Лига – ежелгі ұзындық өлшемі. Еуропа мен Латын Америкасында қолданылған, қазір ресми түрде ешқандай елде қолданылмайды. Тарихы, мағынасы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзындық бірлігі
Unit of length
Лига – ұзындық өлшемінің бірлігі. Бұл Еуропа мен Латын Америкасында жиі қолданылған, бірақ қазір ешбір елде ресми түрде қолданылмайды. Ежелгі кельттік өлшемдерден шыққан бұл бірлік, римдіктерде "леуга" деп белгіленген. Орта ғасырлардан бастап, Батыс Еуропаның көптеген елдерінде оның әртүрлі шамалары анықталған. Алғашқыда, бұл бір адамның бір сағатта жүре алатын шамамен қашықтықты көрсететін болса керек.
A league is a unit of length. It was common in Europe and Latin America, but is no longer an official unit in any nation. Derived from an ancient Celtic unit and adopted by the Romans as the leuga, the league became a common unit of measurement throughout western Europe. Since the Middle Ages, many values have been specified in several countries. It may have originally represented, roughly, the distance a person could walk in an hour.
Ежелгі Рим
Лига көне Римде қолданылған, ол 1½ римдік миль (7,500 римдік фут, қазіргі 2,2 км немесе 1,4 миль) деп анықталған. Оның бастауы – Галлия лигасы (сонымен қатар: leuca Callica).
The league was used in Ancient Rome, defined as 1½ Roman miles (7,500 Roman feet, modern 2.2 km or 1.4 miles). The origin is the leuga Gallica (also: leuca Callica), the league of Gaul.
The Argentine league (legua) is or 6,666 varas: 1 vara is .
Англия
Құрлықта лига көбінесе үш миль (4,83 км) деп есептеледі, бірақ мильдің ұзындығы орынға және дәуірге қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Теңізде ағылшын тілінде қолданылатын лига термині төменде айтылған басқа лигаларды да қамтиды (мысалы, Тордесильяс шарты туралы сөз кезінде).
On land, the league is most commonly defined as three miles (4.83 km), although the length of a mile could vary from place to place as well as depending on the era. At sea, a league is English usage also included many of the other leagues mentioned below (for example, in discussing the Treaty of Tordesillas).
Франция
Француздық lieue әр түрлі уақытта бірнеше нұсқада болған, атап айтқанда 10,000, 12,000, 13,200 және 14,400 француз аяғы. Ол метрикалық жүйемен бірге біраз уақыт қолданылды, бірақ қазірде қолданылмайды. Францияда 1812 жылдан 1840 жылға дейін метрикалық lieue қолданылды, 1 метрикалық lieue дәл 4000 м немесе 4 км (шамамен 2,5 миль) құрады. Осы бірлік Жюль Верннің "Теңіз астындағы жиырма мың лига" (1870) романының атауында да, мәтінінде де айтылады.
The French lieue — at different times — existed in several variants, namely 10,000, 12,000, 13,200 and 14,400 French feet, about It was used along with the metric system for a while, but is long discontinued. A metric lieue was used in France from 1812 to 1840, with 1 metric lieue being exactly 4,000 m, or 4 km (about 2.5 mi). It is this unit that is referenced in both the title and the body text of Jules Verne's novel Twenty Thousand Leagues Under the Seas (1870).
Мексика
Мексиканың кейбір ауылдық аймақтарында лига (испан тілінде legua) әлі де бастапқы мағынасында, яғни бір сағатта жаяу жүріп батылатын қашықтық ретінде қолданылады. Сондықтан, жақсы жолда, тегіс жердегі лига, қиын жолмен, соқпақ жердегі лигадан ұзақ болады.
In some rural parts of Mexico, the league (Spanish legua) is still used in the original sense of the distance that can be covered on foot in an hour, so that a league along a good road on level ground is a greater distance than a league on a difficult path over rough terrain.
Испания
Легуа немесе испан лигасы бастапқыда 3 испандық милясына тең деп түсінілді. Бұл, испандық аяқтың (pie) жергілікті стандарттарына және өлшеудің дәлдігіне байланысты өзгерді, бірақ 1568 жылы Филипп II оны жойғанға дейін ресми түрде 4180 метрге (2.6 миль) тең болды. Латын Америкасының кейбір аймақтарында оны әлі де қолданады, бірақ оның нақты мағынасы әртүрлі. Legua nautica (теңіз лигасы): 1400 және 1600 жылдар аралығында испандық теңіз лигасы 4,842 футтан тұратын төрт римдік милясына тең болды, бұл 19,368 футқа (5,903 метр немесе 3,1876 қазіргі теңіз милясы) тең болатын. Дегенмен, испандық теңіз лигасының градусқа шаққандағы саны 14 1/6-дан 16 2/3-ке дейін өзгерді, сондықтан практикада испандық теңіз лигасының ұзындығы тиісінше 25,733 футқа (4,235 қазіргі теңіз милясы) және 21,874 футқа (3,600 қазіргі теңіз милясы) тең болды. Legua geographica немесе geográfica (географиялық лига): 1630 жылдан бастап испандық географиялық лигасы ресми теңіз өлшемі ретінде қолданыла бастады және 1840 жылдарға дейін қолданылып келді. Оны испандық карталарда міндетті түрде қолдану 1718 жылға дейін белгіленбеді. Оның ұзындығы төрт миляға тең болды. 1630-1718 жылдар аралығында миля 5,564 футқа (1696 метр) тең болды, сондықтан төрт милядан тұратын географиялық лига 22,256 футқа (6,784 м немесе 3,663 қазіргі теңіз милясы) тең болды. Бірақ 1718 жылдан 1830 жылдарға дейін миля шамамен 5,210 футқа тең деп анықталды, бұл шамамен 20,842 футтан (6,353 м немесе 3,430 қазіргі теңіз милясы) тұратын қысқа географиялық лиганы құрады. Лиганың осы қолданылуы Техас Конституциясында жиі кездеседі. Осылай анықталғанда, бір лига жер – әр жағынан бір испан лигасынан тұратын шаршы алаңды қамтиды.
The legua or Spanish league was originally understood as equivalent to 3 ''[[milla (unit) (Spanish miles). This varied depending on local standards for the pie (Spanish foot) and on the precision of measurement, but was officially equivalent to 4,180 metres (2.6 miles) before the legua was abolished by Philip II in 1568. It remains in use in parts of Latin America, where its exact meaning varies. Legua nautica (nautical league): Between 1400 and 1600 the Spanish nautical league was equal to four Roman miles of 4,842 feet, making it 19,368 feet (5,903 metres or 3.1876 modern nautical miles). However, the accepted number of Spanish nautical leagues to a degree varied between 14 1/6 to 16 2/3, so in actual practice the length of a Spanish nautical league was 25,733 feet (4.235 modern nautical miles) to 21,874 feet (3.600 modern nautical miles) respectively. Legua geographica or geográfica (geographical league): Starting around 1630 the Spanish geographical league was used as the official nautical measurement and continued so through the 1840s. Its use on Spanish charts did not become mandatory until 1718. It was four millias (miles) in length. From 1630 to 1718 a millia was 5,564 feet (1 696 metres), making a geographical league of four millias equal 22,256 feet (6,784 m or 3.663 modern nautical miles). But from 1718 through the 1830s the millia was defined as the equivalent of just over 5,210 feet, giving a shorter geographical league of just over 20,842 feet (6,353 m or 3.430 modern nautical miles). This usage of league is referenced frequently in the Texas Constitution. So defined, a league of land would encompass a square that is one Spanish league on each side.