Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз математигі (1916–1994)
French mathematician (1916 1994)
Роджер Апери (Roger Apéry; 14 қараша 1916, Руан – 18 желтоқсан 1994, Каен) – ζ(3) иррационал сан екенін көрсететін Апери теоремасымен танымал француз математигі. Мұнда ζ(s) Риманның зетта-функциясын білдіреді.
Roger Apéry (apeʁi; 14 November 1916, Rouen – 18 December 1994, Caen) was a French mathematician most remembered for Apéry's theorem, which states that ζ(3) is an irrational number. Here, ζ(s) denotes the Riemann zeta function.
Өмірбаян
Апери 1916 жылы Руан қаласында француз анасы мен грек әкесінен дүниеге келді. Оның балалық шағы 1926 жылға дейін Лилльде өтті, содан кейін отбасы Парижге көшіп, ол Ледру Роллин және Луи Ле Гранд лицейлерінде оқыды. 1935 жылы École normale supérieure-ге қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оқуы үзіліске ұшырады. 1939 жылдың қыркүйегінде әскерге шақырылып, 1940 жылдың маусымында тұтқынға алынды, 1941 жылдың маусымында плевритпен елге қайтарылып, тамызға дейін ауруханада жатты. 1947 жылы Пол Дубрейль мен Рене Гарнье жетекшілігімен алгебралық геометриядан докторлық диссертациясын қорғады. 1947 жылы Апери Ренн университетінде лектор (Maître de conférences) қызметіне тағайындалды. 1949 жылы Каен университетінің профессоры болып тағайындалды және зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда жұмыс істеді. 1979 жылы ол оң бүтін сандардың кубтарының кері шамаларының қосындысы болып табылатын Апери тұрақтысының иррационалдығын күтпеген дәлелдеп шығарды. Басқа тақ дәрежелерге қатысты мәселе әлі де шешілмегендігі қиындықты көрсетеді. Дегенмен, көптеген математиктер Фритс Бьюкерс, Альфред ван дер Пуртен, Марк Превост, Кит Болл, Танги Ривоал, Вадим Зудилин және тағы басқалар сияқты, басқа тақ дәрежелерге де қолданылатын баламалы дәлелдерді табу үшін «Апери тізбектері» деп аталатын зерттеулермен айналысып келеді. Апери саясатқа да белсенді қатысты және 1960 жылдардың бірнеше жылында Кальвадос солшыл радикалдық партиясының президенті болды. 1968 жылғы көтерілістен кейін Эдгар Форе жүзеге асырған реформалардан кейін ол саясаттан бас тартып, университет өмірі өзі ұстанып келген дәстүрге қайшы келе жатқанын түсінді.
Apéry was born in Rouen in 1916 to a French mother and Greek father. His childhood was spent in Lille until 1926, when the family moved to Paris, where he studied at the Lycée Ledru Rollin and the Lycée Louis le Grand. He was admitted at the École normale supérieure in 1935. His studies were interrupted at the start of World War II; he was mobilized in September 1939, taken prisoner of war in June 1940, repatriated with pleurisy in June 1941, and hospitalized until August 1941. He wrote his doctoral thesis in algebraic geometry under the direction of Paul Dubreil and René Garnier in 1947. In 1947 Apéry was appointed Maître de conférences (lecturer) at the University of Rennes. In 1949 he was appointed Professor at the University of Caen, where he remained until his retirement. In 1979 he published an unexpected proof of the irrationality of [[Apéry's constant, which is the sum of the inverses of the cubes of the positive integers. An indication of the difficulty is that the corresponding problem for other odd powers remains unsolved. Nevertheless, many mathematicians have since worked on the so called Apéry sequences to seek alternative proofs that might apply to other odd powers (Frits Beukers, Alfred van der Poorten, Marc Prévost, Keith Ball, Tanguy Rivoal, Wadim Zudilin, and others). Apéry was active in politics and for a few years in the 1960s was president of the Calvados Radical Party of the Left. He abandoned politics after the reforms instituted by Edgar Faure after the 1968 revolt, when he realised that university life was running against the tradition he had always upheld.
Жеке өмір
Апери 1947 жылы үйленді және үш ұлы болды, соның ішінде математик Франсуа Апери. Оның бірінші некесі 1971 жылы ажырасып кетті. Содан кейін 1972 жылы қайта үйленді және 1977 жылы тағы ажырасып кетті. 1994 жылы Апери ұзақ сырқаттан кейін Паркинсон ауруынан қайтыс болды. Ол Париждегі Пэр-Лашез бейіштерінде ата-анасының қасына жерленді. Оның қабіртасында оның теоремасы жазылған математикалық жазу бар.
Apéry married in 1947 and had three sons, including mathematician François Apéry. His first marriage ended in divorce in 1971. He then remarried in 1972 and divorced in 1977. In 1994, Apéry died from Parkinson's disease after a long illness in Caen. He was buried next to his parents at the Père Lachaise Cemetery in Paris. His tombstone has a mathematical inscription stating his theorem.