Кіріспе
Ньюман, бастапқыда 1981 жылға дейін Маунт Ньюман деп аталған, Батыс Австралияның Пилбара аймағындағы қала. Ол Перттен шамамен 1200 шақырым солтүстікке қарай және Козерог тропигінен шамамен 150 шақырым солтүстікке қарай орналасқан. Оған Ұлы Солтүстік тас жолы арқылы жетуге болады. Ньюман – заманауи кен өндіруші қала, мұндағы үйлер айналасындағы қызыл түсті шөлмен керемет контраст жасап тұрады. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Ньюманның халқы 6 456 адамды құрайды. 2007 жылы ашылған метеорит соқтығысынан пайда болған Хикман кратері Ньюманнан солтүстікке қарай орналасқан.
Тарих
Ньюман қаласы 1966 жылы Mt. Newman Mining Co. Pty Ltd (BHP-нің еншілес компаниясы) жақын маңдағы Уэйлбек тауындағы темір кен орындарын дамытуды қолдау үшін құрылған компаниялық қала ретінде, бастапқыда Маунт Ньюман атымен іргеленді. Қала атын жақын орналасқан Ньюман тауынан алған, ол 1896 жылғы 24 мамырда Куэде тифтен қайтыс болған, үкіметтік геодезист Обри Вудвард Ньюманның (әкесі Эдвард Ньюман да жас кезінде қайтыс болған) және Нанниннен Офтальмия жотасына жасаған экспедициясы кезінде 28 жасында көз жұмғандығының құрметіне аталған. Уильям Фредерик Рудалл кейін экспедицияны басқарды және қайтыс болған жетекшісінің құрметіне тауды Ньюман тауы деп атады. Бұл аймақтағы аборигендердің қоныстануы шамамен 45 000 жылға жетеді. Марту халқы Гибсон және Ұлы Құмды шөлдерінде кеңінен таралған онға жуық тілдік топтардан тұрады. Марту халқы 19 ғасырдың соңынан бастап Еуропалықтардың ішкі аймақтарға енуімен бірге өздерінің жерлерін және көшпелі өмір салтын бірте-бірте жоғалтты. Батыс зерттеулері, христиандық миссиялардың құрылуы және Мармбер Бар мен Вилунада алтынның табылуы жергілікті халықты ата-бабаларының жерінен күштеп шығаруға әкелді.
Коммерциялық аймақ және жайлылықтар
Компаниялық қалаларға тән Ньюман қаласы орталықпен жоспарланған, онда сауда орталықтары мен қонақүйлер орналасқан. Оны тұрғын үйлермен қоршалған, ал қала шетінде өнеркәсіптік қызметтер көптеп шоғырланған. Қалада екі супермаркет (біреуі Woolworths, екіншісі IGA), екі сауда алаңы, үш қонақүй және қонақүйлердегілерден бөлек үш бар/ресторан бар. Қала халқына бір ашық бассейн қызмет көрсетеді. 2017 жылдың соңында "Парнаварри" сауда орталығы (Парнаварри Nyiyaparli тілінде "бірлік" немесе "барлығы бірге" деген мағынаны білдіреді) ашылды, онда қаланың екінші супермаркеті (IGA), сондай-ақ "Dome" кофеханасы, "SportsPower" және "Chicken Treat" орналасқан. BHP бұл сауда орталығын салуға 30 миллион доллар инвестициялады. 682 кен вагоны мен сегіз локомотивтен тұратын ұзын пойыз Ньюман – Порт-Хедленд бағытында жүріп, әлемдегі ең ұзын пойыз ретінде тіркелді. Кен пойыздары әдетте 2 км-ден аса ұзын болады. Ньюман сонымен қатар Том Прайс және Парабурду сияқты жақын жердегі кен өндіру елді мекендеріне қызмет көрсетеді. "Alinta" компаниясы Ньюмендегі 180 МВт газбен жұмыс істейтін электр стансасы арқылы электр энергиясын жеткізеді, оған қоса 30 МВт/11 МВт сыйымдылығы бар "Kokam" аккумуляторы бар. Бұл станция "Roy Hill" кенішін де қамтамасыз етеді, ал желі құрылысы "Cloudbreak" және "Christmas Creek" кеніштеріне дейін жеткен.
Сәулет
1960 жылдары негізделген Ньюман қаласының сәулеті сол және келесі онжылдықтардың модернистік стиліне сай келеді, басымдықпен функционалды және әшекейлеуден немесе бөлшектеуден мүлдем бос. Қаланы болат компаниясы құрып, салғандықтан, ғимараттардың көп бөлігі болаттан жасалған қаңқалы құрылымды пайдаланады. Бұл үйлерге де қатысты, олардың көпшілігі екі дайын бөліктен тұрады, олар болат I-тәрізді бөлімге орнатылады, ал оның тіректері үйдің сыртында көрінеді. Бұл құрылыс әдісі компанияның өнімдерін көрсету ғана емес, сонымен қатар аймақтың уақыт-уақытқа ұшырайтын дауылды желдеріне қарсы тұруға мүмкіндік береді. Осы себепті көптеген үйлер жерден бірнеше сатыға көтерілген. Көптеген үйлердің қасында ыстық жаз айларында салқындату үшін үлкен кондиционерлер орналасқан.
Климат
Ньюманның климаты ыстық шөлді климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі BWh) жатады, жазда өте ыстық, қыста ылды суық болады. Жаз айларында температура көп күндер бойы немесе одан да жоғары температураға жетеді. 1998 жылдың 15 қаңтарында температура барлық уақыттағы ең жоғары көрсеткішін – жетті. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері оны жартылай шөлді климатқа жатқызуға мүмкіндік берер еді, бірақ жоғары булану немесе шөлдігі оны шөлді климатқа айналдырады. Жауын-шашын сирек түседі, бірақ жазғы муссондық ылғалдың келуі, әдетте желтоқсан айында басталып, сәуірге дейін жалғасады, ылғалдылықты арттырады және кейде күшті дауылдарға себеп болады. Қыс айлары ылды және жылы болады, күндізгі ең жоғары температуралар -6 °C-тан -7 °C-қа дейін өзгереді, ал түнгі температуралар сирек жағдайда нөлден төмен түседі.