, полктік депода негізгі оқудан өтті. Олардың көптегені Кореяда, Кипрде және Рейн армиясында қызмет етті. 1968 жылы үкіметтің үнемдеу шараларына байланысты қалған үш ирланд полкі – Royal Inniskilling Fusiliers (27-ші), Royal Ulster Rifles (83-ші және 86-шы) және Royal Irish Fusiliers (89-шы) бірігіп, Royal Irish Rangers құрды. 1990 жылдардың басында Сент-Патрик казармасында штаб-пәтері орналасқан Корольдік Ирландия полкіне қаланың бостандығы берілді. Солтүстік Ирландияның басқа қалалары сияқты, Баллимена да 1960 жылдардан 1998 жылға дейін діни және саяси шиеленістер мен қарулы қақтығыстарға толы қиын жылдарды бастан кешірді. Қаланың ішінде немесе жанында ИРА және әртүрлі лоялист топтарынан он бір адам қаза тапты. 20 ғасырдың соңғы жартысында Баллимена, Солтүстік Ирландиядағы көптеген бұрынғы өнеркәсіптік орталықтар сияқты, экономикалық өзгерістер мен өнеркәсіптік қайта құруды бастан кешірді; оның көптеген бұрынғы зауыттары жабылды. 2010 жылдардан бері Баллименада сауда және өндіріс секторларында төмендеу байқалуда. Мишлен және JTI компаниялары аймақтан кетіп қалды. Жергілікті Wrightbus компаниясы да тапсырыстардың азаюына байланысты қиындықтарға тап болды. Бұрынғы Michelin компаниясының орнында өндірістік орталық құру аймаққа бизнесті тартуға көмектеседі деп үміттенілуде.

On 10 May 1607, during the Plantation of Ulster, King James I of England granted the native Irish chief, Ruairí Óg MacQuillan, the Ballymena Estate. The estate passed through several owners, eventually passing into the possession of William Adair, a Scottish laird from Kinhilt in southwestern Scotland. The estate was temporarily renamed "Kinhilstown" after Adair's lands in Scotland. The original castle of Ballymena was built in the early 17th century, situated to take advantage of an ancient ford on the River Braid. In 1626 Charles I confirmed the grant of the Ballymena Estate to William Adair, giving him the right to hold a market at Ballymena every Saturday. He hired local Irish as workers on the estate; they served as tenant farmers for much of the next two centuries and more. Galgorm nearby was granted to Sir Faithful Fortescue. In 1618 he built the Castle, which still exists. During the Irish Rebellion of 1641, the local Ballymena garrison were defeated by Irish rebels in the battle of Bundooragh. Ballymena's first market hall was built in 1684. In 1690, during the Williamite Jacobite War, Williamite general the Duke of Württemberg used Galgorm Castle as his headquarters. Sir Robert Adair raised a Regiment of Foot for King William III and fought at the Battle of the Boyne. By 1704, the population of Ballymena had reached 800. In 1707, the first Protestant (Church of Ireland) parish church was built. In 1740, the original Ballymena Castle burned down. The Gracehill Moravian settlement was founded in 1765. During the 1798 rebellion, Ballymena was occupied from 7 to 9 June by a force of around 10,000 United Irishmen. They stormed the market hall, killing three of its defenders. The Urban District Council petitioned for borough status and the Charter was granted in December 1937. The first meeting of councillors as a Borough Council was held on 23 May 1939. The population of Ballymena reached 13,000. Ballymena Castle was demolished in the 1950s. In 1973, the Urban and Rural District Councils were merged to create Ballymena Borough Council. Following local government reorganisation in 2015, the Borough Council was merged with the Boroughs of Carrickfergus Borough Council and Larne Borough Council. During the Second World War, Ballymena was home to a large number of evacuees from Gibraltar. They were housed with local families. In the 1950s St Patrick's Barracks in Ballymena was the Regimental Training Depot of the Royal Ulster Rifles (83rd & 86th). Many young men who had been conscripted on the United Kingdom mainland, along with others who had volunteered for service in the British Army, embarked upon their period of basic training in the Regimental Depot, prior to being posted to the regular regimental battalions. Many of these young men were to serve in Korea, Cyprus and with the British Army of the Rhine. In 1968 due to a series of government austerity measures, the remaining three Irish regiments, Royal Inniskilling Fusiliers (27th) Royal Ulster Rifles (83rd & 86th) and the Royal Irish Fusiliers (89th) merged to become the Royal Irish Rangers. Early in the 1990s the Royal Irish Regiment, whose Regimental Headquarters was at St Patrick's Barracks, was granted the Freedom of the Borough. Like other towns in Northern Ireland, Ballymena was affected by the Troubles, a lengthy period of religious and partisan tensions and armed confrontations from the 1960s until 1998. A total of eleven people were killed in or near the town by the IRA and various loyalist groups. During the later half of the 20th century, Ballymena, like many other once prosperous industrial centres in Northern Ireland, experienced economic change and industrial restructuring; many of its former factories closed. Since the 2010s Ballymena has seen a decline in its retail and manufacturing sectors. Both Michelin and JTI have left the area. Local firm Wrightbus is also struggling, citing a downturn in orders. It is hoped that the creation of a manufacturing hub at the former Michelin site will attract businesses to the area.

21 ғасыр

2000 жылдың наурыз айында актер Лиам Нисонға, Баллименаның тумасы, кеңес тарапынан қаланың құрметті азаматтығы ұсынылды, бұл шешім 12–9 дауыспен мақұлданды. Нисон бұл марапатты қабылдамай, аймақтағы шиеленістің жоғары екенін айтып, қаламен байланысын мақтан тұтатынын жеткізді. Иан Пейсли 2004 жылдың желтоқсан айында Баллименаның құрметті азаматы атанды. Кейбір сарапшылар Баллименаны Солтүстік Ирландиядағы "Киелі кітап белдеуімен" салыстырып, оны орталық деп сипаттайды. Қаланың халқының көп бөлігі протестанттардан тұрады. 1990 жылдардың басында қалалық кеңесте үстемдік құрған Демократиялық Юнионисттік партия (DUP) ELO Part II тобының қойылымын тыйым салды, олардың "ішімдік, есірткі, зұлымдық және рассалдық" сияқты жағымсыз әрекеттерге ықпал етуі мүмкін деген уайымдарын білдірді. Сондай-ақ, кеңес Джейк Джилленхол мен Хит Леджердің басты рөлдерде ойнаған "Броукбек Маунтин" (2005) фильмінің көрсетілуіне тыйым салды, себебі онда гомосексуалдық қарым-қатынас бейнеленген. Комик Рой "Чабби" Браунды еліктеушінің өнері де тыйым салынды. Қаланың католик халқының көп бөлігі Браушене және Кушендалл тас жолдары маңында шоғырланған. Соңғы кезде қаладағы Данклаг ауданында, қазір католиктер көпшілігі құрап отыр, жағдай шиеленісіп барады. Бұл шиеленістер интернаттау оттары мен республикалық тулардың көтерілуімен байланысты; қала жағдайды жақсартуға тырысуда. 2011 жылы Баллименаның Солтүстік Ирландияда заңды түрде қару ұстау бойынша үшінші орында тұрғаны белгілі болды. Баллимена Платиналық мерекелік құрметті марапаттар аясында қала мәртебесіне үміттене бірақ, бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

Экономика

Балимена дәстүрлі түрде базар қаласы болған. 1980 жылдары Баллименада өнеркәсіп дамымағандықтан жұмыс орындары қысқарды, және бұл жағдай 2010 жылдары қайталанды. Ең ірі жұмыс берушілер қатарында Браушанедегі Michelin, Галгормдегі JTI Gallaher және Wrightbus компаниялары болды. 2012 жылдың қараша айында ірі құрылыс компаниясы Patton Group 320 жұмыс орнын жоғалтып, банкротқа ұшырады. 2014 жылдың қазан айында JTI Gallagher's 877 жұмыс орнын жоғалтып, жабылатыны жарияланды. 2015 жылдың қарашасында Michelin 50 жылдық қызметтен кейін Баллименадағы зауытын жабу туралы шешім қабылдады, соның салдарынан 850-ге дейін жұмыс орны жойылды.

2021 жылғы халық санағы

Санақ күні (2021 жылдың 21 наурызы) Баллименада 31 205 адам тұрды. Олардың 59,53% «протестант және басқа (католик емес христиан)» (соның ішінде христиандықпен байланысты) дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленді, 27,44% «католик» дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленді, 1,06% «басқа дінге» жатады немесе осы дінде тәрбиеленді, ал 11,97% ешқандай дінге жатпайды немесе ешқандай дінде тәрбиеленбеді. 55,98% өзін британдық, 31,28% - солтүстік ирландиялық, 12,31% - ирландиялық деп санады, ал 16,19% «басқа» ұлттық идентификацияны көрсетті. (респонденттер бірнеше ұлттық идентификацияны көрсетуге құқылы болды). 17,74% ульстер-шотланд тілін біраз деңгейде біледі, ал 6,18% ирланд (гейль) тілін біледі.

2011 жылғы халық санағы

Санақ күні (27 наурыз 2011 жылы) Баллименада 29 551 адам тұрды, бұл Солтүстік Ирландияның (NI) жалпы санының 1,63% құрады.

Баллимена және Ларн темір жолы тағы бір тар жол темір жолы болды. Жол 1878 жылы ашылды, бірақ 1933 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1940 жылы жүк тасымалы да тоқтатылды. 1878 мен 1880 жылдар аралығында жол Гарривиллде аяқталды, бірақ кейін қаланың басты теміржол станциясына дейін созылды.

Спорт

Аудандағы футбол клубтарына Ballymena United F. C., Coaching For Christ, Southside Rangers F. C. және Wakehurst F. C. кіреді. Ballymena RFC – жергілікті регби клубы. All Saints GAC қаладағы жалғыз гейлдік атлетика қауымдастығы клубы. Басқа Ballymena спорт клубтарына Ballymena Cricket Club, Ballymena Lawn Tennis Club және Ballymena Bowling Club кіреді.

Ғылым және академия

Профессор Дарвин Колдуэлл, робототехника саласының сарапшысы және iCub жобасының жетекшісі. Сэр Сэмюэл Курран, физик, сцинтилляциялық санау құралын ойлап тапқан және Стратклайд университетін құрған, Баллимена қаласында дүниеге келді.

Әскери

Крым соғысында Виктория кресімен марапатталған Александр Райт осы қалада туған.

Бизнес

Тимоти Итон, Eaton универмагын құрған канадалық кәсіпкер, Баллимена қаласында туды.

Басқа дереккөздер

"Баллименаның батырлары үшін күрес". (8 наурыз 2000 жыл). Белфаст жаңалықтары, 1-бет. Джадд, Терри. (9 наурыз 2000 жыл). "Ескі араздықтар Ниссонның бостандық сыйлығына байланысты қайта жанданды". "Индепендент" (Лондон), 7-бет. Уотсон Смит, Кейт. (23 наурыз 2000 жыл). "Діни дау актерге Баллименаның сыйлығын бұзды". "Индепендент" (Лондон), 12-бет. Баллимена Солтүстік Ирландия Мәдениеті веб-сайтында. Ordnance Survey Memoirs of Ireland, County Antrim ауданының шіркеулері V111, 23 том, 1831–5, 1837–8. Ирландияны зерттеу институты, Белфаст Квинс университеті.