Кіріспе

Діни анттар – діни қауым мүшелерінің мінез-құлқы, амалдары мен көзқарастарына қатысты жасайтын қоғамдық серттері. Әсіресе Махаяна және Ваджраяна дәстүрлерінде буддистік дәстүрде, практика жолымен өркендеген жай ғалымдар мен монах қауымы көптеген түрлі діни анттар қабылдайды. Буддизмнің барлық мектептеріндегі монахтық дәстүрде Виная толық құқықты монахтар мен монахындардың анттарын түсіндіреді. Христиан дәстүрінде мұндай қоғамдық серттер католик шіркеуінің кенобиттері мен отшельдері, лютеран шіркеулері, англикандық қауым және Шығыс православие шіркеулері жасайды, олар арқылы кедейлік, тазалық және бағынудың евангелиялық кеңестерін немесе бенедиктиндік баламасын жариялайды. Анттар – адамның Құдайдың шақыруына ерікті жауабы ретінде қарастырылады, осы арқылы ол Киелі Рухтың ықпалымен Иса Мәсіхті тығызрақ ұстанбақ. Ант берген діни өмір салған адам вотарий немесе вотарист деп аталады. Діни ант – қоғамдық серт болғандықтан, шіркеу заңдарымен міндетті болып табылады. Оның салдарының бірі – адамның некеге тұру еркінен айырылуы. Католик шіркеуінде, қасиетті өмірге қосылу арқылы адам иерархияға мүше болмайды, бірақ клирикалық немесе мирян емес, қасиетті мемлекеттің мүшесі болады. Дегенмен, діни ордендердің мүшелері және қасиетті ордендегі отшельдер иерархияның мүшелері болып табылады.

Батыс шіркеулерінде

VI ғасырдан бері, әйел және ер монахтар Сент-Бенедикт ережесін ұстана отырып, өзінің ресми анттарында мойынсұнуға (өзін абат/абысы немесе преор/преораның басшылығына беруге), тұрақтылыққа (өзін белгілі бір монастырға міндеттеуге) және "әдеп-ғұрыпты өзгертуге" (мұнда ұрыссыз тазалық пен жеке меншіктен бас тарту кіреді) ант етеді. 12-13 ғасырларда францискандықтар мен доминикандықтар сияқты кедейлер ордендері пайда болды, олардың миссиясы қозғалмалылық пен икемділікті қажет еткендіктен, "тұрақтылық" ұғымын жоюға мәжбүр болды. Сондықтан олар, көптеген басқа ордендер мен діни қауымдастықтардың мүшелері сияқты, пәктікті, кедейлікті және мойынсұнуды мойындайды. Уәде немесе басқа да қасиетті байланыс арқылы расталған Евангелиялық кеңестердің (немесе кемелділік кеңестерінің) ресми мойындауы Шіркеу заңы бойынша міндетті. 16 ғасырдан бастап, иезуиттер мен редемптористер сияқты "тура тұратын дін қызметкерлері" осы жалпы үлгіні ұстанды, бірақ кейбіреулері орден ішіндегі ерекше миссияны немесе көзқарасты білдіретін "төртінші антты" қосты. Толыққанды иезуиттер (орден ішінде "төртінші антты иезуиттер" деп танылады) өздерінің Институтының Формуласында белгіленген кез келген миссияны орындау үшін Папаға ерекше мойынсұну ант береді. Кедей Кларалар қосымша қоршауға ант етеді. Калькуттаның Әйіншесі Сент-Тереза құрған, бірнеше ғасырдан кейін (1940 жылдары) құрылған Миссионерлер қайырымдылығы "ең кедейлердің ең кедейлеріне" арналған ерекше қызмет көрсетудің төртінші антын қабылдайды.

Католик шіркеуінде

Католик шіркеуінде діни ордендер мен қауымдардың мүшелерінің анттары Канондық құқық кодексінің 654-658 канондарымен реттеледі. Бұл – қоғамдық ант, яғни шіркеудің атынан жоғарғы адам қабылдаған ант, және олар әдетте екі мерзімге созылады: уақытша және, бірнеше жылдан кейін, соңғы ант (тұрақты немесе «мәңгілік»). Орденге байланысты уақытша ант соңғы ант беруге рұқсат берілгенге дейін бірнеше рет жаңартылуы мүмкін. Ерекшеліктер бар: мысалы, иезуиттердің алғашқы анттары мәңгілік, ал Қайырымдылық қарындастары уақытша, бірақ жаңартылатын анттарды қабылдайды. Діни ант екі түрлі болады: қарапайым ант және салтанатты ант. Ең жоғары жауапкершілікті өздерінің салтанатты, мәңгілік уәделерін бергендер көрсетеді. Бір кездері олардың арасында канондық құқықта елеулі техникалық айырмашылықтар болды, бірақ бұл айырмашылықтар 1983 жылы қолданыстағы Канондық құқық кодексімен жойылды, бірақ номиналды айырмашылық сақталды. Тек аз сандағы діни қауымдар ғана өз мүшелерін салтанатты ант беруге шақыра алады; діни қауымдардың көпшілігі жай ғана ант беруге құқылы. Тіпті салтанатты түрде ант берген қауымдарда да мәңгілік ант берген кейбір мүшелер оларды салтанатты түрде емес, жай ғана берген болуы мүмкін. Мәңгілік антпен иеленген адам шіркеудің епискобы болуға тиіс деп шешкен кезде, Папа мәңгілік антпен иеленген адамның орнын баса алады. Бұл жағдайларда жаңа епископтың орденімен байланысы бұзылады, егер епископ ешқашан мүше болмаған болса; сондықтан, мысалы, Папа Франциск сияқты адам өзінің ескі орденімен көп жылдар бойы ресми байланысы жоқ. Алайда, егер епископ жақсы мәртебелі мүше болса, оны ресми емес түрде «біздің біріміз» деп қарастырады және ол әрқашан орденнің кез келген үйінде қош келдіңіз болады. Католик шіркеуінде ерлер мен әйелдер үшін құлшылыққа бағышталған өмірдің басқа түрлері де бар. Олар евангелиелік пәктіктің, кедейліктің және мойынсұнушылықтың кеңестерін ашық мойындайды, олар антпен немесе басқа қасиетті байламмен расталады, олар канондық заңмен реттеледі, бірақ әлемде құлшылыққа берілген өмір сүреді (яғни діни институттың мүшелері ретінде емес). Мұндайлар – зайырлы институттар, епархиялық ермектер (603 канон) және құлшылыққа бағышталған қыздар (604 канон). Олар евангелиелік кеңестерді ашық мойындайды, ант немесе басқа қасиетті уәде арқылы растайды. Сондай-ақ, апостолдық өмірді ұстанатын қоғамдар да осыған ұқсас. Епархиялық ермектер жергілікті билеушінің алдында үш евангелиелік кеңесті жеке-жеке қабылдайды. Әлемде өмір сүретін құлшылыққа бағышталған қыздар діни ант бермейді, бірақ Мәсіхке жақынырақ болу үшін «қасиетті ниет» деп аталатын көпшілік алдындағы уәделерін білдіреді. Мұндай қыздарды «қасиетті тұлғалар» деп жариялайтын арнау дұғасы оларды Құдайға арналған қыздар қатарына (Ordo Virginum) қосады және оларды Католик шіркеуіндегі құлшылыққа бағышталған өмірге орналастырады.

Шығыс православие шіркеуінде

Ант беру ертедегі монастырлық негіздердің бір бөлігі болмаса да (әсіресе монахтық киім кию – бұл әлемді тастап кеткендердің ең алғашқы жазбада қалған белгісі), анттар христиандық Шығыста соқпаққа түсіру рәсімінің қалыпты бөлігі ретінде қабылданды. Бұрын адам тек рухани әкесін тауып, оның басшылығымен өмір сүретін. Монастырлық киім киген адам өмір бойына Құдайға адал болып, соған берілгендігін білдіретін. Бірақ уақыт өте келе, монахқа соқпаққа түсіру рәсімі мен ант беру рәсімдері қабылданып, монахқа шешіміне қатысты құлшыныстың қаншалықты маңызды екенін түсіндіруге мүмкіндік берді. Православ монахтарының анттары: тазалық, кедейлік, бағыну және тұрақтылық. Антты аббат немесе иеромонах рәсімді орындау арқылы береді. Жаңадан келгендерді оқып, сынақтан өткізгеннен кейін, монах немесе монахша кандидаттың рухани әкесінің рұқсатымен соқпаққа түсіріледі. Православ шіркеуінде монахтықтың үш дәрежесі бар: ряссафор (рясса киетін адам, бірақ бұл дәрежеде ант қабылданбайды), ставрофор (шапаны киетін адам) және схемалық монах (үлкен схеманы киетін адам, яғни толық монахтық киім). Соқпаққа түсіру рәсімін орындайтын адам міндетті түрде дін қызметкері болуы керек және кеміндегі кандидатты соқпаққа түсіретін дәрежедегі монах болуы керек. Дегенмен, епископ (Православ шіркеуінде ол әрқашан монах болуы керек) өзінің монахтық дәрежесіне қарамастан, монахты немесе монахшаны кез келген дәрежеге соқпаққа түсіре алады.

Джайнизм этикасы мен бес ант

Джайнизм бес этикалық міндетті үйретеді, оларды бес ант деп атайды. Бұл анувраталар (кіші анттар) джайнизмді ұстанатындар үшін, ал махавраталар (үлкен анттар) джайнизмнің жолын ұстанатын монахтар мен монах әйелдері үшін арналған. Екеуінің де моральдық ұстанымдары джайнистердің гуруға (ұстаз, кеңесші), деваға (Джина, құдай), ілімге қол жеткізе алатынын және жеке адам бес қателікten бос екенін көрсетеді: джайнизмнің нанымдарына күмән, джайнизмнің шындықтары туралы шешім қабылдамау, джайнизмнің үйретулеріне шын ниет, басқа джайнистерді тану және олардың рухани ізденістеріне құрмет. Мұндай адам джайнизмнің келесі бес антын қабылданады:
Ахимса, "қасақана зорлық-зомбылық жасамау" немесе "жарақат келтірмеу": Джайнистер қабылдаған алғашқы маңызды ант – басқа адамдарға, сондай-ақ барлық тірі жандарға (әсіресе жануарларға) зиян келтірмеу. Бұл джайнизмдегі ең жоғары этикалық міндет, ол тек іс-әрекеттерге ғана емес, сонымен қатар сөз бен ойда зорлық-зомбылықтан аулақ болуды талап етеді. Сатья, "ақиқат": Бұл ант әрқашан шындықты айту. Өтірік айтудан, жалғанды айтудан аулақ болыңыз және өтірік айтушыларды қолдамаңыз, мақтамаңыз. Астея, "ұрлық жасамау": Джайнизмді ұстанатын адам өз еркімен берілмеген нәрсені алмайды. Сонымен қатар, джайнизмнің жолын ұстанатын монах егер бір нәрсе берілсе, оны алуға рұқсат сұрауы керек. Брахмачарья, "бедеулік": Жыныстық қатынас пен сезімдік ләззаттан бас тарту джайнизм монахтары мен монах әйелдері үшін міндетті. Ал джайнизмді ұстанатындар үшін бұл ант – тазалықты сақтау, өз серігіне адал болу. Апариграха, "меншіксіздік": Бұл материалдық және рухани иелікке байланыстылықтан, құмарлық пен ашкөздіктен аулақ болуды қамтиды. Джайнизмнің монахтары мен монах әйелдері мүліктен және әлеуметтік қатынастардан толығымен бас тартады, ештеңеге ие болмайды және ешкімге байланысты болмайды. Джайнизм сондай-ақ жеті қосымша антты белгілейді, оның ішінде үш гуна врата (артықшылық анттары) және төрт шикша врата бар. Саллехана (немесе Сантхара) анты – өмір соңында джайнизм монахтары мен монах әйелдері тарихта сақтаған, бірақ қазіргі заманда сирек кездесетін "діни өлім" салты. Бұл ант бойынша адам өз қалауымен және бейтараптығымен өмірін аяқтау үшін тамақ пен суды ерікті түрде және біртіндеп азайтады. Джайнизмде бұл жанның болашақ қайта тууына әсер ететін теріс карманы азайтады деп есептеледі.