Кіріспе

Fabryka Samochodów Osobowych, көбінесе FSO деп аталады, – Польшаның автомобиль бөліктерін өндірушісі және бұрын Варшава қаласында орналасқан, тарихи маңызы бар автомобиль өндірушісі. 2011 жылы зауыт әлемдік дағдарыс аясында өндірісті тоқтатты, бірақ тікелей GM Korea Aveo модельін өндіруге зауыттың лицензиясын ұзартудан бас тартуының нәтижесі болды. GM компаниясы FSO компаниясымен ынтымақтастықты тоқтатудың бір себебі – ЕО мен Оңтүстік Корея арасындағы еркін сауда келісімінің күшіне енуі еді, ол Оңтүстік Кореядан импортталатын автомобильдерге салынатын импорттық баждардың (сол кезде 10% болған) кезең-кезеңмен жойылуын көздеген. Осыдан бері FSO автокөлік құрастырмаларын шығарып келеді.

Ерте тарих

FSO зауыты 1948 жылы Коммунистік Польша үкіметі Варшаваның шығыс жағалауындағы Висла өзенінің Żerań аймағында Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Польша үшін автомобильдер өндіру мақсатымен құрылды. Бірінші FSO машинасы – Варшава, ол негізінен советтік лицензия бойынша жасалған GAZ M20 Pobeda-ның поляк өндірісінде қайта жарақталған түрі болды. 1953 жылы компания ішіндегі команда кішірек және өндіруге арзан машинаны әзірлеуге кірісті, нәтижесінде FSO-ның екінші моделі – екі тактілі Syrena пайда болды. 1957 жылы ұсынылған Syrena – FSO-ның авторлық дизайны болды; ал оның өндірісі FSM автомобиль зауытына (Fabryka Samochodów Małolitrażowych) көшті.

125 пен Полонез дәуірі

1965 жылы Польша үкіметі итальяндық Fiat автокөлік өндірушісімен Польшада Polski Fiat таңбасымен Fiat модельдерін өндіруге лицензиялық келісімдерге қол қойды. Атап айтқанда, Fiat 125 ескірген Warszawa-ның орнына FSO зауытында шығарылатын болды. Нәтижесінде пайда болған модель, Polski Fiat 125p деп аталды, ол шын мәнінде итальяндық 125 машинасының қарапайым нұсқасы болды, Fiat 1300/1500 механикалық бөліктерімен жабдықталған және біраз уақыт Fiat 125p ретінде экспортталды. Лицензиялық келісім аяқталғаннан кейін ол FSO 1300/1500 деп қайта аталды. Ол сондай-ақ универсал (станция вагон) және пикап нұсқаларында да шығарылды. Ал Warszawa 1973 жылға дейін бір уақытта өндірілді. 1978 жылы FSO жаңартылған FSO 1500 дизайны негізінде жасалған 5 есікті шағын Polonez атты жаңа модельді ұсынды. Polonez FSO таңбасымен көптеген елдерге экспортталды. Бұл модель бастапқыда 1500-нің барлық түрлерін алмастыруы тиіс болған, бірақ шындығында соңғысының өндірісі 1991 жылға дейін жалғасты. Екі модель де өндіріс кезеңінде бірнеше рет жаңартылып, қайта қарастырылды. Polski Fiat 125p өндірісі 1991 жылдың 26 маусымында тоқтатылды. Барлығы 1 445 689 дана өндірілді. Ол кезде дизайн 24 жыл бұрын жасалған еді және негізінен 30 жыл бұрын жасалған механикалық бөліктерімен жабдықталған, тек шағын жақсартулар енгізілген.

Daewoo дәуірі

Салқын соғыс аяқталғаннан кейін, темір қоршаудың құлауы, Польшадағы коммунизмнің жоғалуы және 1989 жылы Варшава шартының Шығыс Еуропасында тарауынан соң, Польша үкіметі FSO-ны жекешелендіруді мақсат тұтты, осы үшін халықаралық автокөлік өндірушімен серіктестік құруға тырысты, оның болашағын қамтамасыз ету үшін. Көптеген әрекеттер мен келіссөздерге қарамастан, бұл көп жылдар бойы мүмкін болмады. Алғашқы толыққанды жоба 1994 жылы басталды, ол кезде General Motors компаниясымен Żerań қаласында Opel Astra құрастыру туралы келісімге қол қойылды. Алайда, келесі жылы FSO сол кезде GM-ге қарсылас болған Кореяның Daewoo Motors компаниясына сатылды. Компания кейін Daewoo FSO деп атау өзгертті. Бастапқыда Daewoo, FSO-ны Daewoo Tico, Daewoo Nexia және Daewoo Espero сияқты модельдерді құрастыру үшін пайдаланды. 1997 жылы Daewoo Lanos құрастыру және толық өндірісі басталды, ал 1999 жылы Daewoo Matiz өндірісі іске қосылды. Nubira, Leganza, Korando, Musso және Chairman сияқты басқа да заманауи Daewoo модельдері де құрастырылды. Polonez өндірісі жалғастырылды, модель жаңартылды және жаңа корпус түрлері қосылды. Нарықтағы сұраныстың төмендеуі FSO-ны 2002 жылы Polonez өндірісін тоқтатуға мәжбүр етті. Осы уақытта, 1998 жылы General Motors Гливице қаласында өз зауытын салуға шешім қабылдады және Opel Astra өндірісін осы нысанға көшірді. GM-нің FSO-дағы құрастыру желісі қысқа мерзімге Польша нарығы үшін Opel Vectra құрастыруға пайдаланылды, содан кейін толығымен жабылып, General Motors компаниясымен қарым-қатынас аяқталды.

Daewoo-дан кейінгі FSO

Daewoo 2000 жылы банкротқа ұшырады, бұл FSO-ның саладағы жағдайын күрт нашарлатты. Daewoo Motors компаниясын General Motors (және оның Азиядағы серіктестері) сатып алды, бірақ Daewoo FSO сияқты шетелдегі өндіріс филиалдары келісімге кірмеді. Осылайша FSO қайтадан тәуелсіз болды. Ұзақ келіссөздер нәтижесінде Польша үкіметі FSO-ға 2007 жылға дейін Lanos және Matiz машиналарын өндіру және сату құқығын берді. Дегенмен, FSO-ның модельдерді жаңартуға мүмкіндігі болмағандықтан, олар тез арада аз тартымды болды. Сонымен қатар, Daewoo компаниясының құлдырауы сатып алушыларды Daewoo машиналарын алудан сақтандырды. FSO Украина нарығында құтқарылу жолын тапты, онда жергілікті серіктес AvtoZAZ құрастырған Matiz және Lanos үлкен танымалдылыққа ие болды. 2004 жылы Daewoo FSO қайтадан FSO деп аталды. Осы кезеңде Польша үкіметі FSO үшін жаңа стратегиялық серіктес іздестірді, бірақ ең ірі автокөлік өндірушілердің ешқайсысы қызығушылық танытпады. Соңында FSO британдық MG Rover компаниясымен келіссөздер жүргізді, бірақ келіссөздер барысында британдық компанияның келісімді аяқтау үшін жеткілікті қаржысы жоқ екені анық болды, тіпті қытайлық серіктес тарту туралы ұсыныстар да болды. MG Rover 2005 жылы банкротқа ұшырады, бұл осы компаниямен байланысты барлық үміттерге нүкте қойды. Осының салдарынан, ZAZ компаниясының иесі UkrAVTO, FSO-ның жалғыз мүмкін серіктесіне айналды. Украиналық компания біртіндеп FSO-ның басым акционеріне айналды (84,31% акциялар), сонымен бірге FSO мен ZAZ арасындағы ынтымақтастықты күшейтті. UkrAVTO, Matiz және Lanos лицензиясының мерзімі біткеннен кейін FSO-ға жаңа модель ұсынуға уәде берді. 2006 жылдың ортасында FSO-ның бас компаниясы UkrAVTO, General Motors-пен Chevrolet Aveo (T250) седанын, ал 2008 жылдың шілдесінен бастап 3 және 5 есікті хэтчбектерді өндіруге лицензиялық келісімге қол қойды. Aveo өндірісі үшін жаңа компания құрылды, оның акционерлері FSO (60%) және GM (40%) болды; FSO зауытты, ал GM қаржыны қамтамасыз етті. Бірінші Aveo 2007 жылдың 11 шілдесінде FSO зауытынан шықты. 2011 жылдың 1 ақпанында 100 000-шы Aveo конвейерден түсті. Aveo өндірісіне берілген лицензия 2011 жылдың ақпан айында аяқталды және келесі буын модельдер үшін жаңартылмады. 2011 жылдың наурызына дейін 1800-ден астам қызметкер жұмыстан босатылды, ал зауыт орналасқан жер сатылымға қойылды. Кейбір активтерді сатқанына қарамастан, компания басшылығы әлеуетті инвестормен келісімге қол қойғаннан кейін бірнеше ай ішінде өндірісті қайта бастауға дайын екенін мәлімдеді, сонымен қатар зауыттың жылына 250 000 автомобиль шығаруға қабілетті екенін хабарлады. 2014 жылдың тамызында FSO президенті сұхбатта компанияның жағдайы жақсы екенін, өндіріс тоқтағанына қарамастан, қарызы жоқ екенін және тіпті пайда тапқанын айтты. FSO капиталдық тобы өзінің қызметін кеңейтіп, шығарынды жүйелерін, MacPherson тіректерін, жанармай бактерін, автомобильдердің электрлік жиынтықтарын, қоршауларды, шамдарды, Lego жинақтарын, тұрмыстық техникаға арналған бөлшектерді өндірді, сондай-ақ автомобильдерді сату және қызмет көрсетумен, өндірістік залдар мен кеңселерді жалға берумен айналысты. 2017 жылы Польша Республикасының Бас прокуратурасы, Қаржы министрлігінің атынан, акцияларды сатып алу келісімі бойынша міндеттемелерін орындамағаны үшін AvtoZAZ компаниясына шағым түсірді. Мемлекеттік қазыналық украиналық компаниядан 250 миллион PLN өтемақы талап етуде. AvtoZAZ оларға тағылған айыптауларды негізсіз деп есептейді.