Кіріспе
Монетаризм – ақша-несие экономикасындағы ой мектебі, ол айналыстағы ақша мөлшерін бақылаудағы саясаткерлердің рөлін баса көрсетеді. Ол 1970-ші жылдары кең танымал болды, бірақ келесі онжылдықта ресми пайыздық мөлшерлеменің өзгеруі арқылы инфляцияны бақылауға көшуге байланысты, ақша-кредит саясатына тікелей нұсқау беруден бас тартты. Монетаристік теория бойынша, ақша ұсынымының өзгеруі қысқа мерзімде ұлттық өнімге, ал ұзақ мерзімде баға деңгейіне елеулі әсер етеді. Монетаристер ақша-кредит саясатының мақсаттарына дискрециялық ақша-кредит саясатын жүргізудің орнына, ақша ұсынысының өсу қарқынына бағытталған арқылы қол жеткізуге болады деп санайды. Монетаризм көбінесе неолиберализммен байланысты. Монетаризм негізінен Милтон Фридманның еңбектерімен байланысты, ол кейнсиандық экономиканың ықпалды қарсыласы болды және Кейнстің фискалдық саясат (мемлекеттік шығыстар) арқылы экономикалық төмендеумен күресу теориясын сынады. Фридман мен Анна Шварц «Америка Құрама Штаттарының ақша тарихы, 1867–1960» атты ықпалды кітап жазды және «инфляция әрқашан және барлық жерде ақша құбылысы» деген тұжырым келтірді. Фридман Федералды резерв жүйесінің құрылуына қарсы болғанымен, оның бар болған жағдайында өнімділік пен тауарларға сұраныстың өсуімен пропорционал ақша ұсынысының өсуін ұстауға бағытталған орталық банк саясатын қолдады. Дегенмен, ақша өсуін бақылауға тырысқан орталық банктердің көпшілігі одан бас тартты. Монетаристік ойлаудың қарамағынша, ақша өсуі мен инфляция арасындағы байланыс тығыз емес екені дәлелденді. Оның орнына, 1990 жылдардың басында көптеген ірі орталық банктер тікелей инфляцияны бақылауға көшті, олардың негізгі құралы – қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемені басқару болды.
Monetarism is a school of thought in monetary economics that emphasizes the role of policy makers in controlling the amount of money in circulation. It gained prominence in the 1970s, but was mostly abandoned as a direct guidance to monetary policy during the following decade because of the rise of inflation targeting through movements of the official interest rate. The monetarist theory states that variations in the money supply have major influences on national output in the short run and on price levels over longer periods. Monetarists assert that the objectives of monetary policy are best met by targeting the growth rate of the money supply rather than by engaging in discretionary monetary policy. Monetarism is commonly associated with neoliberalism. Monetarism is mainly associated with the work of Milton Friedman, who was an influential opponent of Keynesian economics, criticising Keynes's theory of fighting economic downturns using fiscal policy (government spending). Friedman and Anna Schwartz wrote an influential book, A Monetary History of the United States, 1867–1960, and argued "that inflation is always and everywhere a monetary phenomenon". Though Friedman opposed the existence of the Federal Reserve, he advocated, given its existence, a central bank policy aimed at keeping the growth of the money supply at a rate commensurate with the growth in productivity and demand for goods. Money growth targeting was mostly abandoned by the central banks who tried it, however. Contrary to monetarist thinking, the relation between money growth and inflation proved to be far from tight. Instead, starting in the early 1990s, most major central banks turned to direct inflation targeting, relying on steering short run interest rates as their main policy instrument.
АҚШ-тың ақша тарихы
Монетаристер орталық банктердің кейде ақша массасында күтпеген үлкен ауытқулар тудыратынын айтты. Фридман ақша-кредит саясатын өзгерту арқылы сұранысты тұрақтандыруға белсенді әрекет етудің теріс, күтпеген салдары болуы мүмкін деп мәлімдеді. Ол бұл пікірін ақша-кредит саясатының тарихи талдауына негіздеді, атап айтқанда, 1867–1960 жылдарға арналған АҚШ-тың ақша-кредит тарихы деген кітабына, оны 1963 жылы Анна Шварцпен бірге жазды. Кітапта инфляция орталық банк тудырған ақша массасының артық өсуіне байланысты деп көрсетілген. Ал дефляциялық спиральды орталық банк ликвидтік тапшылық кезінде ақша массасын қолдамауының салдары деп есептеді. Әсіресе, авторлар 1930 жылдардағы Ұлы депрессияның себебі ақша массасының үлкен қысқаруы болды деп санайды (олар оны "Ұлы қысқару" деп атады), бұл Кейнстің инвестициялардың жетіспеушілігінен туындаған жоқ. Олар соғыстан кейінгі инфляцияның ақша массасының тым көп өсуінен туындағанын да айтты. Олар монетаризмнің "инфляция әрқашан және барлық жерде ақша құбылысы болып табылады" деген атақты тұжырымын қалыптастырды.
Белгілі ақшалай ереже
Фридман жыл сайын белгілі бір пайыздық мөлшерде автоматты түрде ұлғаятын, Фридманның k пайыздық ережесі деп аталатын тұрақты ақша саясатын ұсынды. Бұл пайыздық мөлшер нақты ЖІӨ өсім деңгейімен тең болуы керек, бұл баға деңгейін өзгеріссіз қалдырады. Мысалы, егер экономика белгілі бір жылы 2 пайызға өсуі күтілсе, Федералдық резерв жүйесі (ФРС) ақша ұсынымын 2 пайызға ұлғайтуға рұқсат беруі керек. Дискрециялық ақша-несие саясаты экономиканы тұрақтандырудан гөрі тұрақсыздандыруға бейім болғандықтан, Фридман ФРС-ті саясатын жүргізуде қатаң ережелерге бағынуға шақырып, осылайша оның тәуелсіздігін шектеуді ұсынды.
Көтеріліңіз
Кларк Уорбертон 1945 жылдан бастап жариялаған бірқатар еңбектерінде бизнес айналымдарының монетаристік тұжырымына алғашқы нақты эмпирикалық негізді жасады. Фридманның сөзіне сүйенсек, ақша ұлғайған кезде адамдар осы артық ақшаны жай ғана пайдасыз ақша қалдығында сақтамайды; яғни, егер олар бұл өсімге дейін тепе-теңдікте болса, олар өз қажеттіліктеріне сай ақша қалдықтарын ұстап отырған, демек, өсімнен кейін олардың қажеттіліктерінен артық ақша қалдықтары болады. Осы артық ақша қалдықтары сұранысқа жұмсалады, соның салдарынан жиынтық сұраныс артады. Сол сияқты, егер ақша ұлғаюы кері болса, яғни азайса, адамдар ақша қорларын толықтыру үшін шығыстарын азайтуға тырысады. Осы тұста Фридман Кейнске тән "ақшаның маңызы жоқ" деген қарапайымдау пікірді сынға алды. Ұлыбританиядағы Консервативтік партияның жетекшісі Маргарет Тэтчер 1979 жылғы жалпы сайлауда Джеймс Каллахан басқаратын Лейборист үкіметін жеңіп, билікке келген кезде Ұлыбритания бірнеше жыл бойы ауыр инфляциямен күресіп жатты, ол көрсеткіш сирек 10%-дан төмен болды және 1979 жылғы мамырдағы жалпы сайлау қарсаңында 10,3%-қа жеткен еді. Тэтчер инфляцияға қарсы күресте монетаризмді қару ретінде пайдаланды және 1983 жылға қарай инфляцияны 4,6%-ға дейін төмендетуге қол жеткізді. Алайда, Ұлыбританиядағы жұмыссыздық 1979 жылы 5,7%-дан 1983 жылы 12,2%-ға дейін өсті, ал 1982 жылы 13,0%-ға жетті; 1980 жылдың бірінші тоқсанынан бастап Ұлыбритания экономикасы нақты ішкі жалпы өнім бойынша бес тоқсан қатарынан қысқарды.
Құлдырау
Алайда монетаризмнің үстемдігі қысқа ғана болды. Басты орталық банктердің ақша ұсынысының өсуіне бағытталған кезеңі, монетаристік теорияны көрсететін, АҚШ-та 1979 жылдан 1982 жылға дейін небары бірнеше жылға созылды. Ақша ұсынысы саясаттық мақсат ретінде тек ақша мен номиналды ЖІӨ арасындағы байланыс, яғни инфляция тұрақты және болжамды болған жағдайда ғана тиімді. Бұл ақша айналымының жылдамдығы болжауға мүмкіндік беруі керек екенін білдіреді. 1970-ші жылдары айналым жылдамдығы шамалы тұрақты өсімді көрсеткендей болды, бірақ 1980-ші және 1990-шы жылдары ол өте тұрақсыз болып, күтпеген өсімдер мен төмендеулерді бастан өткерді. Осының салдарынан ақша ұсынысы мен номиналды ЖІӨ арасындағы тұрақты корреляция бұзылып, монетаристік тәсілдің пайдалылығы күмәнді болды. 1970-ші жылдары монетаризмге сене бастаған көптеген экономистер осы тәжірибеден кейін одан бас тартты. Олардың арасында инфляцияны бақылау орталық банк үшін басты міндет болуы керек деген пікір бар.
Қосымша сілтемелер
Андерсен, Леоналл С. және Джерри Л. Джордан, 1968. "Монетарлық және фискалдық шаралар: экономикалық тұрақтандырудағы олардың салыстырмалы маңыздылығын тексеру", Федералды резервтік банкінің Сент-Луис шолуы (қараша), 11–24 б. PDF (30 секунд жүктеу: + басыңыз) және HTML. , 1969. "Монетарлық және фискалдық шаралар: экономикалық тұрақтандырудағы олардың салыстырмалы маңыздылығын тексеру — жауап", Федералды резервтік банкінің Сент-Луис шолуы (сәуір), 12–16 б. PDF (15 секунд жүктеу; + басыңыз) және HTML. Бруннер, Карл және Аллан Х. Мелцер, 1993. Ақша және экономика: ақша-несиелік талдау мәселелері, Кембридж. Сипаттама және тараулардың алдын ала көрінісі, ix–x б. Каган, Филипп, 1965. Ақша қорының өзгеруінің анықтауыштары мен салдары, 1875–1960. NBER. Милтон Фридманның алғы сөзі, xiii–xxviii б. Мазмұны. Фридман, Милтон, ред. 1956. Ақшаның сандық теориясы бойынша зерттеулер, Чикаго. 1-тараудың алдын ала көрінісі Фридман, 2005, 2-тарау сілтемесі. , 1960. Ақша тұрақтылығын қамтамасыз ету бағдарламасы. Фордэм университетінің баспасы. , 1968. "Монетарлық саясаттың рөлі", American Economic Review, 58(1), 1–17 б. (+ басыңыз). , [1969] 2005. Ақшаның оңтайлы мөлшері. Сипаттама және мазмұны, 3 тараудың алдын ала көрінісімен. Фридман, Милтон және Дэвид Мейселман, 1963. "АҚШ-тағы ақша айналымының салыстырмалы тұрақтылығы және инвестициялық көбейтуші, 1897–1958", "Тұрақтандыру саясаты", 165–268 б. Prentice Hall/Ақша және несие жөніндегі комиссия, 1963. Фридман, Милтон және Анна Джейкобсон Шварц, 1963a. "Ақша және бизнес циклдары", Экономика және статистика шолуы, 45(1), 2-бөлім, Қосымша, 32–64 б. Schwartz, 1987, "Тарихи тұрғыдан ақша", 2-тарау. , 1963b. АҚШ-тың ақша тарихы, 1867–1960. Принстон. 1929, 41 және 1948–60 тарауларына сілтемелерді іздеуге болатын беттер. Джонсон, Гарри Г., 1971. "Кейнестік революциялар және монетаристік қарсы революция", American Economic Review, 61(2), 1–14 б. Джон Каннингэм Вуд және Рональд Н. Вудс, ред., 1990, Милтон Фридман: Критикалық бағалаулар, 2-том, 72–88 б. Routledge. Лейдлер, Дэвид Э. У., 1993. Ақшаға деген сұраныс: теориялар, дәлелдер және проблемалар, 4-басылым. Сипаттама. Шварц, Анна Дж., 1987. "Тарихи тұрғыдан ақша", Чикаго университетінің баспасы. Сипаттама және тараулардың алдын ала көрінісіне сілтемелер, vii–viii б. Уорбёртон, Кларк, 1966. Депрессия, инфляция және монетарлық саясат; Таңдамал мақалалар, 1945–1953. Johns Hopkins Press. Анна Дж. Шварц, "Тарихи тұрғыдан ақша", 1987 жылғы Amazon шолуы.
Johnson, Harry G., 1971. "The Keynesian Revolutions and the Monetarist Counter Revolution", American Economic Review, 61(2), p. p. 1–14. Reprinted in John Cunningham Wood and Ronald N. Woods, ed., 1990, Milton Friedman: Critical Assessments, v. 2, p. p. 72 – 88. Routledge,
Laidler, David E. W., 1993. The Demand for Money: Theories, Evidence, and Problems, 4th ed. Description. Schwartz, Anna J., 1987. Money in Historical Perspective, University of Chicago Press. Description and Chapter preview links, pp. vii viii. Warburton, Clark, 1966. Depression, Inflation, and Monetary Policy; Selected Papers, 1945–1953 Johns Hopkins Press. Amazon Summary in Anna J. Schwartz, Money in Historical Perspective, 1987.