Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттары мен Гавайи арасындағы шарт
Treaty between the United States and Hawaii
Америка Құрама Штаттары мен Гавай Корольдігі арасындағы өзара шарт (Гавай: Kuʻikahi Pānaʻi Like) – 1875 жылы қол қойылған және ратификацияланған еркін сауда келісімі. Бұл келісім әдетте 1875 жылғы өзара шарт ретінде белгілі. Шарт бойынша, 1876 жылдың қыркүйегінен бастап Гавай Корольдігінде өндірілген қант және басқа да өнімдер АҚШ нарығына тегін кіруге мүмкіндік алды. Қарсылығында, АҚШ Гавайи өзінің жерлерін басқа шет елдерге беруге немесе жалға беруге болмайтынына кепілдік алды. Бұл шарт американдықтардың Гавайидегі қант плантацияларына үлкен инвестициялар жасауына себеп болды. Шартты кейінірек кеңейту кезінде АҚШ Пуу-Лоа деп аталатын аймақтағы жерлерді эксклюзивті пайдалану құқығын алу үшін келіссөздер жүргізді, бұл жерлер кейін Перл-Харбор теңіз базасын құру үшін қолданылды.
The Treaty of Reciprocity between the United States of America and the Hawaiian Kingdom (Hawaiian: Kuʻikahi Pānaʻi Like) was a free trade agreement signed and ratified in 1875 that is generally known as the Reciprocity Treaty of 1875. The treaty gave free access to the United States market for sugar and other products grown in the Kingdom of Hawaii starting in September 1876. In return, the US received a guarantee that Hawaii would not cede or lease any of its lands to other foreign powers. The treaty led to large investment by Americans in sugarcane plantations in Hawaii. In a later extension of the treaty, the United States negotiated for exclusive use of lands in the area known as Puu Loa, which were later used for the Pearl Harbor naval base.
Өмірбаян
Онжылдықтар бойы Гавайидегі қант плантаторлары АҚШ-тың өнімдеріне салған импорттық салықтарының салдарынан экономикалық қиындыққа тап болды және осы себепті еркін сауда келісімі туралы келіссөздер жүргізуге тырысты. АҚШ-пен келісімге қол жеткізудің екі бұрынғы әрекеті түрлі себептерге байланысты сәтсіз аяқталды. Плантаторлар келісім-шартты қалады, бірақ гавайиліктер оның АҚШ-қа қосылуға алып келетінінен қорқады. Сан-Францискодағы қант фабрикалары өздерінің мүдделерін қорғайтын тармаққа қол жеткізу үшін лоббиледі. Калакауа билікке келгенге дейінгі соңғы әрекет АҚШ Сенатында сәтсіз аяқталды. Калакауа сайланғаннан кейін бір жыл ішінде келісім шындыққа айналды, бірақ барлық гавайиліктер оны қолдамады. Аралдарды аннексиялауға байланысты американдықтардың ниеттеріне қатысты алаңдаушылықтар болды, көптеген бизнес өкілдері келісімнің шарты ретінде Перл-Харборды АҚШ-қа эксклюзивті пайдалануға беруге дайын болды. Калакауаның сайлау платформасының бір бөлігі, "Гавайи – гавайиліктер үшін" деген ұранмен, егеменді жердің кез келген бөлігін беруге қарсылық білдірді. Гавайи заң шығарушысы Джозеф Навахи осы келісімді "ұлтты тонап алатын келісім" деп болжады.
For decades, the sugar planters in Hawaii had been economically hampered by United States import taxes placed upon their product, and consequently had been attempting negotiations for a free trade agreement. Two previous efforts at reaching an agreement with the United States failed, for many reasons. The planters wanted a treaty, but Hawaiians feared it would lead to annexation by the United States. Sugar refineries in San Francisco lobbied for a clause protecting their interests. The most recent effort before Kalākaua's reign died in the United States Senate. Within a year of Kalākaua election, the treaty would become a reality, although the treaty was not supported by all Hawaiians. There were concerns over American ambitions to annex the islands, with many in the business community willing to cede the exclusive use of Pearl Harbor to the United States in exchange for the treaty. Part of Kalākaua's election platform, as "Hawaii for Hawaiians", had been to oppose the ceding of any sovereign land. Hawaii legislator Joseph Nāwahī predicted the treaty would be "a nation snatching treaty".
Келіссөздер
Гавайи бизнесмендері мен патшалық газеттерінің ықпалымен Калакауа C. Brewer & Co. компаниясының қант плантаторы Генри А. П. Картер, Гавайидің Бас сот судьясы Элиша Хант Аллен және Сыртқы істер министрі Уильям Лоутиан Гриннен тұратын Өзара келісім комиссиясының төрағасы ретінде АҚШ-қа сапар шегуге келісті. Бірнеше айлық келіссөздерден кейін, келісім 1875 жылғы 30 қаңтарда қол қойылды, Гавайи Корольдігі 17 сәуірде, ал АҚШ 31 мамырда ратификациялады, Гавайи жерін бермей. АҚШ тарапынан Мемлекеттік хатшы Гамильтон Фиш және президент Улисс С. Грант қол қойды. Бұл келісім Гавайи тауарларына, негізінен қант пен күрішке, 7 жылға салықсыз АҚШ-қа кіруге мүмкіндік берді. Қарсылығында Гавайи АҚШ-тан келетін тауарларға импорттық салық салудан бас тартты. Келісім бойынша Гавайиден АҚШ-қа жіберілген қанттың алғашқы партиясы 1876 жылғы қыркүйекте капитан Уильям Х. Марстон басқаратын кемемен Сан-Францискоға жетті.
At the urging of Hawaii's businessmen and the kingdom's newspapers, Kalākaua agreed to travel to the United States at the head of a Reciprocity Commission consisting of sugar planter Henry A. P. Carter of C. Brewer & Co., Hawaii Chief Justice Elisha Hunt Allen, and Minister of Foreign Affairs William Lowthian Green. After several months of negotiations, the treaty was signed on January 30, 1875, ratified by the Kingdom of Hawaii April 17, and ratified by the United States on May 31, without giving away any Hawaiian land. For the US, signers were Secretary of State Hamilton Fish and president Ulysses S. Grant. It allowed certain Hawaiian goods, mainly sugar and rice, to be admitted into the United States tax free, for a period of 7 years. In return, Hawaii agreed not to levy import taxes on American produced goods coming into Hawaii. The first shipment of sugar from Hawaii to the United States under the treaty arrived in San Francisco in September 1876 in a ship commanded by Captain William H. Marston.
Ұзарту
Америка Құрама Штаттарында келісімге қатысты шағымдар оңтүстік қант плантацияларының иелерінен түсті, олар келісім Гавай плантацияларын артықшылыққа қойғанын айтты, ал қант өңдеушілер Сан-Франциско өңдеушілеріне, әсіресе Клаус Спрекельске, әділетсіз артықшылық берілді деп санады. Гавайи үкіметі 1883 жылғы 3 наурыздағы АҚШ Тарифтік заңының барлық елдерден импортталатын өнімге салынатын қант тарифтерін төмендеткендіктен, оларды ұтысқа қалдырды деп алаңдады. Өзаралық келісім шартының IV бабы Гавайидің басқа елдермен өзаралық келісімдер жасауына тосқауыл қойды. Президент Честер А. Артур қолданыстағы келісімді өзгертуді қолдады. Келісімнің 7 жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін, ол жыл сайын жаңару арқылы күшінде қалды. 1884 жылы Генри А. П. Картер және АҚШ Мемлекеттік хатшысы Фредерик Теодор Фрелингуйсен АҚШ Сенатына ұсыныс жіберді. Бірнеше айлық келіссөздерден кейін 1884 жылғы 6 желтоқсанда келісімге қол жеткізілді, бірақ екі тараптың ратификациялауына тағы 2 жыл 11 ай кетті. Келісімнің II бабында Перл-Харборды АҚШ-қа ғана пайдалануға рұқсат берілді. Келісімдерді ратификациялау 1887 жылғы 9 желтоқсанда жүзеге асты, бұл келісімді тағы 7 жылға ұзартты.
In the United States, the complaints about the treaty had been from southern sugar plantation owners who charged that the treaty favored Hawaiian planters, and sugar refiners who believed San Francisco refiners, in particular, that of Claus Spreckels, were given an unfair advantage. In Hawaii, the government became concerned that the subsequent United States Tariff Act of March 3, 1883, which lowered sugar tariffs imposed on product imported from all nations, had left them at a disadvantage. Article IV of the reciprocity treaty prevented Hawaii from making reciprocity treaties with other nations. President Chester A. Arthur was in favor of modifying the existing treaty. At the expiration of the treaty's 7 years, it remained in effect on a year to year basis. In 1884, HenryA. P. Carter and United States Secretary of State Frederick Theodore Frelinghuysen sent a proposal to the United States Senate. After several months of negotiations, an agreement was reached on December 6, 1884, but it would be another 2 years and 11 months before ratification by both parties. Article II of the extension gave exclusive use of Pearl Harbor to the United States. Treaty ratifications were exchanged on December 9, 1887, extending the agreement for an additional 7 years.
Әсері
Келісімнің ең тікелей нәтижесі жаңа қант плантацияларының гүлденуі болды. Сан-Францисколық қант өңдеуші Клаус Спрекельс Гавайидің қант өнеркәсібіне ірі инвестор айналды, бастапқыда бірінші жылғы өндірістің жартысын сатып алып, ақырында плантациялардағы басты акционерге айналды. Клаус және оның ұлы Джон Д. Спрекельс Мауи аралындағы Вайхи плантациясының бірлескен иелері болды. Бес жыл ішінде ол Гавайидегі қант өндірісінің үштен біріне ие болғаны бағаланды. 1882 жылы, ол аралдардан 24 миллион тонна шикі қант экспорттағанда, Гавайидегі қант өндірісіне монополия құрғанын мәлімдеді. Спрекельс Калакауаның жақын достарының біріне айналды және осы арқылы патшаның министрлер кабинетінің мүшесі Уолтер Мюррей Гибсонмен байланыс орнатты. Калакауа билік еткен жылдар ішінде келісім патшалықтың кірісіне зор әсер етті. 1874 жылы Гавайи 1,839,620.27 долларлық өнімді экспорттады. Оның билігінің соңғы жылы болған 1890 жылы экспортталған өнімнің құны 13,282,729.48 долларды құрады, бұл 722% өсімді көрсетті. Осы кезеңде экспортталған қанттың мөлшері 24,566,611 фунттан 330,822,879 фунтқа дейін өсті.
The most immediate result of the treaty was the boom in new sugar plantations. San Francisco sugar refiner Claus Spreckels became a major investor in Hawaii's sugar industry, initially buying half of the first year's production, and ultimately being the major shareholder in the plantations. Claus and his son John D. Spreckels became part owners of the Waihee plantation on the island of Maui. Within 5 years, it was estimated that he owned one third of the sugar production in Hawaii. By 1882, the year he exported 24 million tons of raw sugar from the islands, he claimed to have a monopoly on the Hawaiian sugar production. Spreckels became one of Kalākaua's close associates, and by extension, tied in with the king's cabinet minister Walter Murray Gibson. Over the term of Kalākaua's reign, the treaty had a major effect on the kingdom's income. In 1874, Hawaii exported $1,839,620.27 in products. The value of exported products for 1890, the last full year of his reign, was $13,282,729.48, an increase of 722%. The exportation of sugar during that time period went from 24,566,611 pounds to 330,822,879 pounds.