Кіріспе

Копт күнтізбесінің он екінші айы Месори (, Масори) — ежелгі Египет және Копт күнтізбесінің он екінші айы. Ол Эфиопия күнтізбесіндегі Нахасе (, Nähase) айымен толық сәйкес келеді.

Атауы

Ежелгі және копт айы Мезоре (Mesorḗ) деп те аталады. Ежелгі Египетте айлар әртүрлі сипатталған. Әдетте, ай күнтізбесінің айлары Нилдің су тасуымен байланысты маусымдардағы орналасуы бойынша тізімделеді, сондықтан Месори көбінесе Жеміс жинау маусымының төртінші айы (4 Šmw) ретінде сипатталады, түрліше IV Шему немесе Шому деп транслитерацияланады. Бұл айлар сондай-ақ олардың ең маңызды мерекелерімен де аталды, сондықтан Месори "Жылдың ашылуы" (Wp Rnpt) немесе Wep Renpet деп те белгілі болды. Ай өзінің мерекесінің құдайы ретінде бейнеленген, кейінгі деректерде ол Ра Хоракхти (Rꜥ Ḥr Ꜣḫty, "Көктемнің Ра Хорусы") ретінде берілген. Күндік азаматтық күнтізбесі ертедегі ай күнтізбесінің мерекелерін, кейде басқа атаулармен қарыз алды. Бұл мерекелердің атаулары Египеттің парсылық оккупациясынан кейін көбірек кездеседі. Ең көп таралған атау "Жылдың ашылуы" болды, бірақ оның сирек кездесетін синонимі "Күннің тууы" (Mswt Rꜥ) немесе Масут Ра Птолемейлік грек және копт айларының атауын берді. Мысыр араб тілінде копт айы Мисра немесе Месра (مسرا, Masrá) деп аталады. Эфиопия айы кейде Нехасе, Нехаса немесе Нехаси деп транслитерацияланады.

Ежелгі

Біздің заманымыздан бұрынғы 4 ғасырға дейін ай күнтізбесінің айларының басталуы байқауға негізделген, жарық күні, айдың кемуі тоқтағанда басталатын. Аралық ай, Сириус гелиакты түрде көтерілісін сақтау үшін қажет болған жағдайда, бірнеше жылда бір рет қосылатын. Азаматтық күнтізбе бойынша ай, айдың күйіне қарамастан, қалған айлармен ретімен келді. Ол әрқашан 30 күннен тұратын, әр күні жеке аталып, белгілі бір қасиетті құдайға арналған және әрқашан аралық аймен аяқталар еді, бірақ Птолемей және Рим дәуірлеріне дейін жылдам күндердің болмауына байланысты күн жылға және Григориандық күнтізбеге қатысты ақырындап өзгеріп отырды. Айдың 28-ші күні аралық айдың қаупіне дайындалып, шұрақтарды алып жүру рәсімі жасалатын. Жаңа жыл қарсаңы (Мси немесе Мсит) айдың 30-шы күні тойланды. Мерекелер азаматтық күнтізбеге ауысқаннан кейін, кем дегенде Орта Мемлекет кезеңінде Wep Renpet Тот айының бірінші күні тойланды, бірақ жылдың соңғы айы оның атын сақтап қалды. Бұл мереке күннің бейнесінің тууы мен жастығын және оның зұлымдыққа қарсы күресін құрметтеді. Патшалық шеберлер жұмыстан босатылды, храмдар қараңғылықты және оның әуестерін қуу үшін от жақты, жауларды жеңу туралы сиқырлар оқылды және храм көлдерінде "су шеруі" кезінде ритуалдық шайқастар өтті. Адамдар суға сия құйып, тазаланып, көздерін жасыл түске бояды. Орта Мемлекет кезеңінде фараондардың тәж киюіне және басқа дәуірлерде жаңа патшалықтың салтанатына орай жиі ұйымдастырылатын шаралар болды, осыған байланысты оның шенеуніктері оған жаңа жылдық сыйлықтар сыйлады. Бұл әдет саит кезеңінде қарапайым халықтың бір-біріне "Жаңа жыл құтты болсын" (Wpt Rnpt Nfrt) деп жазылған жүзіктер, скарабейлер және құтылар сияқты сыйлықтар беруіне дейін жетті. Птолемей Египетінде мереке Месори айының соңғы күнінен басталып, Тот айының алғашқы тоғыз күніне дейін жалғасты.

Эфиопия күнтізбесі

Қазіргі эфиопиялық күнтізбесінде Нахасе копт айы Месориге сәйкес келеді, ол 7 тамыз бен 5 қыркүйек аралығында болады. 2100 (2092) жылы Григориан күнтізбесімен салыстырғанда бір күнге ығысады.