Кіріспе

Бетули – Оңтүстік Африканың Фри-Стейт провинциясындағы қой және мал шаруашылығымен айналысатын шағын қала. Қаланың «Құдай таңдаған» деген мағынаны білдіретін атын 1829 жылы қаланың негізін қалаған миссионерлік станцияның директорлары берген. Миссия ғимараты – Фри-Стейт провинциясында сақталған ең көне, қоныс аударушылар салған ғимарат. Бұл қала Бур соғысы кезінде британдықтар басқарған ең ірі концлагерьлердің біріне де үйір болған. Голландия реформаторлық шіркеуі 1862 жылы салынды.

Тарих

Өмірдің куәліктері 250 миллион жыл бұрын қазба түрінде табылған. Бетули аймағында құрлықта алғаш қоныстанған Бушмендердің әртүрлі суреттері бүгінге дейін сақталған. 1828 жылы Лондон миссионерлік қоғамы жергілікті халық – Сан Бушмендер үшін миссионерлік станция құрды. Бұл станция бастапқыда Сото және Гриква тайпалары арасындағы қатыгез шайқастан кейін Groot Moordenaarspoort (Қатқара қақпасы) деп аталды. 1832 жылы Лондон миссионерлерінің орнына миссионер Жан Пьер Пеллиссиер келді, оның үйі Оранж өзенінің солтүстігіндегі ең көне пионерлік құрылыстардың бірі болып табылады. Қазір онда өткенге қатысты заттар мен Жан Пеллиссиер және басшы Лефой мен оның халқының өмірі мен сот процесі туралы ақпараттар бар тарихи мұражай орналасқан. 1833 жылға дейін Бетули Каледон (жақын орналасқан Каледон өзенінің атымен) деп аталды. Бұл атау Батыс Кейптегі сол атаумен аталатын қаламен қайшылық тудырды. Содан кейін 1833 жылы француз миссионерлік қоғамы, "Париж евангелистік миссионерлік қоғамы" аймақты өз бақылауына алып, миссионерлік станцияны Бетхула деп атады, яғни "Құдайға сыйынған орын". 1835 жылы ол Верхеллполис деп, ал 1863 жылы қала құрылып Хайдельберг деп аталды. 1872 жылы қала қайтадан Бетули деп аталды. Англо-бур соғысы кезінде (1899-1902) британдықтар салған үшінші ірі концлагерь де Бетхулиде орналасқан.

Уақыт шкаласы

1777: Р. Ж. Гордон қазіргі Бетулиден шамамен 10 шақырым қашықтықтағы Гроот өзеніне жетті; ол өзенді Оранж өзені деп атады. Гордон мырза дала мен төңірегінің суреттерінде 6 Бушменді көргенін жазды. 1803 ж. Губернатор Ж. В. Янсенс Бетулидің қазіргі орнына сапар жасады. 1809: Полковник Р. Коллинз Каледон және Оранж өзендерінің қосылған жеріне жетті, ол Каледон өзеніне де ат қойған. 1823 ж. Г. П. Н. Кози аймақтағы саяхаты барысында тек Бушмендерді ғана көргенін, басқа елді мекендер мен жергілікті тұрғындарды байқамағанын атап өтті. 1828 – 1833 жж.: Дж. Кларк және Г. А. Колбе Бушмен қауымы арасында миссионерлік жұмыс жүргізді. 1833 – 1867 жж.: Ж. П. Пеллиссиер Тихапинг қауымы арасында миссионерлік жұмыс атқарды. 1860 – 1863 жж.: 1860 жылы фермерлер Тлапингтерден 6000 морген (Морген – Германия, Нидерланды және олардың колонияларында, соның ішінде Оңтүстік Африкадағы жер өлшемінің бірлігі) жер сатып алып, оны ресми түрде Хайдельберг қаласы деп жариялады. Д. Х. Штейн көпірі немесе Хенни Штейн көпірі – Бетули қаласының жанында орналасқан аркалы көпір. Бұл автомобиль және теміржол көпірі Бетулиден тыс Оранж өзенінің үстінен өтеді. Оның ұзындығы 1152 м, биіктігі 51,5 м, сондықтан ол Оңтүстік Африкадағы ең ұзын көпір. Оның сондай-ақ Оңтүстік жарты шардағы ең ұзын көпір екені де айтылады. Құрылысы 1899 жылы басталып, 1901 жылы аяқталды.