Кіріспе

Мьянмадағы тұщы сулы көл Инле көлі (, ), Мьянмадағы (Бірма) Шан таулы аймағының бөлігі, Шан штатының Няуншве қалашығында орналасқан тұщы сулы көл. Бұл Мьянмадағы екінші үлкен көл, оның шамамен 44,9 шаршы миль (116 км²) жер көлемі бар, және теңіз деңгейінен 884 метр биіктікте орналасқан ең биік көлдердің бірі. Құрғақ маусымда судың орташа тереңдігі 2 метр, ал ең терең жері 4 метрді құрайды. Жаңбырлы маусымда су деңгейі 2 метрге дейін көтеріледі. Көлдің су жиналатын аймағы көлдің солтүстігі мен батысында жатыр. Көлдің оңтүстік жағынан Нам Пилу немесе Балу Чаунг арқылы су ағып шығады. Солтүстік-батыс жағалауында ыстық су бұлағы бар. Көлдің үлкен бөліктері жүзбелі өсімдіктермен жабылған. Оның мөлдір және сәл сілтілі суларында (pH 7,8–8) әртүрлі жануарлар мен әлемнің басқа еш жерінде кездеспейтін көптеген түрлер (эндемиктер) мекендейді. Көлде 35-тен астам балық түрі бар, оның ішінде 17-сі эндемиктер. Олардың арасында Sawbwa barb, қызыл ергежейлі расбора, жасыл ергежейлі расбора, Инле даниосы, Инле лоасы және Инле жыланбасы аквариум саудасы үшін шамалы коммерциялық маңызға ие. Көлге жергілікті емес балық түрлері де әкелінген. Сонымен қатар, көлде 45 түрлі тұщы су шаяны бар, олардың 30-ы эндемиктер. Қарашадан қаңтарға дейін шамамен 20 000 көшпелі шаян келіп қонады. 2015 жылдың маусым айында Инле көлі Мьянманың бірінші биосфералық қорық аймағы болып тағайындалды. Бұл ЮНЕСКО-ның 27-ші Адам және Биосфера (MAB) халықаралық үйлестіру кеңесінің (ICC) отырысында қосылған 20 аймақтың бірі еді. 2018 жылдан бері Рамсар қорғалатын аймағы мәртебесіне ие. Жергілікті тағамдардың бірі – балық және/немесе картоп қосылған ашытылған күріштен жасалған htamin gyin, оны hnapyan gyaw қосып жейді. Балық аулаудан басқа, жергілікті тұрғындар көлдің бетінде жүзіп тұратын үлкен бау-бақшаларда көкөніс және жеміс өсіреді. Бұл жүзбелі бақшалар көп еңбек арқылы жасалады. Шаруалар көлдің терең бөліктерінен су өсімдіктерін жинап, қайықпен тасып, бамбук бағаналармен бекітіп бақшаларын құрастырады. Бұл бақшалар су деңгейінің өзгеруіне байланысты көтеріліп-түсіп, су тасқынына төзімді. Судағы қоректік заттардың көп болуы осы бақшаларды өте құнарлы етеді. Күріш өсіру және оны тұтыну жергілікті тамақтану мен ауыл шаруашылығы дәстүрінің маңызды бөлігі болып табылады.

Қоршаған ортаны қорғау

Инле көлі халық санының өсуімен және ауыл шаруашылығы мен туризмнің қарқынды дамуымен байланысты қоршаған ортаның нашарлауынан зардап шегуде. 1935 жылдан 2000 жылға дейінгі 65 жылдық кезеңде Инле көлінің ашық су жазықтығы азайды, бұл 32,4% құрайды. Бұл көлдің батыс жағында кең таралған жүзбелі бау-бақша шаруашылығының дамуымен байланысты (бұл практика 1960 жылдары енгізілген). Көлді қоршаған төбелерде орманды кесу және ұзақ мерзімді емес егіс шаруашылығы (жерді өртеу әдісі) көлді сумен жабдықтаушы өзендерге, әсіресе батыс және солтүстік суайдындары арқылы, шөгінді мен қоректік заттардың үнемі артуына себеп болып отыр. Бұл шөгінді көлді толықтырады, ал қоректік заттар су өсімдіктері мен балдырлардың өсуін күшейтеді. Дегенмен, көлдің батыс жағында жүзбелі бау-бақша шаруашылығының дамуы ерекше маңызға ие. Бұл практика көлдің азайып бара жатқан аумағына еніп, уақыт өте келе жүзбелі жазықтықтар қатты жерге айналады. Көлдегі ашық су жазықтығының соңғы кездегі жоғалуының шамамен 93% -ы, көбінесе батыс жағында, осы шаруашылық практикасының нәтижесі деп саналады. Сулы-батпақты жерлердегі және көлді қоршаған төбелердегі осы біріккен шаруашылық қызметтерінің тікелей экологиялық әсерлері шөгінді, эвтрофикация және ластануды қамтиды. Таза суды қамтамасыз ету үшін кейбір ауылдарда құдықтар жабылып, халыққа құдық суына қол жеткізуге мүмкіндік берілді. Көлдің беткі суының сапасын зерттеу нәтижелері көрсеткендей, су тұтынуға қауіпсіз емес. Тағы бір маңызды салдар – бұрынғы астана Янгонды қуатпен қамтамасыз еткен Лопитадағы гидроэлектр станциясы толық қуаттылықпен жұмыс істей алмады. 2015 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Инле көлін Дүниежүзілік биосфералық қорықтар желісіне қосты. Бұл желіге 120 елден 651 нысан кіреді, бірақ Инле көлі Мьянма үшін қосылған алғашқы биосфералық қорық болып табылады.

Туризм

Инл көлі маңызды туристік орталық болып табылады, бұл туристік инфрақұрылымның дамуына әкелді. Соңғы жылдары көптеген шағын және ірі жекеменшік қонақүйлер мен тур операторлары пайда болды. Жергілікті дүкендер жергілікті және шетелдік тауарларға толы. Ең жақын әуежай – Хехо әуежайы. Янгон мен Мандалай қалаларынан да рейстер бар. Янгон қаласы жолмен, ал Мандалай қаласы Инл көлінде және оның айналасында тамыз және қазан айларында өтетін бірнеше фестивальдерге толы. 18 күнге созылатын салтанатты Хпаунг Дау У фестивалінен кейін Тхадингют жарық фестивалі өтеді. Инта және Шан халқы Буддалық ораза айын тойлау үшін әдемі киімдерін киіп, көптеп жиналады. Дәстүрлі Шан киімімен киінген ондаған қайық жүзгіштер әр қайықта бір командадан құралған командалармен жарысады. Бұл жарыс Хпаунг Дау У фестивалі кезінде жергілікті тұрғындар күтетін маңызды оқиғалардың бірі болып табылады. Көлдегі ауылдың танымал орындарының бірі – жергілікті туризм экономикасына үлес қосатын дәстүрлі күміс шеберлігі. Күлдің айналасындағы төбелерде орналасқан кен орындарынан күміс әкелінеді және қайықпен ауылға жеткізіледі. Көлдегі ауылдың барлық үйлері дерлік бамбуктан салынған және қазба үстіне орнатылған. Туристер күміс бұйымдарын жасау процесін тамашалап, қажетті сыйлықтарды сатып ала алады. Егер күміс шеберлігі қызықтырмаса, көлде күміс шеберлеріне ұқсас жұмыс істейтін жергілікті жібек шеберханалары да бар. Жергілікті тұтыну және сауда үшін қолмен жасалған заттар сауданың тағы бір көзі болып табылады. Типикалық өнімдерге құрал-жабдықтар, ою-өрнектер және әшекейлік бұйымдар, тоқыма және темекі өнімдері жатады. Жергілікті базар күн сайын өткізіледі және көптеген сауда қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, бірақ оның орны көл аймағындағы бес түрлі орын арасында ауысады, сондықтан әрбір орын бес күн сайын көшпелі базарды қабылдайды. Көлде өткен кезде сауда шағын қайықтардан жүргізіледі. Бұл «қозғалмалы базар» туристік саудаға баса назар аударады. Инл көлінің аймағы тоқу өнеркәсібімен әйгілі. Көптеген Бирмалықтар күнделікті қолданатын Шан сөмкелері осы жерде көптеп өндіріледі. Жібек тоқу да маңызды өнеркәсіп болып табылады, ол ерекше дизайндағы жоғары сапалы қолмен тоқылған жібек маталарды шығарады, олар Инл лонги деп аталады. Лотос өсімдігінің талшықтарынан жасалған лотос жібі деп аталатын ерекше мата тек Инл көлінде ғана өндіріледі және Будда бейнесіне арналған арнайы киім – кья тинган (лотос шапаны) тоқу үшін қолданылады. Ыстық ауа шарларымен ұшу Баганда көбірек танымал болғанымен, олар Инл көлінің үстінен де ұшырылады, осы қызметті Balloons Over Bagan ұсынады. Көлдің жанында Red Mountain Estate деп аталатын шарап зауыты да бар.