Кіріспе

Құс түрі

Есекқой (Ephippiorhynchus senegalensis) – Ciconiidae тұқымдасына жататын ірі су құсы. Бұл кең таралған түр, Сахара асты Африкасында Судан, Эфиопия және Кениядан Оңтүстік Африкаға дейін, сондай-ақ Батыс Африкадағы Гамбия, Сенегал, Кот-д'Ивуар және Чад елдерінде қоныстанады. Оңтүстік Африкада жоғалу қаупі төнген түр деп есептеледі. Бұл Азия мен Австралияда кең таралған қара мойынды есекқойдың жақын туысы, Ephippiorhynchus туысының жалғыз өкілі.

Сипаттама

Бұл - биіктігі 150 см-ге, ұзындығы 180 см-ге және қанатының кеңдігі 230-240 см-ге жететін үлкен құс. Жоғарыда айтылған тар диапазонды биіктіктер жарияланғанымен, тұтқында ересек қарасақалды лепеспелердің биіктігі 150 см-ге дейін жететіні хабарланады. Аталық еркек аналықтан ірілеу және салмағы ауыр, салмағы 4.6-5.8 кг аралығында, орташа массасы 5.3 кг. Аналық әдетте 4.3-5 кг аралығында, орташа массасы 4.6 кг. Ірі лепеспелердің арасында қарасақалды лепеспе екі ірі Leptoptilos және Жабиру лепеспесімен мөлшері жағынан жақын, бірақ басқа ең ірі лепеспелерге қарағанда ұзынырақ, жіңішке мойны және сәл ұзын аяқтары бар, сондықтан қарасақалды лепеспе – осы тұқымдастың ең биік қазіргі түрі болуы мүмкін. Жыныстарды аналықтардың алтын сары, ал аталықтардың қоңыр сары және сары түсті маскасы арқылы оңай ажыратуға болады. Сондықтан бұл түс бойынша жыныстық диморфизмді көрсететін сирек лепеспелердің бірі. Оның қауырсындары өте әдемі; ұрғашы және еркек екеуі де отырғанда бірдей көрінеді, бірақ аналық ұшып бара жатқанда негізгі қауырсындарында көбірек ақ түс байқалады. Басы, мойны, арқасы, қанаттары мен құйрығы көк қара түсті, ал дененің қалған бөлігі мен негізгі ұшу қауырсындары ақ түсті. Жас құстардың қауырсын түсі қоңыр сұр. Үлкен мүсілі қызыл түсті, қара жолақпен және сары түсті алдыңғы қалқанмен ("саяқ") жабдырылған. Аяқтары мен табандары қара түсті, бірақ тізе буындары қызғылт. Кеудесінде көбейген кезде түсі қараңғылайтын терінің жалаңаш қызыл бөлігі бар.

Мінез-құлық

Олар ұядағы шамалы дыбыстан басқа үнсіз. Көптеген сарыбас сияқты, олар мойындарын созып ұшады, қасқыр сияқты артқа тартып ұшпайды; ұшу кезінде үлкен, ауыр мүңкісі іштің төменгі жағынан сәл төмен қарай сағады, бұл оларға ерекше келбет береді. Бұл оларды алыстан көрінсе де оңай тануға мүмкіндік береді. Олардың үлкен мөлшері мен ұшу кезіндегі ерекше сыртқы түріне байланысты, бұл түр "үлкен құс" және конгамато сияқты құпия жаратылыстардың негізі болуы мүмкін деп есептеледі.

Тіршілік ету ортасы

Континенттік масштабта, басқа тұрымтайлар жоқ аймақтарға қарағанда, ашық су көлемі көп қорғалған аймақтарды артық көреді. Олар тропикалық жазықтардағы орманды батпақтарда және басқа да су тасқынына ұшырайтын жерлерде көбейеді. Ағашқа үлкен, терең таяқтан ұя салады, әрқайсысының салмағы шамамен бірден беске (әдетте екі-үш) дейін ақ жұмыртқа туады. Инкубация кезеңі 30–35 күнге созылады, ал балапандар ұшып кетуге дейін тағы 70–100 күн қажет, жас балапандар көбінесе келесі көбейту маусымына дейін ата-аналарының аумағында қалады.

Тамақ және азықтандыру

Қайыс мойынды тұтқа (Ephippiorhynchus senegalensis) жем іздеу кезінде өзінің ұзын тұмсығын суға батырып, соққымен ұстап алады, осылайша лай мен өсімдіктердің арасынан да жем іздейді. Ол көзбен байқау арқылы да аң аулайды. Бір зерттеуде 255 минуттық бақылау кезінде табысты аулаудың 71% көру арқылы, ал 29% сезіну арқылы жасалған. Олар көбінесе балықтар, соның ішінде өкпелі балықтар (Protopterus spp.) және сомдар (Clarias spp.) сияқты су жануарларымен қоректенеді. Ірі балықтарды ұстағанда, оларды жағалауға алып келіп, балықты баспен жұту алдында кеуде қанаттарын кесіп тастауы мүмкін. Қайыс мойынды тұтқалар бақалар, ұлулар, кішкентай сүтқоректілер, құстар, жыландар, шегірткелер, термиттер және су қоңыздары сияқты басқа да жемдерді мүмкіндігінше ұстап алады. Оның сипаттамасы жиі қате түрде "жабиру" деп беріледі, ол Оңтүстік Америкалық туыс түрі. Үшінші династияның фараоны Хаба бұл иероглифті өзінің есіміне қосты (Jiménez Serrano 2002). Бұл түрдің алғашқы бейнелері Кеш додинастикалық кезеңге (б.з.д. 3150 жылға дейін) жатады, ал бейнелердегі өзгерістер ежелгі Египеттен бастап түрдің таралған ареалының қысқаруын анықтауға көмектеседі, бұл қалалардың өсуі мен құрғақшылықтың күшеюіне байланысты болуы мүмкін (б.з.д. 2686–2181 жылдар).