Эдмунд Уолш: Дипломат, ғалым және құқық қорғаушы.

Кіріспе

Американдық иезуит діни қызметкері және жазушы

Эдмунд Алойсиус Уолш (10 қазан 1885 – 31 қазан 1956) – Массачусетс штатының Оңтүстік Бостонынан шыққан американдық Рим-католик діни қызметкері және мансапты дипломат. Ол сонымен қатар автор, геосаясат профессоры және Джорджтаун университетінің Сыртқы істер мектебінің негізін қалаушы, АҚШ-та құрылған халықаралық қатынастар бойынша алғашқы мектеп болды. Ол мектепті 1919 жылы, АҚШ Сыртқы істер қызметі құрылғаннан алты жыл бұрын негіздеді және оның алғашқы регенті болды. 1921 жылғы Ресей ашаршылығы кезінде американдық және Папалық гуманитарлық миссияларына жетекшілік еткен кезде советтік дінге қарсы қуғын-сүргінді бастан өткергеннен кейін Уолш кеңінен танымал болды. Ол тұрақсыз марксистік-лениндік атеизм, ГУЛАГ, советтік соғыс қылмыстары және басқа да адам құқықтарының бұзылулары туралы көптеп сөйлеп, жазған қоғамдық зиялы ретінде белгілі болды, сондай-ақ жаһандық діни бостандық пен заң үстемдігін қолдаған шешен ретінде танылды. Нюрнберг процесінде Роберт Х. Джексонның көмекшісі болып жұмыс істеген кезде нацистік соғыс қылмыстарын және діни қуғын-сүргінді тергеуші ретінде атқарған қызметінен өзге, Уолш солшыл және оңшыл полицейлік мемлекеттердегі адам құқықтарының бұзылуы туралы халықтың хабардарлығын арттыруда маңызды рөл атқарды. Оның беделі соншалықты зор еді, Уолш бірнеше президенттердің және Американың дәстүрлі католиктерге қарсы ақ англосаксондық протестанттық элитасының басқа да жоғары лауазымды өкілдерінің сенімді серігі болды, сол кезде католиктер де, ақ нәсілді американдықтар да АҚШ-та әлеуметтік мойнынан кездеспейтін еді. Ол қайтыс болғаннан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, Рой Конның мәлімдемесі бойынша, Висконсин штатынан сенатор Джозеф Маккарти АҚШ қарсы барлау қызметі ұсынған айыптауларды жариялауға дейін, кеңестік КГБ және ГРУ АҚШ Федералдық үкіметінің және ойын-сауық индустриясының өкілдерін жалдады деген пікірін бірінші болып сұраған адам ретінде танымал болды. Кон сенатор Маккарти мен Уолш арасындағы әңгіме туралы немесе Уолш қандай кеңес бергені туралы ештеңе білмейтінін мәлімдеді. Кейбір тарихшылар Уолш, сенатор Маккарти емес, 20 ғасырдағы ең ірі американдық католик антикоммунисті ретінде есте қалуға лайық деп санайды.

Edmund Aloysius Walsh (October 10, 1885 – October 31, 1956) was an American Roman Catholic priest of the Society of Jesus and career diplomat from South Boston, Massachusetts. He was also an author, professor of geopolitics and founder of the Georgetown University School of Foreign Service, the first school for international affairs ever founded in the United States. He founded the school in 1919, six years before the U. S. Foreign Service existed, and served as its first regent. After experiencing Soviet anti religious persecution through his role as the head of the American and Papal humanitarian missions during the Russian famine of 1921, Walsh became widely known as a public intellectual who both spoke and wrote extensively about intolerant Marxist Leninist atheism, the Gulag, Soviet war crimes, and other human rights abuses, and as a rhetorician who supported global religious freedom and the rule of law. In addition to his role as an investigator of Nazi war crimes and religious persecution while working as an assistant to Robert H. Jackson during the Nuremberg trial, Walsh played a major role in raising public awareness of human rights abuses under both Far Left and Far Right police states. So great was his reputation that Fr. Walsh was a confidant of multiple Presidents and other senior members of America's traditionally anti Catholic White Anglo Saxon Protestant elite, at a time when both Catholics and Americans of White ethnic ancestry were still being denied social acceptance in the United States. More than a decade after his death, Walsh became famous once again, when he was alleged by Roy Cohn to have been the man whose opinion Senator Joseph McCarthy from Wisconsin had first sought before going public with allegations provided by U. S. counterintelligence that the Soviet Union's KGB and the GRU had recruited moles throughout the U. S. Federal Government and propagandists throughout the entertainment industry. Cohn denied knowing anything further about the alleged conversation between Senator McCarthy and Walsh, or what advice if any Walsh provided. Some historians claim that Walsh, rather than Senator McCarthy, deserves to be remembered as the greatest American Catholic anti communist of the 20th century.

Ерте өмір және білім

Уолш 1885 жылғы 10 қазанда Массачусетс штатының Оңтүстік Бостонында дүниеге келген. Алты бауырластың ең кішісі, оның әкесі Джон Фрэнсис Уолш Бостон полиция департаментінде кәсіби полицей болған, ал анасы Кэтрин Дж. (Noonan) Уолш жас кезінде отбасымен бірге Ирландиядан АҚШ-қа эмиграциялаған. Уолш Оңтүстік Бостонда өсті, оның балалық шақтағы достарының бірі болашақ иезуит әріптесі Луис Дж. Галлахер болды. Ол алғашқыда мемлекеттік грамматикалық мектепке барып, кейін 1898 жылы Бостон колледжінің жоғары мектебіне стипендиямен түсті. 1902 жылы бітіргеннен кейін Иезуиттік қоғамға қосылуға шешім қабылдады және Мэриленд штатының Фредерик қаласындағы иезуиттік новициатына қабылданды.

1909 жылдан 1912 жылға дейін, иезуиттік білімі барысында, Уолш Джорджтаун университетінің дайындық бөлімінде әдебиет пәнін оқытты. Уолш Джорджтаун университетінен өнер бакалавры дәрежесін алды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның оқуы үзіліске ұшырады және магистр дәрежесі берілді. 1919 жылы иезуиттердің жаңадан бекітілген саясатына сәйкес, барлық иезуит колледждерінің декандары мен президенттері докторлық дәрежесіне ие болуы тиіс болды, сондықтан Уолш Джорджтаун университетінен философия докторы дәрежесін алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол «Студенттік армиялық оқу корпусының» білім беру жөніндегі көмекші директоры болып жұмыс істеді. Университет президенті Джон Б. Криден Уолшты мектептің алғашқы регенті етіп тағайындады. Сабақтар 1919 жылдың қазан айында басталды және алғашқы түлектер 1921 жылы бітірді. Мекемені құрғаннан кейін Уолш бірнеше ондаған жылдар бойы оны басқарды. Ол 1958 жылы, қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның құрметіне аталды.

Ресейге көмек көрсету

1922 жылы саяси ғылымдарды оқып жүргенде, Уолш 1921 жылғы Ресей аштығы кезінде «Хувер миссиясы» деп те аталатын Американың көмек көрсету басқармасына католик өкілі болып тағайындалды. Уолш 1922 жылдың наурыз айында Мәскеуге миссияны орындау үшін келді. 1922 жылдың маусым айында Папа Пий XI Уолшты Паптың көмек миссиясының бас директоры етіп тағайындады, осы қызметінде ол «Ресейдегі католик мүдделері үшін сол кездегі кеңес басшыларымен кең ауқымды келіссөздер жүргізді», оның ішінде Мәскеу патриархы Тихон және Петроград митрополиті Вениамин болды. Сол кезде Патриарх Тихон Кеңес үкіметінің қолдауымен жалғасып жатқан «Тірі шіркеу» айырылысына тап болды және Мәскеу патриархатының қиындықпен қол жеткізген тәуелсіздігін мемлекеттің бақылауына қайтадан түсірмеуге бекінді. Осы себепті Патриарх Тихон Экзархпен және әйгілі Владимир Абрикосовпен Ресей православие шіркеуін Шығыс католик шіркеулерінің біріне айналдыру мүмкіндігін талқылау үшін үнемі кездесіп отырды. Патриарх сондай-ақ, оған адал болған православие дін қызметкерлері мен мирянға 1439 жылғы Флоренция соборында белгіленген шарттарға сәйкес Ресей православие шіркеуін Рим Папасымен қайта біріктіру мүмкіндігін талқылау үшін орыс католиктерімен де кездесуге шақырып келді. Сондықтан, Уолш пен орыс грек-католик шіркеуінің бірінші Экзархы алғаш рет кездесіп, шіркеулік латын тілінде сөйлескенде, Патриарх Тихон мен оның ізбасарларын құрметтеген және «Тірі шіркеу» деп аталатынды жек көретін Федоров аштық кезіндегі азық-түлік көмегін тек католик дін қызметкерлеріне ғана емес, сонымен қатар Патриарх Тихонға адал болған орыс православиелік дін қызметкерлеріне де аштықтан өлгендерге таратуға тапсыруды ұсынды. Уолш Экзархтың идеясына ынталы түрде келісіп, оның орындалуын қамтамасыз етті. Орынборда ғана Луи Галлахер аштықтан азап шегіп жатқандарға азық-түлік жеткізуді ұйымдастыру үшін алты жергілікті орыс православиелік епископын өз үстеліне шақырды. Тарихшы Пол Гейбельдің айтуынша, «қазанның басында миссия жұмыс істеді. Өзінің мәлімдемесі бойынша, ол Қырымда жүздеген асхана ашты және тағы да көбісі солтүстікке қарай Мәскеу мен Петроградқа дейін жетті. Ақырында ол 400-ден астам елді мекендегі 160 000-нан астам адамға күн сайын азық-түлік берді, станцияларда жұмысшы ретінде 2500 ресейлікті жұмысқа орналастырды. 1923 жылдың жазында ол киім және аяқ киім тігу фабрикаларын құрды, туберкулезбен ауыратын балаларға арналған санитарияларға ақша берді және тиф пен безгекпен күресу үшін медициналық жабдықтар импорттады, нәтижесінде барлық бағдарламаларға 1,5 миллион доллар жұмсалды. Бұл күш-жігерді, әрине, жомарттық немесе мүмкіндікті пайдалану деп түсіндіруге болады, соңғы түсінікті көптеген православие иерархтары мен дін қызметкерлері қолдайды». Осы уақытта Уолш пен архиепископ Ян Цьеплак, сондай-ақ, Кеңес үкіметі Полоцктегі Әулие Андрей Боболаның қасиетті қалдықтарын тәркілеп, дінге қарсы мұражайға орналастырды. Содан кейін қасиетті қалдықтар Уолштың балалық шағындағы досы және директорының көмекшісі Луис Дж. Галлахердің күшімен Римдегі Гесу шіркеуіне жеткізілді, ол кейіннен Уолш пен Әулие Андрей Боболаның өмірбаянын жариялады. Ресейде болған кезінде Уолш коммунистерге қарсы күреске белсенді түрде қатысты, алдымен архиепископ Цьеплак, Монсеньор Будкевич және Экзарх Леонид Федоровпен жақын достық байланыс арқылы, содан кейін 1923 жылы Николай Крыленконың кеңеске қарсы науқан кезінде оларды сотқа тартып, қудалауын көргенде. 1923 жылдың 10 сәуірінде Сыртқы істер жөніндегі халық комиссары Георгий Чичерин өзінің саяси бюро мүшесі Иосиф Сталинге хат жазды, онда Уолштың Цьеплак сот процесін және 1923 жылғы Пасха күні Мәскеудің Любянка түрмесінде Монсеньор Константи Будкевичтің өлім жазасын орындауды әлемге жариялаудың саяси салдары туралы мәлімдеді. Америка, Франция және Ұлыбританияда КСРО-ны дипломатиялық тұрғыдан тануға жасалған тырысқандар үлкен сәтсіздікке ұшырады. Вестминстерде лейбористердің депутаттары «Цьеплак пен Будкевичті қорғауды талап ететін» петицияларға, «жұмыскер ұйымдарынан», «өліп бара жатқан социалистерден» және «профессионалдардан» толтырылды. АҚШ-та республикашыл сенатор Уильям Бора АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Чарльз Эванс Хьюзбен КСРО-ны тану мүмкіндігін талқылауға дайындалып жатқанда, сот процесі мен Монсеньор Будкевичтің одан кейінгі өлім жазасы кездесуді тоқтатуға және сенатор дипломатиялық келіссөздер жүргізу үшін комитет құруды белгісіз мерзімге кейінге қалдыруға мәжбүр етті. Чичерин сыртқы әлемнің дінге қарсы науқанды «жалаңаш діни қудалаудан басқа ештеңе деп қарамайтынын» түсіндірді. Чичерин Ресей православие патриархы Тихон да осылай сотталып, өлім жазасына кесілсе, жаңалықтың «біздің халықаралық беделімізді барлық қарым-қатынастарда одан да нашарлататынын» қорқынышын білдірді. Ол «Тихонға өлім жазасын алдын ала қабылдамауды» ұсынды. Екінші Польша Республикасындағы бір католик епископы аштықтан көмектесу миссиясын және оның қызметкерлерін «миссионерлер» деп атады, ал көптеген православие және солшыл конспирологтар сол кезде және содан бері өткен ғасыр ішінде осылай айтты. Уолш пен капитан МакКуллаг өмірін сақтап, Ватиканның Мемлекеттік хатшылығының оны 1923 жылдың маусымында түрмеден босатуға сәтті шақыруына қарамастан, Патриарх Тихон дереу Паптың көмек миссиясын православие шіркеуін дінге шақыруға тырысып, оны енді «католик шабуылы» деп атады. Тарихшылар Пол Гейбель мен Джеймс Дж. Затконың пікірінше, Патриархтың фактілерді түсіндіруі қолдау таппайды. Пол Гейбельдің айтуынша, «Уолш Паптың көмек миссиясы діни үгіттен мүлдем аулақ болуға тиіс екенін көпшілікке жариялаған, миссияның екі тараптан да, большевиктерден де және Ватиканнан да дінге шақыруға қатаң тыйым салынған. Тіпті көмекшілердің қатысуы да есіктердің артында өтті. Көптеген бақылаушылар миссия келісім шарттарына сәйкес келгенін айтты, бірақ басқалары аштықтан азап шеккендерге тамақ берген кезде миссионерлер Папаның түрлі-түсті суреттерін ашық көрнекі орындарға іліп қойғанын жазды. 1923 жылдың қазанында миссиямен байланысты болған бірнеше католиктер дінге шақыру себебімен елден қуылды. «Миссионер» деген сөздің өзі мәнді еді. Дегенмен, олар барлық дін мен ұлттан келген аштықтан азап шеккендерге тамақ пен медициналық көмек көрсетті. (Әрине, конспирологтар бұл дискриминациясыздық діни империализмге үлкен мүмкіндік екенін көреді).» 1923 жылдың 16 қарашасындағы британдық Сыртқы істер министрлігіне жолданған хатында Уолш Мәскеудегі византиялық обрядты Доминикандық монастырына және ана Катерина Абрикосова басқаратын заңсыз католик мектебіне түнгі уақытта жасалған бірлескен ОГПУ және Қызыл Армияның шабуылын, содан кейін ана игуменья мен қарындастардың тұтқынға алынуын сипаттады. Уолш сондай-ақ Мәскеудегі орыс грек-католик шіркеуінің дін қызметкерлері мен мирянға жасалған бірдей шабуылдар мен жаппай тұтқынға алу туралы мәлімдеді. Уолштің хатының көшірмесі АҚШ Мемлекеттік департаментіне жетіп, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Чарльз Эванс Хьюздің үстіне түсті, ол кеңес Одағындағы діни қудалауды тығыз бақылап отырды. Сондықтан Уолштің хаты Хьюздің КСРО-ға дипломатиялық танудан бас тартуына ықпал еткен болуы мүмкін.

In 1922, while studying political science, Walsh received appointment as Catholic representative to the American Relief Administration, also known as the "Hoover Mission", during the Russian famine of 1921. Walsh arrived in Moscow in March 1922 to serve the mission. In June 1922, however, Pope Pius XI also appointed Walsh as director general of the Papal Relief Mission, during which time he "conducted extensive negotiations with the Soviet leaders of that time on behalf of Catholic interests in Russia." including Patriarch Tikhon of Moscow and Metropolitan Benjamin of Petrograd. At the time, Patriarch Tikhon was faced with the ongoing Soviet backed Living Church Schism and was determined defend the hard won independence of the Moscow Patriarchate from again being lost to control by the State. For this reason, Patriarch Tikhon was both meeting regularly to discuss with both the Exarch and with Father Vladimir Abrikosov the possible transformation of the Russian Orthodox Church into one of the Eastern Catholic Churches. The Patriarch had also been urging those Orthodox clergy and laity who remained loyal to him to similarly meet with the Russian Catholics in order to discuss the possible reunion of the Russian Orthodox Church with the Holy See under the terms laid down at the Council of Florence in 1439. This was why, when Fr. Walsh and the first Exarch of the Russian Greek Catholic Church first met one another and conversed in Ecclesiastical Latin, Feodorov, who admired Patriarch Tikhon and his followers and felt only contempt for the so called Living Church, urged that the Famine Relief food supplies be entrusted not only to Catholic clergy, but also to those Russian Orthodox priests who remained loyal to Patriarch Tikhon for distribution to the starving. Fr. Walsh enthusiastically agreed with the Exarch's idea and ensured that it was carried out. In Orenburg alone, Fr. Louis Gallagher hosted six local Russian Orthodox bishops to his table to organize the delivery of food supplies to the starving. According to historian Paul Gabel, "By early October the mission was at work. By its own accounts it established hundreds of food kitchens in the Crimea and many more reaching as far north as Moscow and Petrograd. Eventually it gave daily food rations to over 160,000 people in over 400 localities and employed 2,500 Russians as workers at the stations. At its peak in the summer of 1923, it had created clothing and boot making factories, donated money to sanitaria for children with tuberculosis, and imported medical supplies to combat typhus and malaria, ultimately spending the equivalent of $1.5 million on all programs. This effort can, of course, be construed as magnanimity or opportunism the latter interpretation favored by many Orthodox Hierarchs and clergy." Meanwhile, Fr. Walsh and Archbishop Jan Cieplak also succeeded in securing the surrender of the Relics of St. Andrew Bobola, which had been confiscated from their shrine at Polotsk and placed in an anti religious museum by the Soviet Government. The relics were then transported to the Church of the Gesù in Rome by Walsh's childhood friend and Assistant Director, Louis J. Gallagher, who later published biographies of both Walsh and St. Andrew Bobola. During his time in Russia, Walsh became militantly and vocally anti Communist, first through his close friendships with Archbishop Cieplak, Monsignor Budkiewicz, and Exarch Leonid Feodorov and then having been a horrified eye witness to their 1923 show trial prosecution by Nikolai Krylenko for anti Soviet agitation during the First Soviet anti religious campaign. On 10 April 1923, People's Commissar for Foreign Affairs Georgy Chicherin wrote a letter to fellow Politburo member Joseph Stalin, which described the political fallout from Fr. Walsh's successful efforts to globally publicize both the Cieplak show trial and the execution of Monsignor Konstanty Budkiewicz inside Moscow's Lubyanka Prison on Easter Sunday, 1923. In America, France, and the United Kingdom, efforts to gain diplomatic recognition for the USSR had suffered a major setback. In Westminster, Labour MPs had been flooded by petitions "demanding the defense of Cieplak and Budkiewicz", by "worker's organizations", "dying socialists", and "professionalists". In the United States, Republican Senator William Borah had been about to discuss possible recognition of the USSR with U. S. Secretary of State Charles Evans Hughes. Due to both the trial and Monsignor Budkiewicz's subsequent execution, the meeting had been cancelled and the senator had been forced to indefinitely postpone the founding of a committee to press for diplomatic negotiations. Chicherin explained that the outside world saw the continuing anti religious campaign "as nothing other than naked religious persecution." Chicherin expressed fear that, if Russian Orthodox Patriarch Tikhon were similarly tried and sentenced to death, the news would, "worsen much further our international position in all our relations." He concluded by proposing "the rejection in advance of the death sentence on Tikhon". One Catholic Bishop in the Second Polish Republic had called the famine relief mission and it's employees "missionaries" and many Orthodox and Left Wing conspiracy theorists have alleged the same both at the time and many times over the century since. Despite the roles played by Fr. Walsh and Captain McCullagh in saving his life and the role of the Vatican's Secretariat of State in successfully demanding his release from incarceration in June 1923, Patriarch Tikhon immediately responded by angrily accusing the Papal relief mission of proselytizing the Orthodox Church and called upon the Russian people to resist what he now termed a "Catholic invasion". The Patriarch's interpretation of the facts is not, according to historians Paul Gabel and James J. Zatko, supported by the existing historical evidence. According to Paul Gabel, "Walsh had said publicly that the Papal Relief Mission was to scrupulously avoid religious propaganda; the Mission was under strict orders from both the Bolsheviks and the Vatican not to proselytize. Even Communion for relief workers was to be held behind closed doors Many observers claimed the mission stuck to the terms of the agreement, but others wrote that missionaries brought along colored photographs of the Pope to hang in plain view in relief centers as the hungry were belong fed. In October 1923, some Catholics connected to the mission were forced out of the country, allegedly for proselytizing. The very word missionary was obviously ambiguous. In any case they provided food for the hungry and medical aid for the sick of all religions and nationalities on a nondiscriminatory basis. (Of course, dedicated conspiracy theorists would just see nondiscrimination as a greater opportunity for religious imperialism)." In a 16 November 1923 letter to the British Foreign Office, Walsh described the recent joint GPU and Red Army nighttime raid upon the Moscow Byzantine Rite Dominican convent and illegal Catholic school led by Mother Catherine Abrikosova, followed in the early morning by the arrest of the mother prioress and the sisters. Walsh also described the simultaneous raids and mass arrests of the priests and laity of the Russian Greek Catholic Church throughout Moscow. A copy of Walsh's letter was acquired by the U. S. State Department and landed across the desk of U. S. Secretary of State Charles Evans Hughes, who was still keeping a very close watch over religious persecution in the Soviet Union. Therefore, Walsh's letter very likely played a role in Hughes' continued decision to refuse to grant diplomatic recognition to the U. S. S. R.

Ресейге оралғаннан кейін Уолш ресейлік қашқын суретші Пол Мальцевтен Экзарх Леонид Федоровтың суретін салғызды. Сурет Экзархтың Соловки концентрациялық лагеріндегі тұтқын ретінде түсірілген фотосуретіне негізделген...

Кейінгі өмірі

Уолш 1924 жылғы 27 наурызда төртінші сертін қабылдады. 1941 жылғы қазан айында Уолш АҚШ президенті Франклин Делано Рузвельттің кеңес үкіметі конституциясының діни қуғын-сүргінге қарсы кепілдіктерін сақтайтыны туралы мәлімдемесіне ашық сыни пікір білдірді. Студенттер, оқытушылар және түлектер сияқты басқалар да Олбрайттың дипломатиялық саясатына қарсылықтары мен Фр. Уолштің әлемдік діни бостандық пен басқа да адам құқықтарын қорғаудағы рөліне деген құрметіне байланысты атау өзгертуге қарсылық танытты. 2023 жылғы 10 қазанда Джорджтаун университеті Фр. Эдмунд А. Уолш есімін Мадлен Олбрайт есімімен алмастыру мәселесі енді қарастырылмайтынын, бірақ Олбрайтты құрметтеудің басқа жолдары ізделіп жатқанын хабарлады.