Кіріспе

Қараңғы аттракцион

«Жер шары» аттракционы – Флорида штатының Бей-Лейк қаласындағы Уолт Дисней әлеміндегі EPCOT ойын-сауық саябағында орналасқан қараңғы аттракцион. Аттракцион орналасқан геодезиялық сфера 1982 жылы парк ашылғаннан бері EPCOT-тың символды құрылысы болып табылады. 15 минуттық сапар қонақтарды уақыт машинасы тақырыбындағы тәжірибеге алып барады, адамзаттың коммуникация жетістіктері болашақты қадам-қадаммен қалай құруға көмектескенін көрсетеді. «Омнимувер» типіндегі көліктерде геодезиялық сфераның жоғары және төмен қарай спираль тәрізді жолмен қозғалып, жолаушылар тарих бойындағы коммуникацияның маңызды жаңалықтарын көрсететін көріністерден өтеді – ежелгі тілдің пайда болуынан бастап, тасқа салынған суреттер, иероглифтерді қолдану, әліпбидің ойлап табылуы, баспа машинасының құрылысы, және телекоммуникация мен жаппай коммуникацияны қоса алғанда, қазіргі заманғы коммуникация жетістіктері. Парк ашылған күнінен бастап жұмыс істеп келе жатқан бұл аттракцион 1986, 1994 және 2007 жылдары үш рет жаңартылды. Аттракционды төртінші рет жаңарту 2020 жылдың басында жоспарланған, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан мерзімі шексізге соқтырылды.

Құрылымы

Құрылымы Монреальдегі Expo 67 көрмесіндегі Америка Құрама Штаттарының павильонына ұқсас, бірақ, осы құрылымнан өзгеше, Spaceship Earth – үш жұп тіреуге ие толық сфера. Архитектуралық жобаны Wallace Floyd Design Group әзірледі. Expo 67 және Spaceship Earth құрылыстық жобаларын Бостон қаласындағы Simpson Gumpertz & Heger Inc. компаниясы аяқтады. Геометриялық тұрғыдан алғанда, Spaceship Earth – 8-ге тең бөлініс жиілігіне ие 2-сыныпты геодезиялық көпбұрыш. Көпбұрыштың әрбір жағы әрбір төбесін құру үшін үш теңбұрышты үшбұрышқа бөлінеді. Теория бойынша, 3840 төбеден тұратын 11 520 теңбұрышты үшбұрыш бар. Іс жүзінде, тіреулер мен есіктердің болуына байланысты, осы үшбұрыштардың кейбіреулері толық немесе ішінара жоқ; нақтыда тек 11 324 күміс жалатылған жақтары бар, сондай-ақ 954 жартылай немесе толық жазық үшбұрышты панельдер бар. Монолиттік сфераның көрінісі – құрылымдық хитролық арқылы қол жеткізілген сәулеттік мақсат. Spaceship Earth – іс жүзінде екі құрылымдық күмбез. Алты тіреу Орта Флориданың жұмсақ топырағына 160 футқа дейін қадалған үймелерге тіреледі. Бұл тіреулер шардың периметрінде, Жер шарындағы 30 градус оңтүстік ендігінде орналасқан темір қорап тәрізді сақинаны ұстап тұрады. Жоғарғы құрылымдық күмбез осы сақинаға орналасқан. Сақина ішіндегі торлар аттракцион мен шоу жүйесінің екі спиральді құрылымын қолдайды. Сақинаның астында шар пішінін толықтыратын екінші күмбез ілінген. Сақина мен торлар үстел тәрізді құрылымды құрайды, ол жоғарғы күмбезді төменгі күмбезден бөледі. Құрылымдық күмбездерден шамамен үш фут биіктікте орналасқан қаптамалы сфераға жылтыр Alucobond панельдері мен дренаж жүйесі орнатылған. Қаптама жаңбыр жауғанда су қабырғалардан жерге құлап кетпеуі үшін жасалған. Барлық су жақтардың арасындағы бір дюймдік саңылаулар арқылы арық жүйесіне жиналады, содан кейін су Дүниежүзілік көрнекі лагунаға бағытталады.

Жаңартулар мен тарих

Аттракционның ашылу күніндегі нұсқасында актер Вик Перриннің баяндауы және аздап, негізінен диегетикалық саундтрек болды. Бұл нұсқада қазіргі телекоммуникация бөлімінде АҚШ-тың дерек картасы бар желілік операциялар орталығы орналасқан. Сфераның жоғарғы жағында жарықтандырылған үлкен ғарыш станциясы, екі астронавт спутниктерде жұмыс істеп, станциядағы басқару пультінде отырған әйел бейнеленген. Соңғы түсіп келе жатқанда көліктер түрлі оқиғалар мен іс-шараларды көрсеткен бірнеше мониторлардың алдынан өтті. Бұл нұсқа 1986 жылдың 25 мамырында жабылды. 1986 жылдың 29 мамырында дебют жасаған аттракционның екінші нұсқасында жаңалықтар журналисі Уолтер Кронкайт жаңартылған сценарийден оқыған жаңа баяндамасы қосылды. Бұл нұсқаның басында жарқыраған шамдармен ерекшеленген туннель болды. Желінің сол жағында, желілік операциялар орталығына дейін екі жаңа көрініс қосылды: "қағазсыз кеңседе" жұмыс істейтін әйел және жатын бөлмесінде компьютерде отырған бала. Ақырғы түсіп келе жатқанда "Келер күннің баласы" атты жаңа ән қосылды, ол тақырыпқа сәйкес экрандарда балалардың бейнелері көрсетілген видеолармен қайта құрылды. Бұл аттракцион 1994 жылдың 15 тамызында жабылды. Атракцияның үшінші нұсқасы 1994 жылдың 23 қарашасында дебют жасады және Джереми Айронс оқыған жаңартылған сценарий, сондай-ақ Бахтың до минорындағы №2 Sinfonia-сына негізделген жаңа оркестрлік саундтрек ұсынды. Бұл нұсқада аттракционның бірінші жартысындағы көріністердің көпшілігі сақталды, бірақ соңына қарай үш көрініс алынып тасталды: баланың жатын бөлмесі, қағазсыз кеңсе және желілік операциялар орталығы. Олардың орнына Америка мен Жапония арасында бейне байланыс жасап тұрған ұл мен қызды бейнелейтін жаңа көрініс қосылды. Соңғы бөлігі де жаңартылды, жобаланған Жерді жаңартты, ғарыш станциясы мен астронавттарды алып тастады (астронавттар кейіннен Space Mountain аттракционының пост-шоуында пайда болды, онда олар 2009 жылға дейін қолданылды). Түсіп келу бөлігі де толыққанды қайта жасалды, болашақтың қарым-қатынасын бейнелейтін "призрактың жынды" фигуралары, "Болашақ қаласының" оптикалық моделі және "Келер күннің баласы" әні алынып тасталды. Бұл аттракционның нұсқасы 2007 жылдың 9 шілдесінде жабылды. Атракцияның төртінші және қазіргі нұсқасы 2007 жылдың 8 желтоқсанында жұмсақ ашылумен және 2008 жылдың 15 ақпанында аттракцион қайта бағытталған кезде ресми түрде ашылды. Бұл нұсқада Джуди Денч жаңа сценарийден оқыған жаңа баяндама, Брюс Броутонның жаңа музыкалық ұпайлары, жаңа костюмдер, жарықтандыру, проекциялар, реквизиттер және аудио аниматроникалық фигуралар бар. Жаңартқыштардың арасында бұрынғы грек пьесасы математика сабағына айналды, сондай-ақ ұл мен қыздың бейне байланысы негізгі компьютерлер мен жеке компьютерлердің жасалуын көрсететін жаңа көріністермен ауыстырылды. Көлік құралдарында жолаушылар болашақ туралы өз көзқарастарын таңдай алатын интерактивті сенсорлық экрандар орнатылды. Бұл идея бұрыннан жойылған Horizons аттракционына ұқсас. Саяхаттың басында камера жолаушылардың суретін түсіреді (бетті тану технологиясын пайдалана отырып), ол саяхаттың түсіп келу кезінде Кам Кларктың баяндауымен интерактивті мультфильмде қолданылады (бұл нұсқада түсіп келудің шоу көріністері толығымен алынып тасталды). Келушілерден олардың қайда тұратыны туралы да сұралады, бұл пост-шоу аймағында қолданылады, онда әлем картасында жолаушылардың бет-әлпеттері көрсетіледі. 2017 жылдың 30 маусымында ұзақ жылдар бойы демеуші болған Siemens компаниясы аттракционды және отшашу шоуын IllumiNations: Reflections of Earth тоқтату туралы хабарлады. Siemens компаниясының соңғы ресми демеушілігі 2017 жылдың 10 қазанында аяқталды.

Таяқ

2000 жылды тойлау үшін шардың қасында Микки Маустың қолы ұстаған 25 қабаттан тұратын "сиқырлы таяқ" салынды. Оның идеясы "Фантазия" фильмінің "Солғаушының шәкірті" эпизодынан (дегенмен Микки сол эпизодта сиқырлы таяқты қолданбаған болатын) алынған. Құрылыстың үстіңгі бөлігінде 2000 санының үлкен кескіні орналасқан. Бұл құрылыс шамамен 10 жылға есептелген, және Мыңжылдық тойы аяқталғаннан кейін де тұрды. 2001 жылы 2000 саны парктің логотипінен өзгеше стильдегі шрифтпен "Эпкот" деген сөзбен ауыстырылды. 2007 жылдың 5 шілдесінде Epcot вице-президенті Джим Макфи Spaceship Earth бастапқы түріне келтірілетінін және "сиқырлы таяқ" құрылысы парктің 25 жылдығына орай 2007 жылдың 1 қазанына дейін алынып тасталатынын хабарлады. "Siemens AG", Spaceship Earth-тің жаңа демеушісі, таяқтың олардың корпоративтік имиджіне сай келмейтініне байланысты алып тастауды сұраған деген аңыз тарады. 2007 жылдың 9 шілдесінде аттракцион жабылды, ал 1 қазанға дейін таяқша, жұлдыздар мен олардың тіректері алынып, орнына пальмалар және басқа да өсімдіктер отырғызылды. Кейін құрылыстың бөліктері eBay арқылы аукционға сатылды.

2020 жылға арналған жаңартулар

2019 жылдың 25 тамызында Epcot паркінің көп жылдық жаңарту жұмыстарының аясында Spaceship Earth аттракционы адамның өмір тәжірибесі мен әңгіме айту өнері туралы жаңа сюжетпен, жаңа атауы – Spaceship Earth: Our Shared Story астында жаңартылатыны жарияланды. Атракцион ішінде саяхаттайтын қонақтарға "шырақ сәулесі" жетекшілік ететін болды. Атракцион бастапқыда 2020 жылдың 26 мамырында жабылуға жоспарланған, бірақ 16 наурызда COVID-19 пандемиясы салдарынан барлық Walt Disney World парктері уақытша жабылуына байланысты мерзімі шексізге соқтырылды. 2020 жылдың шілдесінде Epcot паркі ресми түрде қайта ашылғанда, Disney компаниясы Spaceship Earth аттракционының жаңа жаңартуының да шексіз мерзімге тоқтап қалғанын растады. Disney өкілі: "Осы кезеңде көптеген компаниялар сияқты біз де ұзақ мерзімді жобалардың жоспарларын қайта қарастырып жатырмыз. Сондықтан, "Мэри Поппинс" аттракционы мен Spaceship Earth аттракционын әзірлеуді кейінге жылдыру туралы шешім қабылданды." Дегенмен, 2022 жылы аттракционның эскиздік суреттері жарияланып, олар аттракционның жаңа және қайта ойылған көріністерін көрсетті.

Жүргізу тәжірибесі

Көлік барлық қозғалтқыш жүйесімен салынғандықтан, іске қосылатын оқиғалар болған жоқ. Оның орнына, көріністер мен музыка айналмалы түрде көрсетіледі, сонымен қатар баяндама ойнатылады. Алғашқыда Рэй Брэдбери жазған сценарий, қазіргі заманғы технологиялық тенденцияларға сәйкес жаңартылды. Қазіргі баяндаушы – Джуди Денч, оған Брюс Броутонның оркестрлік музыкасы қоса жүреді. Бұл аттракцион "smellitzer" деп аталатын хош иіс тарату жүйесін алғаш рет пайдаланды. Оны 1981 жылы Imagineer Роберт 'Боб' Маккарти Рим қаласындағы түтін иісін шығару үшін жасады. "Smellitzer" аты, Howitzer зеңбірегінен шашыратылатын оқтан алған, себебі ол иіс буларын шашады. 1984 жылы ол "Иіс шығаратын жүйе" ретінде патенттелді және АҚШ патенті #US4603030A болып тіркелді. Бұл технология "Энергия әлемінде" де вулкан мен батпақтың иісін жасау үшін қолданылды.

Көрініс көріністері

Саяхат уақыт машинасының көліктерімен басталады, олар айналасында жылтылдаған жұлдыздар бар қараңғы туннельге көтеріледі. Қызықты оркестрлік тақырып ойналады, ал музыка остинтоға ауысады, бұл – цифрлық кедергіні білдіретін лейтмотив. Көліктегі сенсорлы экрандарда қонақтар өздерінің тілін және туған қаласын таңдайды, содан кейін оларды өтіп бара жатқан камера суретке түсіреді. Көлік құрылыстың бірінші қабатына жеткенде, ол баяу бұрылысқа түседі. Сфераның ішкі жағында үлкен киноэкран созылып, ертедегі адамдар жүнді мамонтқа қарсы тіршілік үшін күресіп, ертедегі қарым-қатынас пен тілдің дамуын туғызып, олардың бірге жұмыс істеуі мен аман қалуына көмектеседі. Экранның көлеңкелі түсімен қонақтар үңгірге кіреді, онда үңгір суреттері арқылы жазудың дамуын бейнелейтін аудио аниматорлы ерте адамдар мекендейді. Қабырғадағы суреттер жанданып, көлік алға қарай жүгіріп бара жатқанда билей бастайды. Музыка модуляцияланып, фригиялық стильде тақырыпты ұсынады, яғни Таяу Шығыстың атмосферасын білдіреді. Қонақтар египеттіктердің қыздырылған диорамасы арқылы алып кетеді, олар папируста жазылған иероглифтерді пайдалана отырып, портативті байланыс жүйесін ойлап тапты, бұл адамдар көшіп барған кезде тасымалдана алмайтын үңгір суреттерінен өзгеше. Финикиялық саудагерлер алыс жерлерге тауарлар тасып бара жатқан көрінеді. Бұл әңгімеде әр өркениеттің қалай қарым-қатынас жасауға тырысатыны, бірақ тілдік кедергілерге байланысты бір-бірін түсінбейтіндігі түсіндіріледі. Бірақ финикиялықтар олардың барлығымен сауда-саттық жасап, сауда-саттық пен қарым-қатынасты жеңілдету үшін қарапайым жалпы әліпбиді жасады. Бір бұрышты айналдырған соң, ескі грек қаласындағы бір алаңда математика сабағы өткізіліп жатқанын көреді, бұл математика қазіргі өмірдің жоғары технологиялық жағдайын қалыптастыруға қалай көмектескенін көрсетуге тырысады. Ежелгі Римге ауысқанда, жаңалық таратқан арбадағы саяхатшыны қамтитын түнгі көрініс, Еуропаны аралап өтетін жолдардың кең желісімен, ақыр соңында Римге алып баратын мәдениетті біріктіру құралы ретінде тілдің қалай суреттелетінін көрсетеді. Бірден, қатты дауыстар естіліп, ауаға оттың иісі таралады. Римнің жалдамалы әскерлер арқылы құлауы әлемдегі жазба білімінің басым бөлігін, соның ішінде Александрия кітапханасындағы шиыршықтар жоғалуын да әкелді. Бірақ бұл оқиға үміт береді, өйткені көлік келесі деңгейге жетеді, онда орта ғасырлардағы еврей және ислам ғалымдары жазылған ақпаратты сақтап, ғылымда алға жылжуды жалғастыра береді. Олар экзотикалық маталар мен драпераларды аралап жүріп, Киелі кітап қолжазбаларын қолмен көшіріп жатқан монастырға жетеді. Композиция әуеннің мазмұнына сай әнделетін аллилуйялық хорға ауысады. Гутенбергтің алғашқы жылжымалы баспа машинасын жасап, ақпараттың әлемге еркін таралуына мүмкіндік бергені көрінеді. Еуропалық Ренессанс суреттеледі, ансамбльдердің аниматоникасы бай, полифоникалық зайырлы мотеттер ойнайды, әйелді мүсіндейді және жемістің портреті суреттеледі. Сцена машинаның эшафолт астынан өтіп бара жатқанда аяқталады, онда Микеланджело Сикстин шіркеуінің төбесін суреттеп жатқан көрінеді. Уақыт машинасы Азамат соғысынан кейінгі Солтүстік Америка Құрама Штаттарына ауысады. Қонақтар таңғажайып тиімділікпен планетадағы қазіргі оқиғаларды жарықтайтын синдикаттық жаңалықтарға куә болады. Өнеркәсіптік көлемдегі қатты баспа машиналары бұқаралық коммуникациядағы алға басу ретінде машинаның керемет әсерін көрсетеді. Қонақтар баспа машинасының қатты шуынан өткенде, музыканың тақырыбы қайтадан ұсынылады, бұл жолы рагтайм пианиномен. Келесіде 20-ғасырдағы байланыс революциясының романтикалық нұсқасы көрсетіледі. Телеграф, радио, телефон және кино арқылы өткен соң, 1969 жылы теледидар арқылы Аполлон 11 ғарыш кемесі Айға қонғанын көреді. Жүргізушілер Нил Армстронгтың ең танымал сөздерін естиді: "Бұл адам үшін кішкентай қадам, ал адамзат үшін үлкен серпіліс". көліктер теледидар қасынан өтіп бара жатқанда. Тілдің дамуы соншалықты дамыды, енді оны тек адамдар ғана емес, машиналар да сөйлейді. Қонақтар бұрышты айналып, соңғы төбеге көтерілгенде үлкен компьютерде болады. Жоғары көтеріліп, қонақтар Калифорниядағы 1970 жылдардағы гараждан өтеді, онда 1976 жылғы Chevrolet Vega GT жас жігіттің жанында отыр. 2012 жылы атау алынып тасталды және ол қазір "Siemens VIP Center" деп аталады. 2017 жылдың тамызында "Сименс" компаниясы тез арада салоннан шығып, оны "Дисней" компаниясы өз қолына алды.

Уақыт шкаласы

1982 жылдың 1 қазаны: «Spaceship Earth» компаниясы «Bell System» демеушілігімен «EPCOT Center» ашылды. Баяндаушы – Вик Перрин. 1986 жылдың 26 мамыры: Атракцион алғашқы ірі жөндеуден кейін қайта ашылды. 1984 жылы келісімге келген AT&T енді демеуші, жаңа баяндаманы Уолтер Кронкайт жасады. Финалдық музыка «Болашақтың баласы» деп өзгертілді. 1994 жылдың 15 тамызы: Екінші ірі жөндеуге жабылды. «Үй компьютері», «Офис компьютері», «Желілік операциялар орталығы» және «Ғарыш станциясы» көріністері алынып тасталды. Жаңа соңғы көріністер орнатылып, ескі соңғы көріністердің орнына қойылды. «Жер станциясы» жабылды. «Болашақтың баласы» финалы алынып тасталды. 1994 жылдың 23 қарашасы: Атракцион қайта ашылды. Жаңа саяхатты Джереми Айронс баяндады, музыка авторы – Эдо Гидотти. «Жер станциясының» орнына «Жаһандық көршілік» ашылды. 1999 жылдың 29 қыркүйегі: Микки-Мыстың таяқ ұстаған қолы «Spaceship Earth» үстінде «2000» деп белгіленді. 1999 жылдың 24 қарашасы: «Жаһандық көршілік» «Жаңа жаһандық көршілікпен» ауыстырылды, ол «Spaceship Earth» пост-шоуы үшін интерактивті алаң ретіндегі жаңа көрме кеңістігі болды. 2001 жылдың мамыр айы: Микки-Мыстың таяқ ұстаған қолы «Epcot» деп өзгертілді. 2004 жылдың 1 қаңтары: AT&T корпорациясының демеушілігі аяқталды. 2004 жылдың сәуір айында «Жаңа жаһандық көршілік» алынып тасталды және аумақ қоршалды. AT&T туралы барлық сілтемелер жойылды. 2005 жылдың қарашасы: Siemens AG компаниясы «Spaceship Earth» демеушілігін 12 жылға ұзартуға келісті. 2007 жылдың 11 сәуірі: «Spaceship Earth» үшін ірі өзгерістер жарияланды. 2007 жылдың 25 сәуірі: «Spaceship Earth» пост-шоуындағы жаңа көрме «Project Tomorrow: Inventing the Wonders of the Future» ашылды. 2007 жылдың 5 шілдесі: «Epcot» вице-президенті Джим Макфи парктің 25 жылдығына орай таяқ құрылымын алып тастау туралы хабарлады. 2007 жылдың 9 шілдесі: Төртінші жөндеуге жабылды. Таяқ құрылымын алып тастау басталды. 2007 жылдың 24 тамызы: Таяқ құрылымын алып тастау аяқталды. 2007 жылдың желтоқсаны: Төртінші нұсқаның алдын ала көрсетілімі басталды. 2008 жылдың 15 ақпаны: Төртінші нұсқа жалпы жұртшылыққа ашылды. Жаңа баяндамашы – Джуди Денч. 2008 жылдың 4 наурызы: «Spaceship Earth» қайта ашылды. 2012 жылдың 1 қазаны: «Spaceship Earth» және «Epcot» 30 жылдығын тойлады. 2017 жылдың 30 маусымы: Siemens Disney компаниясымен серіктестігін аяқтағанын жариялады. 2017 жылдың 1 қазаны: «Spaceship Earth» және «Epcot» 35 жылдығын тойлады. 2017 жылдың 10 қазаны: Siemens демеушілігі ресми түрде аяқталды. 2020 жылдың 20 маусымы: Ірі масштабты жөндеу мерзімізсіз кейінге шегерілді. 2022 жылдың 1 қазаны: «Spaceship Earth» және «Epcot» 40 жылдығын тойлады, бұл «Walt Disney World» паркінің 50 жылдығын тойлаудың бір бөлігі болды.