Кіріспе

Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы муниципалитет

Санта-Мария – Бразилияның ең оңтүстік штаты Рио-Гранде-ду-Сулдың орталық аймағындағы муниципалитет (município). 2020 жылы оның халқы 283 677 адамды құрады, ал жалпы ауданы – Санта-Мария штаттың 5-ші ірі муниципалитеті және оның микроаймағындағы ең ірісі. Санта-Мария қаласы жиі "Рио-Грандидің жүрегі" (португал тілінен: "Coração do Rio Grande") деп аталады, себебі қала штаттың географиялық орталығында орналасқан.

Тарих және маңызы

Санта-Марияның алғашқы тұрғындары – Коксильха-ду-Пау-Финкадо аймағында қоныстанған Минуано тайпасы және төбелерде тұрған Тапе тайпасы болды. Испан және португал отарлаушылары келгеннен кейін, бұл шекара аймағында қарсыласатын топтар арасында көптеген шайқастар өтті. Соңында, 1797 жылы екі отар арасындағы шекара комиссиямен (1ª Subdivisão da Comissão Demarcadora de Limites da América dat lit Meridional) белгіленді. Бұл комиссия қазіргі Санта-Мария орналасқан жерге лагерь құрды. Лагерь Acampamento de Santa Maria деп аталды, кейіннен оған Boca do Monte деген қосымша есім берілді. 1828 жылы Сисплатин соғысында қазіргі Уругвай халқына қарсы күресу үшін жалданып келген немістерден құралған 28-ші шетелдік батальон келді. Соғыстан кейін көптеген сарбаздар Санта-Марияда қалды, осылай неміс отарлауының бастауы болды. 1857 жылы Санта-Мария Кашоэйра-ду-Сулдан бөлініп, қала (вила) мәртебесіне ие болды. Муниципалитет 1857 жылдың 16 желтоқсанында құрылып, 1858 жылдың 17 мамырында ресми түрде іске қосылды.

Республикалық кезең

Республикалық кезеңде қалада қырағылық пен алабұрлыс болды. 1893 жылғы Федералистік көтеріліс кезінде қаланы революционерлер батальоны басып алды, ал 1923 жылғы революция кезінде Кларестино Бенто аймақтағы казармаларға шабуыл жасады, бірақ сәттіліксіз аяқталып, 4 адам қаза тауып, 7 адам жарақат алды, бұл революцияның қаза болғандармен соңғы қақтығысы болды. 1926 жылы 5-ші атты әскер артиллериясы полкі мен 7-ші жаяу әскер полкі өз лейтенанттарының басшылығымен көтеріліс ұйымдастырып, қалаға оқ атып, шамамен 700 адамнан тұратын 1-ші атты әскер полкіне шабуыл жасады. Әскери бригада көтерілісшілермен екі күнге жуық шайқасты, нәтижесінде көтерілісшілер жеңілді. Бұл күн қалада "Бомбалау күні" деп белгілі болды. 1910 жылдан бері қала Санта-Мария Рим-католик діншілігінің орталығы болып табылады және жыл сайын "Romaria da Medianeira" деп аталатын Nossa Senhora Medianeira-ға арналған маңызды Рим-католик фестивалін өткізеді (Медианера немесе Медиатрикс – бұл біздің Анамыздың аты, ол Италияның Венеция қаласында пайда болған). Жыл сайын Бразилияның түкпір-түкпірінен жүздеген мың адам осы тойға қатысады. Өзінің стратегиялық географиялық орналасуының арқасында Санта-Марияда үлкен әскери күш орналасқан, оның ішінде Бразилия әуе күштерінің Санта-Мария әуе базасы (онда төрт бөлімше бар) және Оңтүстік әскери басшылығының 3-ші армия дивизиясы бар. 2011 жылы неміс қорғаныс компаниясы Krauss Maffei Wegmann GmbH & Co. KG (KMW) Бразилия армиясы үшін ескі танктерді жөндеу және жаңаларын өндіру туралы келісімге келді, соның нәтижесінде Санта-Марияда зауыт ашылды. Осыдан кейін қала "Қоралды астана" (порт. Capital dos Blindados) деген жаңа лақап атқа ие болды. 2013 жылдың 27 қаңтарында "Kiss" түнгі клубында музыкалық топтың өнер көрсету кезінде пиротехниканы дұрыс пайдаланбағандықтан өрт шықты, ол клубта қолданылатын дыбысты өткізбейтін материалға (акустикалық көбікке) тікелей тиіп кетті. Қашып кету кезінде тұншығудан, тапталудан немесе оқиғадан кейінгі күндер мен айларда туындаған асқынулардан барлығы 242 адам қаза тапты. Өрт шыққан кезде түнгі клубта шамамен 1500 адам болған деген хабар тарады.

Халық саны

Санта-Мария – Порту-Алегре, Каксиас-ду-Сул, Пелотас және Каноас қалаларынан кейін Рио-Гранде-ду-Сул штатының бесінші ірі қаласы. Қала тұрғындарының көп бөлігі неміс және итальян тегінен шыққан. Бұл штаттың орталық аймағындағы ең ірі қала, аймақтың халқының 36,40% осы қалада шоғырланған. 2000-2010 жылдар аралығында Санта-Мария қаласының халқы 6,00% өсті. Муниципалитет құрамында 10 аудан бар. Санта-Мария қаласының өзі қалалық Сейті ауданында (Distrito Sede) орналасқан, ол 8 әкімшілік аймаққа (административтік аймақтарға) бөлінеді, олар өз кезегінде 40 баирроға (шағын аудандарға) бөлінген. Муниципалитет халқының шамамен 95% Сейті ауданында шоғырланған. Ауданның бірі – Пальма.

Экономика

Экономика қызмет көрсету, өнеркәсіп, мемлекеттік қызметтер және ауыл шаруашылығы негізінде құрылған. 2006 жылы 934 трансформациялық өнеркәсіп орны болды, онда 6344 жұмысшы еңбек етті. Саудада 12180 адам, мемлекеттік басқаруда 4783 адам, денсаулық сақтау саласында 3799 адам, ал білім беру саласында 6362 адам жұмыс істеді. Ауыл шаруашылығы секторында 2335 мекеме болды, онда 7000 адам жұмыс істеді. Басты шаруашылық қызметтері – 2006 жылы 100 000-нан астам басқа иек басқан мал шаруашылығы, күріш, жүгері, соя және бидай өндіру.

Көлік

Санта-Мария – маңызды тас жол және теміржол торабы. Қала Бразилияны басқа Меркосуль елдерімен байланыстыратын стратегиялық жағдайда орналасқан, негізінен келесі тас жолдар арқылы:

BR 158 – Санта-Марияны Рио-Гранде-ду-Сулдың солтүстігімен және оңтүстік-батысымен байланыстырады, Аргентина шекарасындағы Уругвайана қаласына және Уругвайдағы Ривера қаласына қатынауға мүмкіндік береді. BR 287 – шығыс-батыс бағытындағы тас жол, қаланы штаттың астанасы Порто-Алегреге қосып тұрады. Теміржол көбінесе ауыл шаруашылығы өнімдері, автомобиль бөліктері және азық-түлік сияқты жүктерді тасымалдау үшін пайдаланылады. Санта-Мария Кашоэйра-ду-Сул өзен терминалынан шалқары орналасқан, бұл Жакуи өзені арқылы Порто-Алегре портына кемемен тасымалдауға, ал одан Атлант мұхитына Лагоа-дос-Патос арқылы өтуге мүмкіндік береді. Санта-Мария әуежайы қала орталығынан шалқары, Камоби ауданында орналасқан. Ол үлкен ұшақтарды қабылдауға қабілетті және Порто-Алегре, Санто-Анхело және Уругвайана қалаларына күнделікті рейстер ұсынады. Санта-Мария әуе күштерінің базасы ALA4, Бразилия әуе күштерінің ең маңызды базаларының бірі, Санта-Марияда орналасқан және әуежаймен бірнеше нысандарды бөліседі.

Басқа қалаларға дейінгі қашықтық

Санта-Мария — Порту-Алегри: Санта-Мария — Пелотас: Санта-Мария — Крус-Алта: Санта-Мария — Уругвайана: Санта-Мария — Пассо-Фундо: Санта-Мария — Кашиас-ду-Сул: .

Білім

Санта-Марияның танымал лақап аты – "Университет қаласы" (португалша: "Cidade Universitária") немесе "Мәдениет қаласы" (португалша: "Cidade Cultura"), себебі онда студенттер саны көп. Ең ірі университет – Санта-Мария федералды университеті 1960 жылы Жозе Мариано да Роша Фильхомен құрылған, ал жеке университет орталығы – Универсида Франсискана 1951 жылы құрылған. Қалада сондай-ақ Санта-Мария методистік университеті (FAMES) сияқты бірнеше кішкентай жеке колледждер де бар.

Өмір сапасы

Біріккен Ұлттар Ұйымының (PNUD 2000) мәліметтері бойынша, Санта-Мария Бразилияда өмір сапасы бойынша 45-ші, ал штатта 9-шы орында тұр. 2006 жылғы Fundação de Economia e Estatística – FEE деректеріне сәйкес, туған кездегі өмір күтілуі 74,01 жылды құрайды, ал муниципалитеттің демографиялық тығыздығы... Санта-Мариядағы атмосфералық ластану деңгейі төмен, себебі қалалық аймақтың көп бөлігін ластаушы өнеркәсіп салалары жоқ, бөлшек сауда және қызмет көрсету нысандары құрайды.

Спорт

Санта-Марияда екі футбол командасы бар: Интер SM және Riograndense SM. Сонымен қатар, бір американдық футбол командасы – Санта-Мария солдаттары, және бір регби командасы – Университарио регби.

Палеонтология

Қала – Рио-Гранде-ду-Сул және Бразилиядағы палеонтологияның алғашқы отаны. Санта-Марияның палеонтологиялық участалары әлемдік деңгейде белгілі. 1902 жылы Санта-Марияда ринхозавр табылды, бұл 1831-1836 жылдар аралығында Дарвиннің «Бигль» кемесімен жасаған саяхатынан бері Оңтүстік Америкадағы алғашқы қазбалардың бірі болды. Санта-Марияда туған палеонтолог Льюэллин Айвор Прайс, Бразилияның тұңғыш палеонтологтарының бірі, Бразилияның алғашқы динозавры – ставрикозаврды тапты. Қала 20-дан астам палеонтологиялық нысаны бар үлкен қазбалы қорда орналасқан. 2009 жылдың қазан айында «Санта-Мария және аймақтың қазба омыртқалы жануарлары» (Vertebrados Fósseis de Santa Maria e Região) атты кітаптың 1000 данасы тегін таратылды. Кітаптар Санта-Мариядағы мекемелерге, мектептерге және кітапханаларға жеткізіліп, аймақтағы оқытуды кеңейтуге бағытталды. Кітапты қала әкімдігі жариялады. Сонымен қатар, қала мен аймақтың балаларына палеонтология мен гаушо мәдениетін таныстыру мақсатында «Xiru Lautério e Os Dinossauros I» және «II» атты екі комикс кітабы шығарылды.