Кіріспе

Крист Черч Спайтфильдс – 1714 және 1729 жылдар аралығында Николас Хоксмурдың жобасы бойынша салынған англикан шіркеуі. Шығыс Лондондағы Коммерциялық көшеде және қазіргі Орталық Лондонда, Лондон қаласымен шектесетін Тауэр Хамлетс ауданының батыс жағында орналасқан. Бұл шіркеу 1711 жылы Парламент актісімен құрылған Елу жаңа шіркеу салу комиссиясы үшін салынған, сонымен аталатын "Комиссияшылар шіркеулерінің" алғашқыларының бірі болды. Комиссияның мақсаты – жерлерді сатып алып, Лондонның жаңа елді мекендеріне қызмет ететін елу жаңа шіркеу салу еді. Бұл приход ортағасырлық Степни приходынан бөлініп, сол кезде гугеноттардың (француз протестанттары және Англия шіркеуіне де, корольге де адал емес басқа да "диссиденттер") үстемдік құрған аймақ үшін ағылшын билігін көрсету мақсатында құрылды. Кейбір гугеноттар оны крещение, неке және жерлеу рәсімдері үшін пайдаланды, бірақ күнделікті құлшылық үшін емес, өздерінің шіркеулерін артық көрді (олардың шіркеулері Англия барокко стилімен салыстырғанда әлдеқайда қарапайым болды), бірақ бірте-бірте ағылшын өміріне және англикан құлшылығына сіңіп кетті – ол он сегізінші ғасырда салыстырмалы түрде қарапайым болған. Жаңа шіркеулер комиссиясы Кристофер Рен, Томас Арчер және Джон Ванбру екі геодезист тағайындады, олардың бірі Николас Хоксмур болды. Жоспарланған елу шіркеудің барлығы он екі ғана салынды, олардың алтауы Хоксмурдың жобасы бойынша салынған.

Сәулет

Мәсіх шіркеуінің сәулеттік композициясы Хоксмурдың әдеттегі тікелейлігін көрсетеді: басты ғимараттың қарапайым тіктөртбұрышты көлемі батыс жағынан үш қабаттан тұратын кең мұнарамен аяқталады, ол классикалық емес, көбірек готикалық стильде салынған. Жартылай дөңгелек фронтоны және Тоскана бағаналары бар әсем вестибюль батыс жағына тікелей қосылған; бұл, мүмкін, мұнараны нығайту үшін жобаға кейіннен қосылған элемент болуы мүмкін. Хоксмурдың Лондондағы басқа шіркеулері мен Реннің көптеген шіркеулері сияқты, басты ғимараттың орталық кеңістігі екі ось бойында ұйымдастырылған, ал бастапқыда екі кіреберіспен ерекшеленген, олардың қазір тек оңтүстік жағы ғана сақталған. Ол әсем әрленген, тегіс төбесі бар және люкстер арқылы жарықтандырылған. Наулы өткелдер эллипстік күмбездермен жабылған, олар композиттік тәртіптегі биік бағаналарға тіреледі (Wren's St James's, Piccadilly мысалы), ал осы тәртіп шығыс және батыс жақтардағы қоршаулар үшін де қолданылған. Шығыс жақтағы венециялық терезе Палладиан сәулетінің қайта жаңғыруының ықпалын көрсетеді немесе мұнараның кең негізгі бөлігінде қайталанатын кіреберіс портигінің аркалық фронтонымен үйлесімді болуы мүмкін. Шығыс терезесі екі терезеден тұрады – бірі ішкі, бірі сыртқы, бірақ қазір бұл әсер екі терезе арасындағы Виктория дәуіріндегі витражды тереземен жасырылған. Роберт Вентури өзінің «Архитектурадағы күрделілік және қайшылықтар» атты кітабында Спиталфилдс шіркеуінің мұнарасын «қала көлеміндегі екінің де көрінісі» деп сипаттайды. Хоксмурдың мұнарасы – қабырға да, мұнара да. Төменгі бөлігінде көріс оның қабырғаларының кеңеюімен аяқталады, олар көшеге қарай перпендикуляр орналасқан тіреуіштерге ұласады. Оларды тек бір бағыттан көруге болады. Ал жоғары жағы шығыршынға айналады, ол барлық жағынан көрінеді және ауданның көкжиезін кеңістіктік және символдық тұрғыдан басып тастайды.

Өзгерістер

1836 жылы жергілікті сәулетшілер мен геодезистер Валлен Сон мен Беатсон өрттен кейін шіркеуді жөндеуге қатысты айтарлықтай смета ұсынды. 1850 жылы Еван Кристиан (Лондонның Ұлттық портрет галереясының сәулетшісі ретінде жақсы танымал) шіркеуді күрт өзгертті, ол бүйір галереяларын жойды, орталық кеңістіктің бұрыштарындағы терезелерді қаптады және жоғарғы және төменгі науа терезелерін біріктіріп, биік, тар терезелер жасады.

Қонақ үй

1856 жылы шіркеу маңындағы жерлеу орны жабылды. 1892 жылы Метрополитен қоғамдық бақтар қауымдастығы оны халыққа ашық баққа айналдырып, ландшафт дизайнері Фанни Уилкинсон жасаған жоба бойынша жоспарлады. Бірақ, шіркеу мектебі оның үлкен бөлігін салғандықтан, бақтың аз ғана бөлігі сақталған.

Ағза

Шіркеудегі орган 1735 жылы қолданысқа енгізілді, ол сол кездегі ең танымал шебер Ричард Бридждің туындысы. Екі мыңнан астам құбыры бар бұл орган салынған кезде Англиядағы ең ірі орган болды және бұл рекордты жүз жылдан астам сақтап тұрды. 19 ғасырда әртүрлі уақытта жұмыстар жүргізілді, ал 1920 жылдары тағы өзгерістер енгізілді; қызықтысы, Ричард Бридждің бастапқы органының көп бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Орган 1960 жылдан бастап көпшілыққа таныстырылмай, тоқырап қалды. Керемет орган корпусы, көбінесе жаңғақтан жасалған, және сақталған грузин дәуірінің толықтығы осыны ұлттық маңызы бар тарихи аспапқа айналдырады. Жергілікті сарапшы Майкл Гиллингхэмнің қатысуы оны жұмыс жағдайына келтіру туралы шешім қабылдануына зор ықпал етті. Органның бөліктері ғимаратты қалпына келтіру жұмыстары кезінде зақымданудан қорғау және қауіпсіз сақтау үшін бөлшектелді. Орган жасаушы Уильям Дрейк консервативті қалпына келтіру жоспарын жасады және қалпына келтірілген орган 2014 жылы орнатылды. Жыл бойы осы керемет аспапты көрсету үшін орган концерттері өткізіледі.

Қалпына келтіру

1960 жылға қарай Христос шіркеуі дерлік қирап, қызметтер Хантбери көшесіндегі шіркеу залында (бұрынғы гугенот шіркеуі) өткізілді, себебі Христос шіркеуінің шатыры қауіпсіз емес деп танылды. Хоксмур комитеті толығымен бұзу қаупін – сол кездегі Степни епископы Тревор Хаддлстон ұсынған – болдырмады және Смит скверіндегі Сент-Джонның бомбадан зардап шеккен құрылысын сатудан түскен қаражатпен шатырдың қайта салынуын қамтамасыз етті, ол қазір концерт залы болып табылады. 1960 жылдан 2000 жылға дейін крипттің бір бөлігінде баспанасыз, алкогольге тәуелді ерлерге арналған оңалту орталығы орналасқан, кейін ол жер үстіндегі арнайы салынған тұрғын үйге көшірілді. 1976 жылы тәуелсіз қайырымдылық қоры – Христос шіркеуінің достары (Friends of Christ Church Spitalfields) ақша жинау және жобаны басқару мақсатымен құрылды. 1987 жылы ішінара қалпына келтірілген ғимаратқа шіркеу қызметтері қайта оралды, ал ғимараттың толық қалпына келтіруі 2004 жылы аяқталды, бұл оның негізгі қызметі – құдайға табыну орны ретінде, көптеген басқа да мақсаттарда пайдалануға мүмкіндік берді. Қалпына келтіру процесінің бір бөлігі ретінде шіркеудің астындағы қабірлер тазартылды. Бұл жұмысты коммерциялық қызметке тапсырудың орнына, Христос шіркеуінің достары археологиялық топты жұмысқа тарту үшін қаражат жинады, олар 1984 және 1986 жылдар аралығында 1000-ға жуық жерлеу орындарын қазып шығарды. Олардың шамамен 390-ы табыттардағы жазулар бойынша анықталды. Археологтар мен физикалық антропологтар бұл мүмкіндікті Виктория дәуіріндегі жерлеу салтын және антропологияны, соның ішінде жергілікті халықтың денсаулығы мен өлім себептерін зерттеу үшін пайдаланды. Жоба екі томдық маңызды зерттеу ретінде жазылды. Батыс жағындағы портик 1986 жылы жөнделіп, тазартылды, сонда Эван Кристианның аралық терезелерді қайта орналастыруы түпнұсқаларын мұқият зерттеу нәтижесінде жасалған көшірмелермен ауыстырылды. 202 фут биіктіктегі мұнара мен шпилі 1997 жылы нығайтылып, тазартылды. Оңтүстік қасбеті 1999 жылы тазартылып, жөнделді, бұл Портленд тасының керемет ақ түсі мен сұлулығын, сондай-ақ нәзік бөлшектерін көрсетті, олар ауа райы мен қаланың ластануынан тез жасырылады. Сол кезде Хоксмурдың оңтүстік жағындағы екі қабатты баспалдағы, 19 ғасырда алынып тасталған, қайтадан салынды. Сонымен қатар, Ректордың ауласындағы қақпа тіректері жөнделіп, үлкен темір қақпалар қалпына келтірілді. Екінші дүниежүзілік соғыста алынып тасталған шіркеу бақшасындағы регенттік стильдегі қоршаулар жаңадан орнатылды. Солтүстік және шығыс қасбеттері 1999-2000 жылдары жөнделіп, тазартылды. 2000 жылы басталған және 2004 жылы аяқталған ішкі кеңістікті қалпына келтіру шіркеудің құрылымын қалпына келтірді; 19 және 20 ғасырлардағы өзгерістерді жойды; галереялардың бастапқы орналасуын археологиялық зерттеулер арқылы анықталған түпкілікті орналасуына қайта келтірді; және Хоксмурдың бастапқы дизайнының пропорцияларын, жарығын және айқындығын қайта жаңғыртты. 2015 жылы Крипт те қалпына келтірілді, Хоксмурдың бастапқы қабырғаларының көп бөлігі қалпына келтірілді, сондай-ақ кафе аймағы да құрылды. Бұл мүмкіндігі шектеулі адамдардың келуіне қолайлы болу үшін пандус арқылы қолжетімді, сондай-ақ жергілікті қоғамның пайдалануын ынталандыру үшін жасалды. 2016 жылдың ақпан айында Крипттің қалпына келтіруі Лондондағы RICS Awards 2016 сыйлықтарында «Құрылысты сақтау» номинациясында финалға ілікті. Осылайша, жылдар бойы назардан тыс қалғаннан кейін, шіркеу 1850 жылға дейінгі жағдайына келтірілді, мүмкін болған жағдайларда бастапқы құрылыс құжаттарына сүйене отырып, бұл процесс 25 жылдан астам уақытқа созылды. Қалпына келтіру нәтижесінде Лондондағы Хоксмурдың ең күрделі және сәнді интерьері ашылды. Қалпына келтірудегі маңызды тұлғалар: Эндрю Д "Red" Мейсон (жоба архитекторы және 1976 жылдан 2004 жылға дейін құрылыс тарихшысы), Эдди Страйд пастор (ректор), Эрик Элстоб (Христос шіркеуінің достарының төрағасы және демеушісі), Говард Кенвард, Дерек Страйд және Хостен Гарроуэй (қамқорлар), Саймон Сейнсбери (демеуші), Англия мұрасы және Heritage Lottery Fund. "Red" Мейсон 1972 жылдан 2000 жылға дейін Уитфилд Партнерс архитектуралық фирмасымен, ал 2000 жылдан бастап Пурселл Миллер Триттонмен жұмыс істеді.

Қазіргі күн

Евангелистік аңгликандық приход, Христ Чёрч ХТБ желісіне қатысты. Ол жексенбі күндері сағат 9:00, 11:00 және 17:00-де өткізілетін қызметтер арқылы өте белсенді. Христ Чёрч Спиталфилдс жас отбасыларға, студенттерге және жас ересектерге арналған түрлі іс-шараларды ұсынады. Шіркеу сонымен қатар өмір мен дін туралы сұрақтары барлар үшін Альфа курсын үнемі өткізеді. Леон Коссов 1987 жылдан бастап шіркеудің бірнеше суретін салған.