Кіріспе

ұзын құбырлы қысқыш – құбырдың ажырамас бөлігі болып табылады. Шланг тұтқасы (шланг клемпасы, шланг тұйығы немесе Юбилей клемпасы (Ұлыбритания)) – шлангты штангаға немесе сосачка сияқты фитингке бекіту және герметикалық жабу үшін қолданылатын құрылғы.

Шиналы/таспалы (құрттар) қысқыштар

Бұрандалы қысқыштар көбінесе мырышталған немесе тот баспайтын болаттан жасалған лентадан тұрады, оған бұрандалы жіптің өрнегі кесілген немесе басылған. Лентаның бір шетінде бекітілген бұрандасы бар. Қысқыш жалғанатын шланг немесе түтікке оралады, ал бос ұшы лента мен бекітілген бұранда арасындағы тар кеңістікке салынады. Бұранда бұрылғанда, ол лентаның жіптерін тартатын құрт тәрізді механизм ретінде әрекет етеді, нәтижесінде лента шлангтың (немесе кері бағытта бұрылғанда, босатылуына) айналасында қысылады. Бұрандалы қысқыштар әдетте 1/2 дюйм диаметрлі және одан жоғары шлангтар үшін қолданылады, ал кіші шлангтар үшін басқа қысқыштар пайдаланылады. Құрт тәрізді механизмді шланг қысқышына алғашқы патент 1896 жылы швед ойлап тапқан адамға берілді. Бергстром 1896 жылы осы құрт тәрізді шланг қысқыштарын өндіру үшін "Allmänna Brandredskapsaffären E. Bergström & Co." (ABA) компаниясын құрды. Құрт тәрізді шланг қысқышының басқа атаулары: құрт тәрізді механизмді қысқыш, құрт шланг клиптері, қысқыштар, ленталық қысқыштар, шланг клиптері және "Jubilee Clip" сияқты жалпыланған атаулар. Көптеген мемлекеттік ұйымдар шланг қысқыштарының стандарттарын сақтайды, мысалы, Аэроғарыш өнеркәсібі қауымдастығының ұлттық аэроғарыш стандарттары NAS1922 және NAS1924, Автомобиль инженерлері қоғамының J1508 және т.б. Ұзындығы қысқа резеңке түтікке орнатылған бұрандалы қысқыштар жұбы "орталық жолақты" құрайды, олар көбінесе тұрмыстық ағынды су құбырларының бөліктерін бекіту үшін немесе басқа құбырлар үшін икемді жалғау ретінде (туралау қиындықтарын түзету үшін немесе бөліктердің салыстырмалы қозғалысынан құбырдың зақымдануын болдырмау үшін) немесе шұғыл жөндеу үшін қолданылады. Олар сондай-ақ аз мөлшерде қуат берудің қарапайым құралы ретінде ұқсас мақсатта пайдаланылуы мүмкін. Ұзындығы қысқа шланг екі білік арасында бекітіледі, онда шлангтың икемділігімен діріл немесе туралаудағы өзгерістер жұмсатылуы мүмкін. Бұл техниканы әзірлеу зертханасында макеттер жасау үшін қолдануға болады. Осы типтегі қысқышты 1921 жылы Кент графтығының Гиллингем қаласында L. Robinson & Co (Gillingham) Ltd. компаниясын құрған бұрынғы Корольдік теңіз күштерінің командирі Ламли Робинсон ұсынды. Компания Jubilee Clip тауарлық белгісіне ие. Шлангтарға арналған ұқсас қысқыштардың түрлеріне Marman қысқышы жатады, ол да бұрандалы лента мен қатты бұрандаға ие. Бір-біріне кірісетін пластикалық қысқыштар, мұнда үлкен Fin Clip Base қажетті қысымға дейін жауынды жабыстыру және бір-біріне бекіту үшін жасалған. T-тұтқалар жоғары қысымды құбырлар мен шлангтар үшін, мысалы, турбо қысымды құбырлар мен жоғары қысымды қозғалтқыштар үшін салқындатқыш құбырлар үшін арналған. Бұл тұтқаларда ауыр жұмыс істейтін шлангтарды сенімді бекіту үшін ілгектің екі жартысын бірге тартатын кішкентай бұранда бар.

Жазғы тұтқалар

Көктемгі қысқыштар әдетте бір жағында шетінен ортаға қарай тартылған тар тілімшесі, ал екінші жағында екі жағынан да тар тілімшелері бар етіп кесілген көктемді болаттан жасалады. Осы тілімшелердің ұштары сыртқа қарай иіліп, жолақ тілімшелермен бірігіп, сақина пішіміне оралады. Қысқышты пайдалану үшін ашық тілімшелер бір-біріне қарай басылады (әдетте қысқыш пайдаланылады), сақинаның диаметрі ұлғаяды, содан кейін қысқыш шлангқа, шыршаға орналасатын бөлігінен өтетіндей жылжиды. Шланг шыршаға орналастырылады, қысқыш қайтадан кеңейтіліп, шлангтың шырша үстіндегі бөлігіне жылжиды, содан кейін босатылып, шлангты шыршаға қысып бекітеді. Осы конструкциядағы қысқыштар жоғары қысымға немесе үлкен шлангтарға сирек қолданылады, себебі олар жеткілікті қысқыш күшін жасау үшін көп мөлшерде болатты қажет етеді және тек қол құралдарымен жұмыс істеу қиынға түседі. Олар көбінесе автомобильдердің салқындату жүйесіндегі бірнеше дюйм диаметріндегі шлангтарда қолданылады, мысалы, сумен салқындатылатын Volkswagen автомобильдерінің көпшілігінде. Көктемгі қысқыштар, әсіресе, басқа бекіткіштерге тар және қол жеткізу қиын бұрыштардан бекіткіш құралдарды қажет ететін шектеулі немесе басқа да қолайсыз орындарда қолдануға ыңғайлы. Бұл оларды автомобиль қозғалтқыштарында және компьютерлік су салқындату жүйелерінде шыршалы қосылыстарды бекіту сияқты қолданбаларда кең таралған етті. Көктемгі қысқыштардың тағы бір түрі, әдетте тек вакуумдық шлангтарда қолданылады, ол жай ғана иілген көктемді болат сымынан жасалған, ұштары тұтқа беру үшін иіліп тұрады. Олар стандартты көктемгі қысқыштар сияқты қолданылады, бірақ тек қолмен қысылады және өте аз қысқыш күшін береді. Олар шлангты тек аз қысыммен ұстап, шлангтың шыршадан сырғып кетпеуіне көмектеседі.

Сым қыстырғыштар

Сым қыстырғыштар көбінесе болаттан жасалған қалың сымнан тұрады. Сым алдымен тығыз U пішініне бүгіліп, содан кейін бір ұшы екіншісіне жабысып, сақина тәрізді болады. Соңында ұштары сыртқа қарай бүгіліп, кесіледі. Бір ұшына бекітілген гайка, екінші ұшына бұранда орнатылады. Бұранданы қысқанда сымның үстіне жатқан ұштары ажыратылып, сым сақинасы шлангты қысып бекітеді. Осы конструкцияның мақсатын түсіну үшін қосылысты герметтеу бөлімін қараңыз.

Құлақ тұтқалары

Құлақ тіреуіштері әдетте тот баспайтын болаттан жасалған, бір немесе бірнеше "құлақ" немесе жабылатын элементтері бар лентадан тұрады. Тіреуіш жалғанатын шланг немесе түтіктің ұшына орналастырылады, ал әрбір құлақты арнайы қыстырғышпен құлақтың табанынан жапқанда, лентаны тартып, лента шлангтың айналасын қысыммен қамтиды, тұрақты деформацияланады. Тіреуіштің мөлшері орнату кезінде құлақтың (құлақтардың) дерлік толығымен жабылуын қамтамасыз етуі керек. Осы типтегі тіреуіштің басқа да ерекшеліктері: шланг немесе түтікті шоғырландырылған қысыммен қамтамасыз етуге арналған тар лента ені; және тіреуіш құлағының тұрақты деформациясына байланысты бұзуға қарсы кедергі. Егер тіреуіш құлағын жабу өндіруші ұсынған нұсқауларға сәйкес орындалса, ол әдетте тұрақты жақ күшін қамтамасыз етеді, ал герметизация әсері компоненттердің толеранттылық ауытқуларына тым сезімтал болмайды. Кейбір тіреуіштерде шланг немесе түтік термиялық немесе механикалық әсерлерден жиырылғанда немесе кеңейгенде серпімді әсер беруге арналған ойыстар бар. Қадамсыз құлақ тіреуішін Швейцарияның Хорген қаласында Ханс Оэтикер ойлап тапты, ол тіреуіштің ішкі шеңберінен қадамдарды немесе кеңістіктерді жояды. Бұл біркелкі қысым мен 360° герметизацияны қамтамасыз етеді. Мұндай қадамсыз тіреуіштер жұқа қабырғалы шлангтарды қолдануға және жоғары сақталатын жүктемелерге ие болуы мүмкін қосымшаларға жақсы сәйкес келеді. Бұл оларды қалыпталған пластиктер немесе автомобиль өнеркәсібінде жиі қолданылатын басқа да пластикалық емес материалдар сияқты, герметизациялау қиын қосымшалар үшін қарастыру қажеттігін білдіреді.

Басқа әдістер

Шлангтарды немесе құбырларды бекіту үшін көптеген басқа әдістерді қолдануға болады, мысалы, қысым фитингтері (нейлон немесе жұмсақ металлдан жасалған гильза фитингтің тартылуы арқылы шлангқа қысылады), итеру арқылы орнатылатын фитингтер (шланг қысымды қаптаманың ішіне салынады, осылайша шлангқа түсетін күш қаптаманы қысып бекітеді), қысыммен бекітілетін фитингтер (шлангқа қатты сымыр қысылады), қысқыш фитингтер (шлангтың екі жағынан екі бөлік қысылып бекітіледі, көбінесе бақша шлангтарында кездеседі), қысымды ленталар (құрттық ленталарға ұқсас, бірақ бұранда/жіп орнына қысым қолданылады) және тағы да көптеген түрлері бар. Дегенмен, бұл құрылғылар әдетте шланг қысқыштары деп аталмайды.

Пайдалану және қолдану

Шланг қыстырғыштары көбінесе автомобиль және үй шаруашылығы сияқты орташа қысымға арналған. Жоғары қысымда, әсіресе үлкен диаметрлі шлангтарда, шлангтың сырғып кетпеуі немесе ақау пайда болмауы үшін қыстырғыштың өте ауыр болуы керек, ол оны кеңейтетін күштерге қарсы тұруы тиіс. Мұндай жоғары қысымды қолданулар үшін әдетте қысымды қосылыстар, қалың қысымды бекіткіштер немесе басқа конструкциялар қолданылады. Шланг қыстырғыштары көбінесе тікелей мақсатынан өзгеше қолданылады, және қандай да бір нәрсені қысуға қажет болғанда, соқпақ лентаның берік нұсқасы ретінде жиі пайдаланылады. Бұрандалы ленталы түрлері ерекше күшті болып, басқа түрлеріне қарағанда сантехникалық емес мақсаттарда көбірек қолданылады. Осы қыстырғыштарды белгілерді орнатудан бастап, төтенше (немесе басқа) үй жөндеулерін жасауға дейін алуан түрлі мақсаттарда қолдануға болады. Тағы бір пайдалы ерекшелік: құрт тәрізді механизмді шланг қыстырғыштарын бір-біріне тіркеп, ұзын қыстырғыш жасауға болады, егер сізде бірнешеу, жұмысқа қажетті ұзындықтан қысқалары болса. Шланг қыстырғыштарымен құрастырылған заттардың мысалдары: GMP Cricket үлгілі тікұшақтың құйрық бөлігі, қолдан жасалған газ скутері, уақытша құбыр тіректері, үйдің шатырындағы теледидар және қысқа толқынды антенналарға бекіткіштер, сондай-ақ автомобильдің дерлік барлық бөліктері. Шланг қыстырғыштары ауыл шаруашылығында да кеңінен қолданылады. Олар сусыз аммиак шлангтарында қолданылады және болат пен темір қоспасынан жасалады. Сусыз аммиак шлангтарының қыстырғыштары көбінесе тот басу мен коррозияны болдырмау үшін кадмиймен қапталады.

Тығыздау және механикалық беріктігі

Көптеген шланг қыстырғыштарының негізгі мақсаттарының бірі – шланг пен тиісті ұштың арасында тығыз жабысуды қамтамасыз ету, соның арқасында жұмыс сұйықтығының сыртқа шығуына жол бермеу. Осы мақсатта олардың конструкциясы барлық жағынан тең қысым жасауға, тігіздік бұзуға әкелетін кеңістіктерге жол бермеуге бағытталған. Мысалы, сымды қыстырғыштарды қарастырайық. Бір қарапайым конструкция – шлангтың айналасына сым орау, оның бір ұшы гайкаға, екінші ұшы бұрандаға бекітіліп, сымды тартып, ұштарын жақындату. Бірақ мұндай конструкция бұранда астында қысым жасалмаған кеңістік қалдырады, бұл сұйықтың ағуына себеп болады. Осы мәселені шешу үшін, ұштары біріне-бірі жабысып, кейін ажыратылатын, күрделірек және аз сенімді конструкция қолданылады. Бұл конструкция шлангтың бүкіл шеңбері бойынша қысымды қамтамасыз етеді. Тығыз жабысуды қамтамасыз ету үшін тиісті ұш, шлангтың мойны немесе бейнеленген түтік тегіс болуы керек және сызаттардан, зақымдардан немесе ластанудан таза болуы тиіс. Ілініп қалған шлангты кесіп алуға болмайды, себебі бұл тиісті ұшқа сызаттарды қалдырып, ағып кетуге себеп болуы мүмкін. Шланг қыстырғышының тағы бір мақсаты – шлангты тиісті ұшқа, шлангтың мойнына немесе бейнеленген түтікке механикалық түрде бекіту. Мұны істеу үшін қыстырғыш әдетте шлангтың бірінші тірегінің артында немесе шлангтың мойнының немесе бейнеленген түтіктің шетіндегі дөңгелек бөліктің артында орналастырылады. Егер шланг сырғыса, қыстырғыш тиісті ұш немесе дөңгелек бөлік үстінен өтуі керек. Осылайша шланг тиісті ұшқа, шлангтың мойнына немесе бейнеленген түтікке сенімді бекітіледі.

Сипаттамалар

АҚШ-та SAE International J1508 спецификациясын сақтайды, ол бұрандалы, серіппелі және Т-тәрізділер сияқты отыз екі түрлі шланг қысқыштарын қамтиды. Сонымен қатар, ол шлангтардың тығыздығын сынау үшін J1610 спецификациясын ұстап тұрады. АҚШ Армиясының TACOM-ы Қорғаныс министрлігі үшін шланг қысқыштарын стандартты түрде сатып алуды қамтамасыз ететін Сауда тауарының сипаттамасын (CID) A A 52506 қолданады; CID SAE спецификацияларына сілтеме жасайды. 1994 жылы CID шланг қысқыштарына арналған WW C 440 федералдық спецификациясын тоқтатып, орнына келді.