Кіріспе
Мьянмадағы тұщы сулы көл Инле көлі (, ), Мьянмадағы (Бірма) Шан таулы аймағының бөлігі, Шан штатының Няуншве қалашығында орналасқан тұщы сулы көл. Бұл Мьянмадағы екінші үлкен көл, оның шамамен 44,9 шаршы миль (116 км²) жер көлемі бар, және теңіз деңгейінен 884 метр биіктікте орналасқан ең биік көлдердің бірі. Құрғақ маусымда судың орташа тереңдігі 2 метр, ал ең терең жері 4 метрді құрайды. Жаңбырлы маусымда су деңгейі 2 метрге дейін көтеріледі. Көлдің су жиналатын аймағы көлдің солтүстігі мен батысында жатыр. Көлдің оңтүстік жағынан Нам Пилу немесе Балу Чаунг арқылы су ағып шығады. Солтүстік-батыс жағалауында ыстық су бұлағы бар. Көлдің үлкен бөліктері жүзбелі өсімдіктермен жабылған. Оның мөлдір және сәл сілтілі суларында (pH 7,8–8) әртүрлі жануарлар мен әлемнің басқа еш жерінде кездеспейтін көптеген түрлер (эндемиктер) мекендейді. Көлде 35-тен астам балық түрі бар, оның ішінде 17-сі эндемиктер. Олардың арасында Sawbwa barb, қызыл ергежейлі расбора, жасыл ергежейлі расбора, Инле даниосы, Инле лоасы және Инле жыланбасы аквариум саудасы үшін шамалы коммерциялық маңызға ие. Көлге жергілікті емес балық түрлері де әкелінген. Сонымен қатар, көлде 45 түрлі тұщы су шаяны бар, олардың 30-ы эндемиктер. Қарашадан қаңтарға дейін шамамен 20 000 көшпелі шаян келіп қонады. 2015 жылдың маусым айында Инле көлі Мьянманың бірінші биосфералық қорық аймағы болып тағайындалды. Бұл ЮНЕСКО-ның 27-ші Адам және Биосфера (MAB) халықаралық үйлестіру кеңесінің (ICC) отырысында қосылған 20 аймақтың бірі еді. 2018 жылдан бері Рамсар қорғалатын аймағы мәртебесіне ие. Жергілікті тағамдардың бірі – балық және/немесе картоп қосылған ашытылған күріштен жасалған htamin gyin, оны hnapyan gyaw қосып жейді. Балық аулаудан басқа, жергілікті тұрғындар көлдің бетінде жүзіп тұратын үлкен бау-бақшаларда көкөніс және жеміс өсіреді. Бұл жүзбелі бақшалар көп еңбек арқылы жасалады. Шаруалар көлдің терең бөліктерінен су өсімдіктерін жинап, қайықпен тасып, бамбук бағаналармен бекітіп бақшаларын құрастырады. Бұл бақшалар су деңгейінің өзгеруіне байланысты көтеріліп-түсіп, су тасқынына төзімді. Судағы қоректік заттардың көп болуы осы бақшаларды өте құнарлы етеді. Күріш өсіру және оны тұтыну жергілікті тамақтану мен ауыл шаруашылығы дәстүрінің маңызды бөлігі болып табылады.
Inle Lake (, ), a freshwater lake located in the Nyaungshwe Township of Shan State, part of Shan Hills in Myanmar (Burma). It is the second largest lake in Myanmar, with an estimated surface area of 44.9 square miles (116 km2), and one of the highest at an elevation of 2900 feet (884 m). During the dry season, the average water depth is 7 feet (2 m), with the deepest point being 12 feet (4 m). During the rainy season, this can increase by 5 feet (2 m). The watershed area for the lake lies to a large extent to the north and west of the lake. The lake drains through the Nam Pilu or Balu Chaung on its southern end. There is also a hot spring on its northwestern shore. Large sections of the lake are covered by floating plants. Its clear and slightly alkaline waters (pH 7.8–8) are home to a diverse fauna and many species found nowhere else in the world (endemics). There are more than 35 native species of fish, including 17 endemics. Some of these, notably the Sawbwa barb, red dwarf rasbora, emerald dwarf rasbora, Lake Inle danio, Inle loach and the Inle snakehead, are of minor commercial importance for the aquarium trade. Several fish that are not native have been introduced. Additionally, the lake is home to about 45 species of freshwater snails, 30 of them endemic, It hosts approximately 20,000 migratory gulls in November to January. In June 2015, it became Myanmar's first designated place of World Network of Biosphere Reserves. It was one of 20 places added at the Unesco's 27th Man and the Biosphere (MAB) International Coordinating Council (ICC) meeting. Since 2018 it has been designated as a protected Ramsar site. A popular local dish is htamin gyin 'fermented' rice kneaded with fish and/or potato served with hnapyan gyaw In addition to fishing, locals grow vegetables and fruit in large gardens that float on the surface of the lake. The floating garden beds are formed by extensive manual labor. The farmers gather up lake bottom weeds from the deeper parts of the lake, bring them back in boats and make them into floating beds in their garden areas, anchored by bamboo poles. These gardens rise and fall with changes in the water level, and so are resistant to flooding. The constant availability of nutrient laden water results in these gardens being incredibly fertile. Rice cultivation and consumption is also significant facet of the local diet and agricultural tradition.
Қоршаған ортаны қорғау
Инле көлі халық санының өсуімен және ауыл шаруашылығы мен туризмнің қарқынды дамуымен байланысты қоршаған ортаның нашарлауынан зардап шегуде. 1935 жылдан 2000 жылға дейінгі 65 жылдық кезеңде Инле көлінің ашық су жазықтығы азайды, бұл 32,4% құрайды. Бұл көлдің батыс жағында кең таралған жүзбелі бау-бақша шаруашылығының дамуымен байланысты (бұл практика 1960 жылдары енгізілген). Көлді қоршаған төбелерде орманды кесу және ұзақ мерзімді емес егіс шаруашылығы (жерді өртеу әдісі) көлді сумен жабдықтаушы өзендерге, әсіресе батыс және солтүстік суайдындары арқылы, шөгінді мен қоректік заттардың үнемі артуына себеп болып отыр. Бұл шөгінді көлді толықтырады, ал қоректік заттар су өсімдіктері мен балдырлардың өсуін күшейтеді. Дегенмен, көлдің батыс жағында жүзбелі бау-бақша шаруашылығының дамуы ерекше маңызға ие. Бұл практика көлдің азайып бара жатқан аумағына еніп, уақыт өте келе жүзбелі жазықтықтар қатты жерге айналады. Көлдегі ашық су жазықтығының соңғы кездегі жоғалуының шамамен 93% -ы, көбінесе батыс жағында, осы шаруашылық практикасының нәтижесі деп саналады. Сулы-батпақты жерлердегі және көлді қоршаған төбелердегі осы біріккен шаруашылық қызметтерінің тікелей экологиялық әсерлері шөгінді, эвтрофикация және ластануды қамтиды. Таза суды қамтамасыз ету үшін кейбір ауылдарда құдықтар жабылып, халыққа құдық суына қол жеткізуге мүмкіндік берілді. Көлдің беткі суының сапасын зерттеу нәтижелері көрсеткендей, су тұтынуға қауіпсіз емес. Тағы бір маңызды салдар – бұрынғы астана Янгонды қуатпен қамтамасыз еткен Лопитадағы гидроэлектр станциясы толық қуаттылықпен жұмыс істей алмады. 2015 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Инле көлін Дүниежүзілік биосфералық қорықтар желісіне қосты. Бұл желіге 120 елден 651 нысан кіреді, бірақ Инле көлі Мьянма үшін қосылған алғашқы биосфералық қорық болып табылады.
Туризм
Инл көлі маңызды туристік орталық болып табылады, бұл туристік инфрақұрылымның дамуына әкелді. Соңғы жылдары көптеген шағын және ірі жекеменшік қонақүйлер мен тур операторлары пайда болды. Жергілікті дүкендер жергілікті және шетелдік тауарларға толы. Ең жақын әуежай – Хехо әуежайы. Янгон мен Мандалай қалаларынан да рейстер бар. Янгон қаласы жолмен, ал Мандалай қаласы Инл көлінде және оның айналасында тамыз және қазан айларында өтетін бірнеше фестивальдерге толы. 18 күнге созылатын салтанатты Хпаунг Дау У фестивалінен кейін Тхадингют жарық фестивалі өтеді. Инта және Шан халқы Буддалық ораза айын тойлау үшін әдемі киімдерін киіп, көптеп жиналады. Дәстүрлі Шан киімімен киінген ондаған қайық жүзгіштер әр қайықта бір командадан құралған командалармен жарысады. Бұл жарыс Хпаунг Дау У фестивалі кезінде жергілікті тұрғындар күтетін маңызды оқиғалардың бірі болып табылады. Көлдегі ауылдың танымал орындарының бірі – жергілікті туризм экономикасына үлес қосатын дәстүрлі күміс шеберлігі. Күлдің айналасындағы төбелерде орналасқан кен орындарынан күміс әкелінеді және қайықпен ауылға жеткізіледі. Көлдегі ауылдың барлық үйлері дерлік бамбуктан салынған және қазба үстіне орнатылған. Туристер күміс бұйымдарын жасау процесін тамашалап, қажетті сыйлықтарды сатып ала алады. Егер күміс шеберлігі қызықтырмаса, көлде күміс шеберлеріне ұқсас жұмыс істейтін жергілікті жібек шеберханалары да бар. Жергілікті тұтыну және сауда үшін қолмен жасалған заттар сауданың тағы бір көзі болып табылады. Типикалық өнімдерге құрал-жабдықтар, ою-өрнектер және әшекейлік бұйымдар, тоқыма және темекі өнімдері жатады. Жергілікті базар күн сайын өткізіледі және көптеген сауда қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, бірақ оның орны көл аймағындағы бес түрлі орын арасында ауысады, сондықтан әрбір орын бес күн сайын көшпелі базарды қабылдайды. Көлде өткен кезде сауда шағын қайықтардан жүргізіледі. Бұл «қозғалмалы базар» туристік саудаға баса назар аударады. Инл көлінің аймағы тоқу өнеркәсібімен әйгілі. Көптеген Бирмалықтар күнделікті қолданатын Шан сөмкелері осы жерде көптеп өндіріледі. Жібек тоқу да маңызды өнеркәсіп болып табылады, ол ерекше дизайндағы жоғары сапалы қолмен тоқылған жібек маталарды шығарады, олар Инл лонги деп аталады. Лотос өсімдігінің талшықтарынан жасалған лотос жібі деп аталатын ерекше мата тек Инл көлінде ғана өндіріледі және Будда бейнесіне арналған арнайы киім – кья тинган (лотос шапаны) тоқу үшін қолданылады. Ыстық ауа шарларымен ұшу Баганда көбірек танымал болғанымен, олар Инл көлінің үстінен де ұшырылады, осы қызметті Balloons Over Bagan ұсынады. Көлдің жанында Red Mountain Estate деп аталатын шарап зауыты да бар.
A number of festivals occur from August to October on Inle Lake and in the surrounding areas. The ceremonial Hpaung Daw U Festival, which lasts for a total of 18 days, is closely followed by the Thadingyut Festival of lights. Inthas and Shan turn out in their best clothes in great numbers to celebrate the Buddhist Lent. Traditional boat racing, with dozens of leg rowers in traditional Shan dress compete on teams with a team on each boat. These boat races are locally one of the most anticipated affairs during the Hpaung Daw U Festival. One of the tourist attractions in the village on the lake itself is the traditional silversmithing, which has fed into the local tourist economy. The silver is brought in from the mines that line the hills surrounding the lake and is boated into the village. Almost all the houses in the village on the lake itself sit on stilts and are made of woven bamboo. Tourists can satisfy their need for trinkets and memorable tokens by observing the silver being smithed and purchase items on site. If silversmithing doesn't interest a visitor there are also local silk workshops that operate on the lake in a very similar manner as the silversmiths. Handmade goods for local use and trading are another source of commerce. Typical products include tools, carvings and other ornamental objects, textiles, and cheroots. A local market serves most common shopping needs and is held daily but the location of the event rotates through five different sites around the lake area, thus each of them hosting an itinerant market every fifth day. When held on the lake itself, trading is conducted from small boats. This 'floating market' event tends to emphasize tourist trade much more than the other four. The Inle lake area is renowned for its weaving industry. The Shan bags, used daily by many Burmese as a tote bag, are produced in large quantities here. Silk weaving is another very important industry, producing high quality hand woven silk fabrics of distinctive design called Inle longyi. A unique fabric called lotus silk, made from the lotus plant fibers, is produced only at Inle Lake and is used for weaving special robes for Buddha images called kya thingan (lotus robe). While hot air balloon flights are more popular in Bagan, they are also provided over Inle Lake with Balloons Over Bagan. There is also a winery near the lake, called Red Mountain Estate.