Сальвадор экономикасы: Доллар мен Биткоинның әсері

Кіріспе

Эль-Сальвадор экономикасы басқа дамыған елдермен салыстырғанда ЖІӨ өсуінің төмен деңгейін бастан өткерді. Соңғы екі онжылдықта өсім бір таңбалы көрсеткіштен аспады – бұл макроэкономикалық тұрақсыздықтың кең ауқымы, ал АҚШ долларының енгізілуі жағдайды жақсартқан жоқ. Сальвадор экономикасының бір мәселесі – табыстың теңсіз таралуы. 2011 жылы Эль-Сальвадордағы Джини коэффициенті 0,485 болды, бұл АҚШ көрсеткішіне ұқсас болғанымен, халықтың 37,8%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүруіне себеп болды, себебі жалпы табыс төмен. Халықтың ең бай 10%-ы ең кедей 40%-ынан шамамен 15 есе көп табыс алады. Осы валюталық резервке ие болған Сальвадор үкіметі 2001 жылдың 1 қаңтарынан бастап ақша-несие интеграциясы жоспарын іске қосты, оған сәйкес АҚШ доллары колонмен бірге заңды төлем құралы болды және барлық ресми есептемелер АҚШ долларында жүргізілді. Осылайша, үкімет экономикадағы қысқа мерзімді өзгерістерге ықпал ету үшін ашық нарықтық ақша-несие саясатын жүзеге асыру мүмкіндігін шектеді. 2004 жылдан бастап колон айналымнан шығарылды және қазір елде ешқандай операциялар үшін қолданылмайды; алайда, кейбір дүкендерде бағалар әлі де колон мен АҚШ долларында көрсетіледі. Жалпы алғанда, халық колоннан АҚШ долларына көшуге наразы болды, себебі жалақылар өзгермегенімен, барлық тауарлардың бағасы өсті. Кейбір экономистердің пікірінше, бағаның өсуіне инфляция себеп болған, тіпті бұл өзгерістер жасалмаса да. Сондай-ақ, кейбір экономистер қазір Грешем заңына сәйкес колонға қайта оралу экономика үшін катастрофалық болады деп санайды. Долларға көшу Эль-Сальвадордағы пайыздық ставканың төмендеуіне әкелді, бұл көптеген адамдарға үй немесе көлік сатып алу үшін несие алуға мүмкіндік берді. Уақыт өте келе, өзгеріске деген наразылық басылды, бірақ сайлау алдында бұл мәселе саяси құрал ретінде қайта көтеріледі. 2021 жылдың маусым айында президент Найиб Букеле Эль-Сальвадорда Биткойнды заңды төлем құралы ретінде тану туралы заң жобасын ұсынатынын мәлімдеді. Биткойн заңы 2021 жылдың 9 маусымында Заң шығарушы жиналыста 84 депутаттың 62 дауысымен қабылданды. Биткойн заңның ресми газетте жарияланғаннан кейін 90 күн өткен соң ресми түрде заңды төлем құралына айналды. Заңға сәйкес, шетелдіктер елге 3 Биткойн инвестицияласа, Эль-Сальвадорда тұрақты тұруға рұқсат алады. 2022 жылдың қаңтарында Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) Эль-Сальвадорды Биткойн криптовалютасын заңды төлем құралы ретінде тану туралы шешімін кері қайтаруға шақырды. Биткойн құнының жартысы тез арада төмендеді, бұл Эль-Сальвадор үшін экономикалық қиындықтарға әкелді. Президент Букеле Эль-Сальвадордағы жанартаудың іргесінде Биткойн қаласын салу жоспарларын жариялады. Биткойн қабылдаған алғашқы 18 айда криптовалютаны жергілікті тұрғындар мен туристер сирек қолданды, нәтижесінде АҚШ доллары транзакциялар үшін де-факто стандартқа айналды. 2021 жылы Эль-Сальвадор Еуропалық инвестициялық банк арқылы елдің даму банкіне – Сальвадордың даму банкіне шағын кәсіпорындар мен климаттық іс-қимыл жобалары үшін 40 миллион доллар көлемінде несие алды. 20 миллион доллар жаңартылатын энергия жобаларына, атап айтқанда фотоэлектрлік, биогаз және кішкентай гидроэлектростанцияларға инвестициялауға жұмсалады. Несиенің 50%-ға дейінгі бөлігі COVID-19 пандемиясынан зардап шеккен шағын және орта кәсіпорындарға көмек көрсету үшін пайдаланылады.

none

The economy of El Salvador has experienced relatively low rates of GDP growth, in comparison to other developing countries. Rates have not risen above the low single digits in nearly two decades – part of a broader environment of macroeconomic instability which the integration of the United States dollar has done little to improve. One problem that the Salvadoran economy faces is the inequality in the distribution of income. In 2011, El Salvador had a Gini Coefficient of .485, which although similar to that of the United States, leaves 37.8% of the population below the poverty line, due to lower aggregate income. The richest 10% of the population receives approximately 15 times the income of the poorest 40%. Having this hard currency buffer to work with, the Salvadoran Government undertook a monetary integration plan beginning 1 January 2001, by which the U. S. dollar became legal tender alongside the colón, and all formal accounting was undertaken in U. S. dollars. This way, the government has formally limited its possibility of implementing open market monetary policies to influence short term variables in the economy. Since 2004, the colón stopped circulating and is now never used in the country for any type of transaction; however some stores still have prices in both colons and U. S. dollars. In general, people were unhappy with the shift from the colón to the U. S. dollar, because wages are still the same but the price of everything increased. Some economists claim this rise in prices would have been caused by inflation regardless, even had the shift not been made. Some economists also contend that now, according to Gresham's Law, a reversion to the colón would be disastrous to the economy. The change to the dollar also precipitated a trend toward lower interest rates in El Salvador, helping many to secure credit in order to buy a house or a car. Over time, displeasure with the change has largely disappeared, though the issue resurfaces as a political tool when elections are on the horizon. In June 2021, President Nayib Bukele said he would introduce legislation to make Bitcoin legal tender in El Salvador. The Bitcoin Law was passed by the Legislative Assembly on 9 June 2021, with a majority vote of 62 out of 84. Bitcoin officially became legal tender ninety days after the publication of the law in the official gazette. As part of the law, foreigners can gain permanent residence in El Salvador if they invest 3 Bitcoin into the country. In January 2022, The International Monetary Fund (IMF) urged El Salvador to reverse its decision to make cryptocurrency Bitcoin legal tender. Bitcoin had rapidly lost about half of its value, meaning economic difficulties for El Salvador. President Bukele had announced his plans to build a Bitcoin city at the base of a volcano in El Salvador. In the first 18 months of Bitcoin adoption, the cryptocurrency was rarely used by the local population or tourists, leaving USD the de facto standard for transactions. In 2021, El Salvador received a $40 million loan for small enterprises and projects for climate action, from the European Investment Bank to the country's development bank, Banco de Desarollo de el Salvador. $20 million will be used to assist investments in renewable energy projects, specifically photovoltaics, biogas, and micro hydro projects. Up to 50% of the loan line will be used to assist small and medium sized enterprises who were affected by the COVID 19 pandemic.

Мемлекеттік сектор

Сальвадор үкіметі үшін фискалдық саясат ең үлкен қиындықтардың бірі болды. 1999 жылдың желтоқсан айындағы таза халықаралық резервтер 1,8 миллиард АҚШ долларына тең болды. Осы валюталық резервтерді пайдалана отырып, Сальвадор үкіметі 2001 жылдың қаңтарынан бастап валюталық интеграция жоспарын іске қосты, осы арқылы АҚШ доллары Сальвадор колонымен қатар заңды төлем құралы болды және барлық ресми есеп АҚШ долларында жүргізілді. АҚШ долларын қабылдағаннан кейін Сальвадор монетарлық саясатты бақылаудан шығарды. Экономиканың төмендеуіне жауап ретіндегі кез келген контрциклді шара фискалдық саясат арқылы іске асырылуы керек, бірақ халықаралық қаржыландыруды мақұлдау үшін заң бойынша екі үшін бір бөлігінің көп дауысы қажет. 1992 жылғы бейбіт келісімдер үкіметті өтпелі бағдарламалар мен әлеуметтік қызметтерге ауыр шығындар жұмсауға міндеттеді. Президент Кристиани басқарған тұрақтандыру бағдарламалары (PAE) үкіметті банктерді, зейнетақы жүйесін, электр және телефон компанияларын жекешелендіруге міндеттеді. Зейнетақы жүйесін толық жекешелендіру мемлекеттік қаржыға елеулі салмақ салғандықтан, жаңа құрылған жеке зейнетақы қорлары ескі жүйедегі зейнеткерлерді қамтуды өздеріне алмады. Осының салдарынан 2017 жылдың шілдесінде Сальвадор үкіметі жекешелендірілген зейнетақы жүйесінен 500 миллион доллар алып, ескі жекешелендірілмеген жүйедегі зейнеткерлерді қамтуға тырысты, бірақ Сальвадордың Жоғарғы соты бұл қадамды конституцияға қайшы деп таныды. Үкімет салым төлеушілерден түсетін кірістерден айырылып, зейнеткерлерді қамту шығындарын толығымен өз мойнына алды. Бұл фискалдық теңгерімсіздіктің басты себебіне айналды. ARENA үкіметтері бұл тапшылықты облигациялар шығару арқылы қаржыландырды, бұл FMLN солшыл партиясының қарсылығын тудырды. Облигациялар шығару туралы пікірталастар мемлекеттік бюджетті мақұлдауды бірнеше рет бірнеше айға тоқтатты, сондықтан 2006 жылы үкімет тапшылықты басқа баптар бойынша шығыстарды қысқарту арқылы қаржыландыруға мәжбүр болды. Облигациялар шығару және қарызды мақұлдау үшін парламентте дауыс берудің үштен екі бөлігі (3/4) қажет. Егер тапшылық қарыз есебінен қаржыландырылмаса, бюджетті мақұлдау үшін қарапайым көпшілік (дауыс беруге қатысқандардың 50% плюс 1) жеткілікті. Бұл Сальвадор саясатындағы ұзақ процесті жеңілдетуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік қаржыны теңгерімде ұстауға байланысты қиындықтарға қарамастан, Сальвадор әлі де Америка құрлығындағы ең төмен салық жүктемелерінің біріне ие (ЖІӨ-нің шамамен 11%). Үкімет ағымдағы кірістерді жинауды жақсартуға, әсіресе тікелей емес салықтарға баса назар аударды. Солшыл саясаткерлер мұндай құрылымды сынға алады, өйткені тікелей емес салықтар (мысалы, қосылған құн салығы) барлық адамға бірдей әсер етеді, ал тікелей салықтар табыс деңгейіне қарай белгіленеді және осылайша өнімді адамдарға қатысты жазалаушы болады. Алайда, кейбір негізгі тауарлар тікелей емес салықтардан босатылған. 1992 жылдың қыркүйегінде енгізілген 10% қосылған құн салығы (ҚҚС) 1995 жылдың шілдесінде 13% -қа дейін көтерілді. ҚҚС мемлекеттік кірістердің ең ірі көзі болып табылады және 2004 жылы салықтық түсімдердің 52,3% құрады.

Fiscal policy has been one of the biggest challenges for the Salvadoran government. In December 1999, net international reserves equaled US$1.8 billion. Having this hard currency buffer to work with, the Salvadoran government undertook a monetary integration plan beginning in January 2001 by which the U. S. dollar became legal tender alongside the Salvadoran colón, and all formal accounting was done in U. S. dollars. With the adoption of the U. S. dollar, El Salvador lost control over monetary policy. Any counter cyclical policy response to the downturn must be through fiscal policy, which is constrained by legislative requirements for a two thirds majority to approve any international financing. The 1992 peace accords committed the government to heavy expenditures for transition programs and social services. The stability adjustment programs (PAE, for the initials in Spanish) initiated by President Cristiani's administration committed the government to the privatization of banks, the pension system, electric and telephone companies. The total privatization of the pension system has implied a serious burden for the public finances, because the newly created private Pension Association Funds did not absorb coverage of retired pensioners covered in the old system. As a result, in July 2017, the Government of El Salvador wanted to take $500 million from the privatized pension system to cover retired pensioners from the old not privatized system, but the Supreme Court of El Salvador declared this move unconstitutional. The government lost the revenues from contributors and absorbed completely the costs of coverage of retired pensioners. This has been the main source of fiscal imbalance. ARENA governments have financed this deficit with the emission of bonds, something the leftist party FMLN has opposed. Debates surrounding the emission of bonds have stalled the approval of the national budget for many months on several occasions, reason for which in 2006 the government will finance the deficit by reducing expenditure in other posts. The emission of bonds and the approval of a loans need a qualified majority (3/4 of the votes) in the parliament. If the deficit is not financed through a loan it is enough with a simple majority to approve the budget (50% of the votes plus 1). This would facilitate an otherwise long process in Salvadoran politics. Despite such challenges to keep public finances in balance, El Salvador still has one of the lowest tax burdens in the American continent (around 11% of GDP). The government has focused on improving the collection of its current revenues with a focus on indirect taxes. Leftist politicians criticize such a structure since indirect taxes (like the value added tax) affect everyone alike, whereas direct taxes can be weighed according to levels of income and are therefore more punitive toward productive people. However, some basic goods are exempt from the indirect taxes. A value added tax (VAT) of 10%, implemented in September 1992, was raised to 13% in July 1995. The VAT is the biggest source of revenue for the government, accounting for about 52.3% of total tax revenues in 2004.

Ақша аударымдары

АҚШ-та жұмыс істейтін сальвадорлықтардың отбасы мүшелеріне жіберген ақшалай аударымдары шетелдік табыстың маңызды көзі болып табылады және шамамен 2,9 миллиард долларлық сауда дефицитін толықтыруға көмектеседі. Ақша аударымдары соңғы он жылда тұрақты түрде өсіп, 2005 жылы рекордтық 2,9 миллиард долларға жетті – бұл жалпы ұлттық өнімнің (ЖҰӨ) шамамен 17,1 пайызын құрайды. Ақша аударымдарының Сальвадорға оң және теріс әсерлері болды. Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасының есебіне сәйкес, 2005 жылы Сальвадордағы халықтың 20 пайызы ең төменгі деңгейдегі кедейлікте өмір сүрді. Сальвадорлықтардың білім деңгейі жоғарылағанмен, жалақыға деген үміттер өнімділіктен тезірек өсті. Бұл Гондурас пен Никарагуадан жұмыс істеуге дайын адамдардың келуіне әкеп соқты. Сонымен қатар, жергілікті тұтынуға бейімділік те артты. Ақша аударымдарынан түскен қаражат кейбір тауарлардың, мысалы, жылжымайтын мүліктің бағасын қымбаттатты. Шетелде жоғары жалақы алатын көптеген сальвадорлықтар Сальвадордағы үйлердің бағасын көтере алады, осылайша барлық сальвадорлықтар төлеуге тиіс бағаны арттырады.

Ауыл шаруашылығы

2018 жылы Сальвадор 7 миллион тонна қант құмыршасын өндірді, бұл өнімге зор тәуелділікте болды. Қант құмыршасынан басқа, ел 685 мың тонна жүгері, 119 мың тонна кокос, 109 мың тонна сорго, 93 мың тонна бұршақ, 80 мың тонна кофе, 64 мың тонна апельсин өндірді, сонымен қатар қарбыз, яутиа, алма, маниок, манго, банан, күріш сияқты басқа да ауылшаруашылық өнімдерінің аз көлемінде өнімдері де болды. Басты мақсат – ауылдық орта тапты дамыту, Сальвадордың бейбіт және гүлденген болашағына мүдделі болуын қамтамасыз ету. Кем дегенде 525 000 адам – сол кездегі Сальвадор халқының 12%-дан астамы және ауылдық кедейлердің шамамен 25%-ы аграрлық реформадан пайда тапты, ал Сальвадордың жалпы егістік жерінің 22%-дан астамы бұрын жерді өңдеген, бірақ оған ие болмаған адамдарға берілді. Бірақ 1990 жылы аграрлық реформа аяқталғанда, шамамен 150 000 жерсіз отбасы әлі де реформаның нәтижесін көре алмады. 1992 жылғы бейбіт келісімдер FMLN және ESAF-тың барлық білікті бұрынғы жауынгерлеріне, сондай-ақ бұрынғы қақтығыс аймақтарында тұратын жерсіз шаруаларға жер беруді көздеді. АҚШ ұлттық қайта құру жоспарына 300 миллион доллар жұмсауға міндеттенді. Оның ішінде жер сатып алуға 60 миллион доллар, ал ауылшаруашылық несиелеріне 17 миллион доллар бөлінді. USAID көптеген жер иеленушілерге техникалық оқыту, несиеге қол жеткізу және басқа да қаржылық қызметтерді ұсынуға белсенді түрде қатысып келеді.

Энергия

Сальвадордың энергетикалық саласы жергілікті электр энергиясын өндіру үшін табиғи жанар-жағармай, су, басқа да жаңартылатын энергия көздері (негізінен геотермальдық) арқылы әртараптандырылған, сонымен қатар мұнай импортына тәуелді. Сальвадордың орнатылған қуаты 1,983 МВт, ол жылына 5,830 ГВт/сағ электр қуатын өндіреді, оның 52%-ы жаңартылатын көздерден, ішінде 29%-ы геотермальдық (елдің көптеген жанартауларынан өндірілген), 23%-ы судан, ал қалғаны табиғи жанармайдан. Ұлттық энергия комиссиясының мәліметінше, 2021 жылғы қаңтардағы барлық инъекциялардың 94,4%-ы гидроэлектр станцияларынан (28,5% - 124,43 ГВт/сағ), геотермальдықтан (27,3% - 119,07 ГВт/сағ), биомассадан (24,4% - 106,43 ГВт/сағ), күн фотоэлектр энергиясынан (10,6% - 46,44 ГВт/сағ) және желден (3,6% - 15,67 ГВт/сағ) түсті. Энергия түрлері 2021 (ГВт/сағ) % Гидроэлектр энергиясы 124,43 28,5 Геотермальдық энергия 119,07 27,3 Биомасса 106,43 24,4 Күн фотоэлектр 46,44 10,6 Жел 15,67 3,6 Барлығы 412,04 94,4

Өңдеу

Ел Сальвадор тарихи тұрғыдан Орталық Америкадағы ең өнеркәсіптік дамыған мемлекет болып келген, бірақ он жылдық соғыс осы позициясын әлсіретті. 1999 жылы өндіріс ЖІӨ-нің 22 пайызын құрады. 1993 жылдан бері өнеркәсіп секторы негізінен ішкі нарыққа бағытталған өндірістен экспорттық бағытталған еркін экономикалық аймақтардағы (maquiladora) өндіріске көшті. Maquiladora экспорты экспорт секторының өсуін жетекшілік етіп, соңғы 3 жылда Сальвадор экономикасына маңызды үлес қосты.

Телекоммуникациялар

Сальвадорда 0,9 миллион тұрақты телефон желісі, 0,5 миллион тұрақты кеңжолақты желі және 9,4 миллион ұялы телефон абоненті бар. Халықтың көп бөлігі смартфондары мен ұялы байланыс желілері арқылы интернетке қол жеткізе алады, либералды үкіметтік реттеу 5G жабуын енгізуді қоса алғанда, тұрақты желілерге қарағанда ұялы байланыспен қатынауға ықпал етеді (оны сынау 2020 жылы басталды). Одан бері индустрия Creativa Consultores, Applaudo Studios және Elaniin сияқты компаниялармен кеңейді, олар әлемдік клиенттерге бағдарламалық қамтамасыз ету және веб-сайттарды жобалау қызметтерін ұсынады және мыңдаған адамды жұмыспен қамтиды. Канадалық Telus International, ірі жаһандық IT аутсорсинг және бағдарламалық қамтамасыз етуді дамыту фирмасы, елімізде жоғары технология және клиенттерге қызмет көрсету салаларында 1500-ге жуық адамды жұмысқа алған маңызды жұмыс күшіне ие. HugoApp сияқты фирмалармен стартап ортасы да өсіп келеді, олар 600 жергілікті тұрғынды жұмыспен қамтып, Орталық Америка/CAFTA аймағындағы 1 миллионға жуық пайдаланушыға қызмет көрсету және тасымалдау қызметтерін ұсынады. 2020 жылы үкімет "Цифрлық күн тәртібі 2020" жобасын жариялады, ол мемлекеттік қызметтерді цифрландыру, жеке куәліктерді цифрландыру, бизнесті бастауды жеңілдету, шетелдік инвестицияларды тарту және білім беру жүйесін жақсарту жоспары болып табылады.

Сауда

Экспортқа импорттан Ел % Ел % АҚШ 66% АҚШ 43,4% Кариб аймағы 26% Гватемала 8,2% Мексика 1% Мексика 7,8% Испания 1% Еуропалық Одақ 7,0% Басқалары 6% Басқалары 33,6% Сальвадорда экономиканы әртараптандыру үшін жаңа өсу секторларын дамыту қиындық тудырады. Көптеген бұрынғы отарлар сияқты, Сальвадор да көп жылдар бойы бір ғана экспортқа тәуелді экономика болып саналды. Яғни, экономикасы бір түрдегі экспортқа қатысты. Колониялық дәуірде испандықтар Сальвадорда индиго өндірісін дамытуға және экспорттауға шешім қабылдады, бірақ 19 ғасырда синтетикалық бояулар ойлап табылғаннан кейін Сальвадор билігі мен жаңадан құрылған мемлекет экономиканың басты экспорты ретінде кофеге көшті. Кофе өсіру үшін елдің ең биік жерлері қажет болғандықтан, осы жерлердің көп бөлігі аборигендердің жерлерінен алынып, кофе өсіруге қабілеттілерге арзан бағаға сатылды. Үкімет аборигендерге тиісті өтемақы төлемеді. Кейде бұл өтемақы жаңадан құрылған кофе шаруашылықтарында маусымдық жұмыс істеу құқығын және өздеріне тамақ өсіруге рұқсат беруді білдірді. Мұндай саясат Сальвадордың болашақтағы саяси жағдайын қалыптастырған қақтығыстарға негіз салды. ARENA үкіметтері елде тоқыма және теңіз өнімдері сияқты басқа экспорттық салаларды дамытуға бағытталған саясатты ұстанды. Сальвадор билігі туризмді ел үшін мүмкін деп санайтын тағы бір сала ретінде қарастырады. Бірақ жоғары қылмыс деңгейі, инфрақұрылымның жетіспеушілігі және әлеуметтік капиталдың әлсіздігі осы мүмкіндіктерді толыққанды пайдалануға кедерілді. Үкімет елдің шығысындағы Ла-Унионда порттар мен инфрақұрылымды дамытып жатыр, осы аймақты Тынық мұхитындағы Фонсека шығанағынан Гондурас және Атлант мұхитына жүк тасымалдау үшін "құрғақ канал" ретінде пайдалану мақсатында. Қазіргі уақытта Сальвадорда он бес еркін сауда аймағы бар. Ең ірі пайда алушы – макила өнеркәсібі, ол тікелей 88 700 жұмыс орнын қамтамасыз етеді және негізінен АҚШ-қа экспорттау үшін киім кесу және тігуден тұрады. Сальвадор 2004 жылы Орталық Американың бес елі мен Доминикан Республикасы келіссөздер жүргізген Орталық Америка еркін сауда аймағы (CAFTA) келісіміне АҚШ-пен қол қойды. CAFTA DR-ді пайдалану үшін Сальвадор үкіметі кәсіпкерлер мен жұмысшыларға экономиканың төмендеп бара жатқан салаларынан өсіп келе жатқан салаларға көшу үшін жақсы жағдайлар жасауға бағытталған саясатты жүргізуге міндетті. Сальвадор Мексика, Чили, Доминикан Республикасы және Панамамен еркін сауда келісімдеріне қол қойып, осы елдерге экспортты арттырды. Сальвадор, Гватемала, Гондурас және Никарагуа Канадамен еркін сауда келісімін жүргізіп жатыр, ал Колумбиямен еркін сауда келісімі бойынша келіссөздер 2006 жылы басталды. Сальвадордың төлем балансы таза профицит көрсетті. 1999 жылы экспорт 1,9%-ға, ал импорт 3%-ға өсті, бұл Сальвадордың сауда таңшығын азайтты. Өткен жылғыдай, саудадағы үлкен таңшық шетелдік көмек және отбасылық аударымдар есебінен өтелді. Аудармалардың жылдық өсім деңгейі 6,5%-ды құрап, 1999 жылы ұлттық экономикаға 1,35 миллиард доллар көлемінде қаражат түсуі күтілуде. Жеке шетелдік капитал ағыны жалғасты, бірақ көбінесе қысқа мерзімді импорттық қаржыландыру түрінде және бұрынғы жылдардағы деңгейде емес. Орталық Америка ортақ нарығы өзінің динамикалық қайта жандану процесін жалғастырды, қазір аймақтық сауданың көп бөлігі баж салығынан босатылды. 1996 жылдың қыркүйек айында Сальвадор, Гватемала және Гондурас Мексикамен еркін сауда келіссөздерін бастады. Бұл сауда одағы географиялық жақындығы мен орналасуы бойынша біріккен Орталық Америка экономикаларына қатысты Солтүстік үшбұрыш деп те аталады. 1996 жылдың шілдесінде күтілген тарифтерді төмендету 1997 жылға дейін кейінге қалдырылса да, Сальвадор үкіметі еркін және ашық экономикаға бейім. 1999 жылы АҚШ-тың Сальвадорға экспорты 2,1 миллиард долларға жетті, ал Сальвадордың АҚШ-қа экспорты 1,6 миллиард долларға жетті. АҚШ-тың Сальвадордың электр және телекоммуникация нарықтарын жекешелендіруін қолдауы елдегі АҚШ инвестицияларының мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтті. 300-ден астам АҚШ компаниясы Сальвадорда тұрақты коммерциялық өкілдік орнатқан немесе елдегі өкілдіктер арқылы жұмыс істейді. Мемлекеттік департамент Сальвадордағы бизнес мүмкіндіктері туралы егжей-тегжейлі ақпарат іздейтін АҚШ бизнес үшін елдік коммерциялық нұсқаулықты жүргізеді.

Exports to Imports from Country % Country % United States 66% United States 43.4% Caribbean region 26% Guatemala 8.2% Mexico 1% Mexico 7.8% Spain 1% European Union 7.0% Others 6% Others 33.6%

A challenge in El Salvador has been developing new growth sectors for a more diversified economy. As many other former colonies, for many years El Salvador was considered a mono exporter economy. This means, an economy that depended heavily on one type of export. During colonial times, the Spanish decided that El Salvador would produce and export indigo, but after the invention of synthetic dyes in the 19th century, Salvadoran authorities and the newly created modern state turned to coffee as the main export of the economy. Since the cultivation of coffee required the highest lands in the country, many of these lands were expropriated from indigenous reserves and given or sold cheaply to those that could cultivate coffee. The government provided little or no compensation to the indigenous peoples. On occasions this compensation implied merely the right to work for seasons in the newly created coffee farms and to be allowed to grow their own food. Such policies provided the basis of conflicts that would shape the political situation of El Salvador in the years to come. ARENA governments have followed policies that intend to develop other exporting industries in the country as textiles and sea products. Tourism is another industry Salvadoran authorities regard as a possibility for the country. But rampant crime rates, lack of infrastructure and inadequate social capital have prevented these possibilities from being properly exploited. The government is also developing ports and infrastructure in La Unión in the east of the country, in order to use the area as a "dry canal" for transporting goods from Gulf of Fonseca in the Pacific Ocean to Honduras and the Atlantic Ocean in the north. Currently there are fifteen free trade zones in El Salvador. The largest beneficiary has been the maquila industry, which provides 88,700 jobs directly, and consists primarily of cutting and assembling clothes for export to the United States. El Salvador signed the Central American Free Trade Agreement (CAFTA), negotiated by the five countries of Central America and the Dominican Republic, with the United States in 2004. In order to take advantage of CAFTA DR, the Salvadoran government is challenged to conduct policies that guarantee better conditions for entrepreneurs and workers to transfer from declining to growing sectors in the economy. El Salvador has already signed free trade agreements with Mexico, Chile, the Dominican Republic, and Panama, and increased its exports to those countries. El Salvador, Guatemala, Honduras, and Nicaragua also are negotiating a free trade agreement with Canada, and negotiations started on 2006 for a free trade agreement with Colombia. El Salvador's balance of payments continued to show a net surplus. Exports in 1999 grew 1.9% while imports grew 3%, narrowing El Salvador's trade deficit. As in the previous year, the large trade deficit was offset by foreign aid and family remittances. Remittances are increasing at an annual rate of 6.5%, and an estimated $1.35 billion will enter the national economy during 1999. Private foreign capital continued to flow in, though mostly as short term import financing and not at the levels of previous years. The Central American Common Market continued its dynamic reactivation process, now with most regional commerce duty free. In September 1996, El Salvador, Guatemala, and Honduras opened free trade talks with Mexico. This trade alliance is also known as the Northern Triangle in relation to the Central American economies that are grouped together by proximity and location. Although tariff cuts that were expected in July 1996 were delayed until 1997, the government of El Salvador is committed to a free and open economy. Total U. S. exports to El Salvador reached $2.1 billion in 1999, while El Salvador exported $1.6 billion to the United States. U. S. support for El Salvador's privatization of the electrical and telecommunications markets has markedly expanded opportunities for U. S. investment in the country. More than 300 U. S. companies have established either a permanent commercial presence in El Salvador or work through representative offices in the country. The Department of State maintains a country commercial guide for U. S. businesses seeking detailed information on business opportunities in El Salvador.

Ресми сыбайлас жемқорлық және шетелдік инвестициялар

2009 жылы АРЕНА партиясының сайлаудағы жеңілісін талдау барысында Сан-Сальвадордағы АҚШ елшілігі Сака әкімшілігі кезіндегі ресми сыбайлас жемқорлықты АРЕНА үкіметін жалғастыруға қоғамның наразылығының маңызды себебі деп атап көрсетті. Фунес әкімшілігінің кейінгі саясаты Сальвадорды шетелдік инвестициялар үшін жақсартты, ал 2014 жылы Дүниежүзілік банк Сальвадорды 109-шы орынға қойды, бұл Белизден (118) және Никарагуадан (119) жақсы нәтиже болды. "Дүниежүзілік банктың «Бизнес жүргізудің жеңілдігі» индексіндегі орын. Сантандер Трейд, испандық шетелдік инвестициялар жөніндегі сарапшылар тобының мәліметінше, «Соңғы бірнеше жылда Сальвадорға шетелдік инвестициялар тұрақты түрде өсіп келеді. 2013 жылы ТШИ (тікелей шетелдік инвестициялар) ағыны күшейді. Дегенмен, Сальвадорға Орталық Американың басқа елдеріне қарағанда аз ТШИ келіп түседі. Үкімет бизнес-ахуалды жақсартуда аз прогресс жасады. Бұған қоса, ішкі нарықтың шектеулі өлшемдері, нашар дамыған инфрақұрылым мен институттар, сондай-ақ жоғары қылмыс деңгейі инвесторлар үшін маңызды кедергілер болып табылады. Алайда, Сальвадор Оңтүстік Америкада бизнеске ең қолайлы ел болып саналады. Оның жас және білікті жұмыс күші, сондай-ақ стратегиялық географиялық орны да бар. Еліміздің DR CAFTA-ға мүшелігі және C4 елдерімен (мақта өндірушілер) интеграциясы ТШИ-нің өсуіне ықпал етуі керек». Шетелдік компаниялар Сальвадор үкіметінің саясатына наразылық білдіріп, халықаралық сауда арбитраждарына жүгінуде. 2008 жылы Сальвадор Италияның Enel Green Power компаниясына қарсы халықаралық арбитраж талабын қойды, бұл талас Enel инвестиция салған геотермальдық жобаға қатысты және Сальвадордың мемлекеттік электр компанияларының атынан жасалды. Төрт жылдан кейін Enel Сальвадорға қарсы арбитражға жүгінетінін мәлімдеді, инвестицияны аяқтауға кедеріс келтіретін техникалық мәселелер үшін үкіметті айыптады. Үкімет конституцияның 109-бабына сілтеме жасап, қандай партияға тиесілі болмасын, ешқандай үкіметтің ұлттық жер ресурстарын (осы жағдайда геотермальдық энергияны) жекешелендіруге құқығы жоқ екенін мәлімдеді. 2014 жылдың желтоқсанында екі тарап келісімге келді, бірақ келісімнің егжей-тегжейі жарияланбады. Кішкентай мемлекет Вашингтондағы ықпалды ICSID-тің қысымына көнді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының 2008 жылғы есебінде Сальвадордағы электр энергиясының үштен бір бөлігі мемлекеттік меншікте екені, ал қалған үштен екі бөлігі американдықтар мен басқа шетелдік компанияларға тиесілі екені көрсетілген. 2014 жылы жемқорлықтың деңгейіне қатысты халықтың пікірін зерттеу нәтижесінде Сальвадор 175 елдің ішінде 80-ші орынды иеленді. Сальвадордың көрсеткіші Панамамен (175 елдің ішінде 94-ші орын) және Коста-Рикамен (175 елдің ішінде 47-ші орын) салыстырғанда жақсы.

In an analysis of ARENA's electoral defeat in 2009, the U. S. Embassy in San Salvador pointed to official corruption under the Saca administration as a significant reason for public rejection of continued ARENA government. Subsequent policies under Funes administrations improved El Salvador to foreign investment, and the World Bank in 2014 rated El Salvador 109, a little better than Belize (118) and Nicaragua (119) in the World Bank's annual "Ease of doing business" index. As per Santander Trade, a Spanish think tank in foreign investment, "Foreign investment into El Salvador has been steadily growing during the last few years. In 2013, the influx of FDI increased. Nevertheless, El Salvador receives less FDI than other countries of Central America. The government has made little progress in terms of improving the business climate. In addition to this, the limited size of its domestic market, weak infrastructures and institutions, as well as the high level of criminality have been real obstacles to investors. However, El Salvador is the second most 'business friendly' country in South America in terms of business taxation. It also has a young and skilled labour force and a strategic geographical position. The country's membership in the DR CAFTA, as well as its reinforced integration to the C4 countries (producers of cotton) should lead to an increase of FDI." Foreign companies have lately resorted to arbitration in international trade tribunals in total disagreement with Salvadoran government policies. In 2008, El Salvador sought international arbitration against Italy's Enel Green Power, on behalf of Salvadoran state owned electric companies for a geothermal project Enel had invested in. Four years later, Enel indicated it would seek arbitration against El Salvador, blaming the government for technical problems that prevent it from completing its investment. The government came to its defence claiming that Art 109 of the constitution does not allow any government (regardless of the party they belong), to privatize the resources of the national soil (in this case geothermic energy). The dispute came to an end in December 2014 when both parties came to a settlement, from which no details have been released. The small country had yielded to pressure from the Washington based powerful ICSID. A 2008 report by the United Nations Conference on Trade and Development indicates that one third of the generation of electricity in El Salvador was publicly owned while two thirds was in American hands and other foreign ownership. In terms of how people perceived the levels of public corruption in 2014, El Salvador ranks 80 out of 175 countries as per the Corruption Perception Index. El Salvador's rating compares relatively well with Panama (94 of 175) and Costa Rica (47 of 175).

Табиғи апаттар: Мич (1998 ж.) дауыл және жер сілкіністері (2001 ж.)

1998 жылдың қазан айының соңында «Митч» дауылы Сальвадорға соқтығып, күшті жаңбырларға, су тасқыны мен көшкіндерге себеп болды. Шамамен 650 км² су басып, Сальвадор үкіметі 374 адамның қаза тапқанын немесе жоғалып кеткенін хабарлады. Сонымен қатар, 55 900 адам үйсіз қалды. Ең көп зардап шеккен аймақтар – жағалаудағы төмен жатқан жерлер, әсіресе Лемпа және Сан-Мигель-Гранде өзендерінің арналары. Лемпа өзенін кесіп өтетін үш ірі көпір су астында қалды, бұл елдің шығыс бөлігінің үштен біріне қол жеткізуді қиындатып, көптеген қауымдастықтарды шұғыл түрде эвакуациялауға мәжбүр етті. «Митч» дауылынан туған күшті жаңбырлар, су тасқыны және көшкіндер Сальвадордың жол желісіне де елеулі зақым келтірді. Лемпа өзеніндегі үш ірі көпірден басқа, «Митч» су тасқынынан 12 көпір зақымданды немесе қирады. Сальвадордың ең көп зардап шеккен секторы – ауыл шаруашылығы. 1998-1999 жылдардағы негізгі астық дақылдарының шамамен 18%-ы жоғалды. Кофе өндірісіне ерекше зиян келді: «Эль-Ниньо» салдарынан жыл басында жоғалған 8,2%-ға қоса, өнімнің 3%-ы жойылды. 1998-1999 жылдар аралығындағы қант құрамының 9%-ын құрайтын қанттың ірі шығындары негізінен жағалау аймақтарында тіркелді. Мал шығындары 1 миллион долларға бағаланды, оның ішінде 2992 бас ірі қара мал бар. Бұл шығындардан өзге, Сальвадор аурулардың таралу қаупіне де тап болды. Денсаулық сақтау министрлігі 1998 жылдың 31 қазаны мен 18 қарашасы аралығында «Митч» дауылымен байланысты 109 038 медициналық жағдайды тіркеді; осы жағдайлардың 23%-ы тыныс алу жолдарының инфекциялары, одан кейін тері аурулары, диарея және конъюнктивит болды. 2001 жылдың басында елдегі жер сілкінісі салдарынан шамамен 2000 адам қаза тапты немесе жоғалып кетті, 8000 адам жарақат алды және Сальвадор қоғамының барлық салаларында ауыр өзгерістер болды. Елдегі жеке тұрғын үйлердің шамамен 25%-ы қирады немесе зақымдалды, ал 1,5 миллион адам үйсіз қалды. Жүздеген мемлекеттік ғимараттар зақымдалды немесе қирады, сондай-ақ көптеген қауымдастықтардағы санитарлық-су жүйелері істен шықты. Зардаптың жалпы құны 1,5-2 миллиард долларға бағаланды, бұл 1986 жылы Сан-Сальвадорды қампқан жер сілкінісінен де көп зиян келтірді. Апаттың ауқымына байланысты Сальвадор үкіметінің басты назарында қайта құру және экономиканы жаңғырту мәселелері тұрады. «Митч» дауылынан туған апатқа халықаралық қауымдастықтың үкіметтері, үкіметтік емес ұйымдары (ҮЕҰ) және жеке азаматтардан зор жауап келді. 16 шетелдік үкімет, оның ішінде АҚШ, 19 халықаралық ҮЕҰ, 20 Сальвадор елшіліктері мен консулдықтары, 20 жеке компания және жеке тұлға Сальвадорға түрлі көмектер көрсетті. Сальвадор үкіметі 961 тонна тауар мен азық-түлік жеткізілгенін хабарлады. Сыртқы істер министрлігі Сальвадор үкіметіне тікелей берілген ақшалай көмек 4,3 миллион долларды құрағанын мәлімдеді. АҚШ үкіметі USAID және АҚШ Ауыл шаруашылығы және Қорғаныс министрліктері арқылы 37,7 миллион доллар көмек көрсетті. 2001 жылғы жер сілкінісінен кейін АҚШ елшілігі АҚШ-тың демеушілігімен көрсетілетін көмекті іске асыруда жетекші рөл атқарды. АҚШ үкіметі төтенше жағдайға дереу ден қойып, әскери тікұшақтары алғашқы құтқару операцияларында белсенді қатысты, апаттан зардап шеккен қауымдастықтарға шұғыл көмек, құтқарушылар мен зиянды бағалау топтарын жеткізді. USAID-дің Сыртқы апаттарға көмек көрсету кеңсесі екі жер сілкінісінен кейін дереу Сальвадорлық көмек көрсету органдарымен жұмыс істейтін сарапшылар тобын жіберді және жалпы сомасы 14 миллион доллардан астам көмек көрсетті. Сонымен қатар, Қорғаныс министрлігі 11 миллион доллардан астам сомаға бастапқы көмек көрсетті. Ұзақ мерзімді қайта құру үшін халықаралық қауымдастық 1,3 миллиард доллар көлемінде көмек пакетін ұсынды, оның 110 миллионнан астамы АҚШ-тан берілді.

Hurricane Mitch hit El Salvador in late October 1998, generating extreme rainfall of which caused widespread flooding and landslides. Roughly 650 km2 were flooded, and the Salvadoran Government pronounced 374 people dead or missing. In addition, approximately 55,900 people were rendered homeless. The areas that suffered the most were the low lying coastal zones, particularly in the floodplain of the Lempa and San Miguel Grande Rivers. Three major bridges that cross the Lempa were swept away, restricting access to the eastern third of the country and forcing the emergency evacuation of many communities. The heavy rainfall, flooding, and mudslides caused by Hurricane Mitch also severely damaged El Salvador's road network. Along with the three major bridges over the Lempa River, 12 other bridges were damaged or destroyed by the Mitch flooding. The largest single affected sector was El Salvador's agriculture. Nearly 18% of the total 1998–99 basic grain harvest was lost. Coffee production was hit particularly hard; 3% of the harvest was lost in addition to 8.2% that was lost earlier in the year due to El Niño. Major losses of sugarcane, totaling 9% of the estimated 1998–99 production, were sustained primarily in the coastal regions. Livestock losses amounted to $1 million, including 2,992 head of cattle. In addition to these losses, El Salvador also had to face the threat of disease outbreak. The Ministry of Health recorded a total of 109,038 medical cases related to Hurricane Mitch between 31 October and 18 November 1998; 23% of these cases were respiratory infections, followed by skin ailments, diarrhea, and conjunctivitis. Reconstruction from Mitch was still underway when, in early 2001, the country experienced a series of devastating earthquakes that left nearly 2,000 people dead or missing, 8,000 injured, and caused severe dislocations across all sectors of Salvadoran society. Nearly 25% of all private homes in the country were either destroyed or badly damaged, and 1.5 million persons were left without housing. Hundreds of public buildings were damaged or destroyed, and sanitation and water systems in many communities put out service. The total cost of the damage was estimated at between $1.5 billion and $2 billion, and the devastation thought to equal or surpass that of the 1986 quake that struck San Salvador. Given the magnitude of the disaster, reconstruction and economic recovery will remain the primary focus of the Salvadoran Government for some time to come. The Hurricane Mitch disaster prompted a tremendous response from the international community governments, nongovernmental organizations (NGOs), and private citizens alike. Sixteen foreign governments—including the U. S., 19 international NGOs, 20 Salvadoran embassies and consulates, and 20 private firms and individuals provided El Salvador with in kind assistance. The Government of El Salvador reports that 961 tons of goods and food were received. The Ministry of Foreign Affairs estimates that contribution in cash given directly to the Salvadoran Government totaled $4.3 million. The U. S. Government has provided $37.7 million in assistance through USAID and the U. S. Departments of Agriculture and Defense. Following the 2001 earthquakes, the U. S. embassy assumed a leading role in implementing U. S. sponsored assistance. The U. S. Government responded immediately to the emergency, with military helicopters active in initial rescue operations, delivering emergency supplies, rescue workers, and damage assessment teams to stricken communities all over the country. USAIDs Office of Foreign Disaster Assistance had a team of experts working with Salvadoran relief authorities immediately after both quakes, and provided assistance totaling more than $14 million. In addition, the Department of Defense provided an initial response valued at more than $11 million. For long term reconstruction, the international community offered a total aid package of $1.3 billion, over $110 million of it from the United States.

Макроэкономикалық даму

Төмендегі кестеде 1980–2017 жылдардағы негізгі экономикалық көрсеткіштер көрсетілген.

| Жыл | ЖІӨ (млрд. АҚШ доллары, ТҚБ) | ЖІӨ жан басына (АҚШ доллары, ТҚБ) | ЖІӨ (млрд. АҚШ доллары, номиналды) | ЖІӨ өсімі (нақты) | Инфляция (пайызбен) | Мемлекеттік қарыз (ЖІӨ-нің %-ы) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1980 | 10.1 | 2,143 | 10.1 | −8.6% | 17.4% | |
| 1985 | 11.9 | 2,431 | 11.9 | 0.6% | 22.3% | |
| 1990 | 15.4 | 2,930 | 15.4 | 4.8% | 28.3% | |
| 1995 | 23.4 | 4,175 | 21.9 | 6.4% | 10.0% | 26% |
| 2000 | 29.6 | 5,042 | 26.3 | 2.2% | 2.3% | 27% |
| 2005 | 37.3 | 6,193 | 31.8 | 3.6% | 4.7% | 39% |
| 2006 | 40.0 | 6,600 | 34.2 | 3.9% | 4.0% | 39% |
| 2007 | 42.6 | 7,013 | 35.8 | 3.8% | 4.6% | 38% |
| 2008 | 44.0 | 7,206 | 37.2 | 1.3% | 7.3% | 39% |
| 2009 | 43.0 | 6,999 | 36.7 | −3.1% | 0.5% | 48% |
| 2010 | 44.1 | 7,158 | 37.9 | 1.4% | 1.2% | 50% |
| 2011 | 46.0 | 7,431 | 40.2 | 2.2% | 5.1% | 50% |
| 2012 | 47.7 | 7,673 | 40.8 | 1.9% | 1.7% | 55% |
| 2013 | 49.4 | 7,903 | 43.1 | 1.8% | 0.8% | 55% |
| 2014 | 51.0 | 8,120 | 45.5 | 1.4% | 1.1% | 57% |
| 2015 | 52.7 | 8,357 | 48.1 | 2.3% | −0.7% | 58% |
| 2016 | 54.7 | 8,623 | 51.1 | 2.4% | 0.6% | 59% |
| 2017 | 57.0 | 8,948 | 54.0 | 2.4% | 1.0% | 59% |