Кіріспе
Төменгі сүексіздікке медициналық ем
Сүексіздікке арналған дәрілер, сондай-ақ сүексіздік тудыратын препараттар, репродуктивті ұрықтылықты арттыратын дәрілер болып табылады. Әйелдер үшін сүексіздікке арналған дәрілер жұмыртқалықтың фолликулаларын дамытуға көмектеседі. Ерлер үшін ұрықтылықты арттыруға арналған дәрі-дәрмектердің таңдаулары өте шектеулі. Жұмыртқалық қызметін күшейтетін препараттар гонадотропин босататын гормон, эстроген антагонисттері немесе гонадотропиндер ретінде жіктеледі. Емдеуді таңдау кезінде төрт маңызды фактор қарастырылады: тиімділік, емнің ауыртпалығы (мысалы, инъекциялардың жиілігі және дәрігерге бару), қауіпсіздік және қаржылық шығындар.
Гонадотропинді босататын гормон
Гонадотропин босататын гормон (GnRH) немесе гонадотропин босататын гормонның кез келген агонисі (мысалы, Lupron) лютеинизациялау гормонымен (LH) бірге инфузиялық сорғы арқылы қолданылып, организмдегі табиғи гормон өндірісін имитациялауға мүмкіндік береді. GnRH денедегі алдыңғы гипофизден гонадотропиндердің (LH және FSH) бөлінуін стимуляциялайды. Бұл емдеу әдісі сүйексіздікке шалдыққан әйелдердің белгілі бір тобы үшін арналған және олардағы овуляция деңгейі 90% және жүктілік деңгейі 80% немесе одан да жоғары көрсеткіштерді құрайды.
Антиэстрогендер
Антиэстрогендер эстрогеннің әсерін тоқтатады, оған селективті эстроген рецепторларын модуляциялаушылар (СЕРМ) және ароматаза ингибиторлары жатады.
Селективті эстроген рецепторларын модуляциялау құралдары
Кломифен – селективті эстроген рецепторларының модуляторы (СЕРМ). Бұл – ең көп қолданылатын фертильділікке арналған дәрі. Осы кластағы басқа препараттарға тамоксифен және ралоксифен жатады, бірақ олардың екеуі де кломифендей тиімді емес, сондықтан фертильділік мақсатында олар аз қолданылады. Олар гипоталамуста эстрогеннің теріс кері байланысын тежеу арқылы овуляцияны күшейтуде қолданылады. Эстрогеннің теріс кері байланысы тежелген кезде гипоталамус GnRh секрециялайды, ол алдыңғы гипофизді LH және FSH секрециялауға ынталандырады, бұл овуляцияға көмектеседі. Кломифенге жауап ретінде, көбінесе поликистоздық жұмыртқа синдромы (ПЖС) бар әйелдердің 60-85%-ы сәтті овуляциялайды, ал жалпы жүктілік деңгейі 30-40% құрайды.
Ароматаза ингибиторлары
Негізінен, емшек безінің қатерлі ісігін емдеуде қолданылса да, ароматаза ингибиторлары (әсіресе, жалпы қолданыстағы летрозол) овуляцияны стимуляциялауда да қолданылады. Ароматаза ингибиторлары – поликистоздық жұмыртқаша без синдромы (ПЖЖС) бар әйелдерді емдеуге жиі қолданылатын фертильділік емдеуі. Кломифенмен емделген ПЖЖС-і бар әйелдердегі тірі туу көрсеткіштерін летрозолмен салыстырған мета-талдау, летрозол тірі туу көрсеткіштерін жоғарылататынын көрсетті. Дегенмен, овуляцияны стимуляциялау әлі де тіркелмеген қолданыс болып табылады, бұл оның қолданылуына әсер етеді.
Гонадотропиндер
Гонадотропиндер – гонадаларды (жатыршалар мен жұмыртқалық бездерді) стимуляциялайтын ақуыз гормондары. Медициналық мақсаттар үшін оларды постменопаузалық әйелдердің зәрiнен немесе генетикалық модификация және бактериялық рекомбинация арқылы алуға болады. Рекомбинантты ФСГ-ның мысалдары – Фоллистим және Гонал Ф, ал Луверис – рекомбинантты ЛГ. ФСГ және рекомбинантты ФСГ аналогтары негізінен бақыланатын овуляцияның гиперстимуляциясы, сондай-ақ овуляцияны индукциялау үшін қолданылады. Овуляцияны индукциялауда алынған және рекомбинантты ФСГ-ның тиімділігі туралы пікір қақтығыстары болды; алайда, 1726 әйелге жасалған 14 зерттеудің мета-талдауы клиникалық жүктілік немесе тірі туған нәрестелер көрсеткіштерінде ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетті. Пременопаузалық әйелдердегі химиотерапиялық ем жұмыртқалық резерв пен функциясын нашарлатуы мүмкін, гонадотоксикалық әсерлері уақытша немесе тұрақты сүйексіздікке және ерте жұмыртқалық жеткіліксіздігіне (ЭЖЖ) дейін жетеді. Химиотерапиямен шақырылған жұмыртқалық зақымдануының ұсынылған механизмдері: өсіп келе жатқан фолликулалардың апоптозы, строма жасушаларының фиброзы және қан тамырларының зақымдануы, нәтижесінде ишемия. Сүексіздікті сақтаудың бірінші қадамдары химиотерапияны бастар алдында эмбриондар мен ооциттерді сақтауды қамтиды, бірақ бұл әдістер гонадальдық функцияны сақтауға көмектеспейді. GnRH агонисттерімен ем салыстырмалы түрде төмен қауіп, уақыт және шығындармен байланысты. Гонадотропин-босатылатын гормонмен (GnRH) бірге химиотерапия жүргізудің спонтанды менструация мен овуляцияның қайта басталу ықтималдығын арттыратынына дәлелдер бар. Алайда, бұл бірге қолданылатын ем жүктілік деңгейін жақсартпағаны анықталды.
Адамның хориондық гонадотропині
Адам хорионы гонадотропині (ХГЖ), сонымен қатар " жүктілік гормоны " деп те аталады, жүктілік кезінде қалыпты жағдайда өндірілетін және репродукция процесінде маңызды рөл атқаратын гормон. Ол плацентация кезеңінен бастап, ерте эмбрионның дамуына дейін жүктілікті сақтауда маңызды.
Ерлер
Олигоспермияны емдеу негізінен гипогонадизмге алып келетін эндокриндік және жүйелік бұзылыстар сияқты жатқан себептерге бағытталған. Әдетте, басқа да көмекші репродуктивтік технологиялар қолданылады. Ароматаза ингибиторларын қолданудың сперматогенезді жақсартуға FDA-ның тікелей көрсетілімі болмаса да, тестолактон плацебомен салыстырғанда тиімді екені көрсетілген. Кломифенді ерлердің сүйексіздігіне қолдануға FDA-ның тікелей көрсетілімі болмаса да, ол 1960 жылдан бері тағайындалып келеді. Селен, коэнзим Q10, L-карнитин, фолий қышқылы, мырыш, эйкозапентаеной қышқылы (EPA) және докозагексаеной қышқылы (DHA) сияқты витаминдер мен минералдардың комбинациялары ерлердің сүйексіздігін жақсартады, бірақ зерттеулер мен қатысушылардың шамалы санына байланысты, қосымша клиникалық зерттеулер қажет. Фолий қышқылы мен мырыштың бірлескен қолданылуы плацебомен салыстырғанда сперматозоидтардың концентрациясы мен морфологиясына статистикалық жағынан маңызды әсер етеді. Д витаминінің қан сарысуындағы концентрациясы мен ерлердегі сперматозоидтардың сапасы арасындағы байланысқа дәлелдер бар, бұл сперматозоидтардың қозғалғыштығы және прогрессивті қозғалғыштығы арқылы сипатталады. Ерлердің сперматозоидтарының сапасына генетикалық факторлар да әсер ететінін ескере отырып, нәтижелерді сақтықпен бағалау керек. Антиоксиданттарды, мысалы, пентоксифиллинмен толықтыру ерлердің сүйексіздігін арттырады деген айғақтар жеткіліксіз. 2017 жылдың қыркүйегіне дейін, сүйексіздікке қатысты мезенхималық сабақты жасушалар терапиясы жануарлар үстінде зерттелді, бірақ клиникалық сынақтарға енгізілген жоқ. Сүйек кемігінен және кіндік бауынан алынған сабақты жасушалар жануарларда сүйексіздікті қалпына келтіруде ең жоғары тиімділік көрсетті, бірақ тиімділігін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. 2019 жылға қарай, сүйексіздікке арналған препараттарды қолданғанда жұмыртқа безінің қатерлі ісігіне шалдығу қаупінің артуын көрсететін зерттеулер болды. Алайда, зерттеулердің аз санына, бақылау мерзімінің қысқа болуына және басқа да ықпал ететін факторларға байланысты бұл қауіптің деңгейі белгісіз. Бұл деректердің дұрыстығына пациенттердің субъективті бағалаулары, аз субъектілер саны және басқа да шатастыратын факторлар әсер етуі мүмкін.
Жұмыртқалық гиперстимуляция синдромы
Эстроген антагонисттері мен гонадотропиндер бірнеше фолликулаларды және басқа да аналық без гормондарын ынталандырып, көп бала туу қаупін және аналық бездің гиперстимуляциялық синдромын (АХСС) тудыруы мүмкін. АХСС дамуы hCG-ні енгізуге байланысты және тамыр эндотелийлік өсу факторы (VEGF) арқылы жүзеге асады. АХСС – жұмыртқалық бездердің цистикалық үлғаюымен сипатталады. Көп бала туу, мерзімінен бұрын босану, төмен салмақ, преэклампсия және нәрестелердің өлім-жітімі қаупінің артуы сияқты күрделенген тәуекелдерге байланысты ерекше зиянды. Көмектесетін репродуктивтік технологиялар (КРТ) арқылы үштік туу көрсеткіштері төмендесе де, экстракорпоральды ұрықтану (ЭКО) нәтижесінде туған балалардың 50%-дан астамы көп балалы босану болып табылады. Дегенмен, 4%-8% ЭКО клиникалары өз деректерін Ауруларды бақылау және алдын алу орталығына (CDC) ұсынбайтындықтан, өлшеуде шектеулер бар.
Ұсынысты тоқтату
Тұқым қуалаушылық емдеудің барлық түрлері мен емдеу кезеңінде емдеуді тоқтатудың басты себептері – «емдеуді кейінге жылдыру, физикалық және психологиялық жағдай, қарым-қатынастағы және жекелеген мәселелер».