Кіріспе

Даммами Таксал, кейде Гиани Сампарда, Джата Бхиндра(н) немесе Сампардай Бхиндра(н) деп те аталады, – Үндістанда орналасқан ортодоксал Хальса сикх мәдени және білім беру ұйымы. Олар видья және гурбани сантия ілімдерімен танымал. Штаб-пәтері Амритсар қаласынан солтүстікке қарай шамамен 40 км жердегі Мехта Чок қаласында орналасқан. Ол сикх ауылдарының семинариясы немесе "қозғалмалы университеті" ретінде сипатталған.

Тарих

1706 жылы Мукцар шайқасынан кейін Гуру Гобинд Сингхтің Халса армиясы Сабо Ки Талвандиде орналасты. Бұл *дамдама*, яғни тоқтау орны (әдеби мағынасында – «тыныс алу орны») болды және қазір Тахт Шри Даммама Сахиб орналасқан жер. Сол жылы Гуру Гобинд Сингх көрнекті тәпсір мектебін құрды, кейіннен оны Баба Дип Сингх басқарды. Даммама Сахиб 18 ғасырда сикхтер үшін білімнің ең жоғары орны саналды, ал Даммами Таксал Гуру Гобинд Сингхке тікелей тарихи байланысы бар екенін мәлімдейді. *Таксал* (әдеби мағынасында – ‘дүрбі’) білім беру институтын білдіреді; бұл белгілі бір *сант* (рухани жетекші немесе әулие) ілесіп жүретін студенттер қауымдастығы. Қазіргі Дәмдами Таксалының (Джата Биндран Мехта) негізгі орталығы Амритсардағы Мехтадағы Гурдвара Гурдаршан Паркашта орналасқан. Ол өмірін сикх жазбаларын оқудың дұрыс айтылуы мен интонациясын үйретуге арнады. Ол жылжымалы семинариясы арқылы көптеген *джаннилерді* – дәстүрлі сикх ғалымдарын тәрбиеледі. 1969 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнын екі үміткер басты: Джанни Мохан Сингх (1919–2020), Лудхиянадағы бастапқы Бхиндранг Калан бөлімшесін басқарды, ал Картар Сингх Халса (1932–1977) Амритсар ауданындағы Мехта бөлімшесін басқарды. Ол әсерлі тұлға болып қала береді. Бхиндран Таксалының ықпалы оның түлектерінің арасында Алтын ғибадатхананың бас баяндаушысы (*мукх гранти*), түрлі сикх такхтарының *джатедарлары* және ірі гурдваралардың баяндаушылары (*грантилер*) бар екендігімен расталады. Индира Ганди Гуру Грантх Сахибтің қасында сахнаға шыққанда, сахнадағылардың барлығы оны құттықтап, құрмет көрсету үшін тұрды, бірақ тек Картар Сингх Бхиндранвалле отырып қалды. Сахнада Картар Сингх: «Біздің Гуруымыздан артық күшті ешкім жоқ, оған құрмет көрсетудің қажеті жоқ» деді, оның сөзіне адамдар қолдау көрсетті. Одан кейін Анандпур шешімі, 1982 жылғы «Дхарам Юдх Морча», содан кейін «Көк Жұлдыз» операциясы және Халистан қозғалысы мен көтерілісі болды.

Дамдами Таксалдың жатедарлары

Терминдік сипаттама № Атауы Сурет Басталуы Аяқталуы Сілтемелер
1. Баба Дип Сингх 1706 1757
2. Баба Гурбакш Сингх 1757 1761
3. Бауырлас Сурат Сингх 1761
4. Бауырлас Гурдас Сингх
5. Джанни Сант Сингх 1832
6. Сант Джанни Дая Сингх 1832
7. Сант Гиани Бхагван Сингх
8. Сант Гиани Харнам Сингх Беди 1885
9. Сант Бишан Сингх Муралевал 1885 1907
10. Сант Сундар Сингх Бхиндранвал 1907 1930
11. Сант Гурбачан Сингх Бхиндранвал 1930 1969
12. Сант Картар Сингх Бхиндранвал 1969 1977
13. Сант Джарнайл Сингх Бхиндранвал 1977 1984
14. Баба Такур Сингх Бхиндранвал 1984 2004
15. Сант Баба Харнам Сингх 2004 - қазіргі

Мұрагерлік даулар

Гурбачан Сингх қайтыс болғаннан кейін, Гиани Мохан Сингх пен Картар Сингх арасында мұрагерлік дау туды, соңында екіншісі – Картар Сингх жатедар (жетекші) ретінде қабылданды. Сонымен қатар, Тхакур Сингх қайтыс болғаннан кейін, 2005 жылдың қаңтар айында SGPC Таксал басшылығын Джанни Рам Сингх Санграваға тапсырды. Дегенмен, Таксалдың жоғары басшылығы мен мүшелері Харнам Сингх Халсаны оның ізбасары ретінде қабылдады. Қазір Гиани Рам Сингх Санграва "мух севадар" (басты қызметкер) ретінде бөлініп кеткен топқа жетекшілік етеді. Баба Харнам Сингх немесе Гиани Рам Сингх "джатедари" (жетекшілік мәртебесіне) ие бола ала ма, әлде олар жай ғана "мух севадар" (басты қызметкерлер) немесе "мухи" (басшылар) ма деген пікір қақтығысы бар.

Нанымдар

Даммади Таксалының өзіндік Сикх мінез-құлық кодексі – Гурмат Рехат Мариадасы бар, ол Широмани Гурдувара Прабандхак Комитеті жариялаған Рехат Мариададан өзгеше. Айырмашылықтардың бірі – Аханд Паттаннан кейін Рагмала оқылуы. Бұл мектеп Сикх өмір салтындағы жоғары тәртіп пен қатаңдыққа басымдық беруімен белгілі.

Вегетариандық

Дәмдами Таксал Гуру Грант Сахибті дәйекке келтіре отырып, қатаң лакто-вегетариандық диетаны ұсынады. Ет, жұмыртқа, балық және желатиннің ешқандай түрінде жеуге рұқсат етілмейді. Сант Гурбачан Сингх Бхандрануалле Нирмала ғалымдары жазған танымал "Фаридкот Тикасын" оқыды.