Кіріспе

Гуантанамо лагерінің тұтқыны Фероз Аббаси (1979 жылы туған) – Кубадағы АҚШ-тың Гуантанамо лагерінде соттан тыс қамауда ұсталған тоғыз британдық азаматтың бірі. Ол 2005 жылы елге қайтарылып, келесі күні британ үкіметі босатыды. Ол қамаудан босатылды.

Айғақтар мен интернациялау

Аббаси 1979 жылы Уганданың Энтеббе қаласында туған. Оның әкесі пакистандық, ал анасы нубиян (оның әкесінің әкесі Оңтүстік Суданнан шыққан), кейін Ұлыбританияға көшіп келген. АҚШ үкіметі Аббасидің Кандагар маңындағы Аль-Фарук оқу лагерінде және жақын маңдағы Убайда лагерінде төрт бөлек «Әл-Қаида» оқу курстарына қатысқанын мәлімдеді. Оған қалалық соғыс, өлтіру техникасы, барлау және бақылау туралы білім берілді. Олар оның өз еркімен шаһидтік операцияларға қатысуға ниет білдіргенін және «Әл-Қаиданың» негізін қалаушысы және басшысы Усама бен Ладенмен үш рет кездескенін айтады. Алайда, бұл теория кейіннен жоққа шығарылды, себебі Аббасидің жасы кішкентай болған және оны растайтын ешқандай дәлел болмаған. Ол «Аль-Қаида» және «Талибан» ұйымдарымен бірге Ауғанстанда американдық және коалициялық күштерге қарсы соғысқан деп айыпталды. Оны Ауғанстанның Солтүстік Одағы тұтқындаған кезде, оның аяқтарына қол гранатасы байланған және әскери радиосы бар екені хабарланды. Ол АҚШ әскерлеріне тапсырылды. Оның кең ауқымды жаттығуларына байланысты оны «SAS-тің адамы» деп атады, содан кейін Гуантанамо түрмесіне жіберді. Оның анасы мен адвокаттары Аббасидің дұрыс емес уақытта, дұрыс емес жерде тап болған, идеалистік көзқарастағы жас мұсылман ерлердің бірі екенін айтты. Ол 18 жасқа толмағандықтан, оның психикалық денсаулығына алаңдады. Ұлыбританияның апелляциялық соты оның Гуантанамодағы ұсталуын «заңды тұрғыдан қарсылық тудыратын» деп тапты, бірақ үкіметті оның ісіне араласуға мәжбүрлеуден бас тартты. АҚШ үкіметі Аббасидің әскери трибуналда айыпталып отырған тұтқындардың бірі екенін мәлімдеді, бірақ ол алғаш рет қылмыс жасағандықтан, егер айыпты деп табылса, өлім жазасынан құтылатынын және осы жазаны қолдану үшін жағдай жеткіліксіз екенін хабарлады. Бұл іс дәлелдердің жетіспеуі және АҚШ үкіметінің айыптауларды растайтын нақты дәлелдер ұсынбауы себебімен де тоқтатылды. Кейіннен Аббаси АҚШ үкіметін сотқа берді, сұхбатында «олар оның өмірін тозаққа айналдырды» және оны мәңгілік психикалық проблемалармен қалдырды деп мәлімдеді. Аббаси АҚШ үкіметіне қарсы сотта жеңіске жетті және осыған байланысты 3,5 миллион фунт стерлинг өтемақы алды. Аббаси босатылғаннан кейін американдық билік BBC-ге өз айыптауларының қосымша мәліметтерін, сондай-ақ Аббасидің өзі жазған деп есептелетін мәлімдемесін ұсынды. Құжатта Англиядан кеткенге дейін оның күйзелісі мен өзіне сенімсіздігі, джихад тобының қалай жұмыс істейтіні, оның жаттығулары мен қару қолдануы сипатталған. Бірақ Аббасидің адвокаты Аббасинің азаптауға ұшырағанын растады, нәтижесінде мәлімдеме дәлел ретінде заңдық күшіне ие емес.

Шығару

Оның анасы, Парламент мүшесі (депутат) Мэри Крег, сондай-ақ адам құқықтары жөніндегі заңгерлер мен ұйымдар АҚШ-тың ұстау және әскери трибунал процесіне қарсы күресті. Олар британ үкіметінен де АҚШ әріптестеріне қысым жасап, трибунал процесін, ұстау жағдайларын және отбасы мен адвокаттардың кіру мүмкіндігін жақсартуға шақырды. Британ үкіметі АҚШ-тан өз азаматтарын босатуды талап етті, бұл екі ел арасында шиеленіске әкелді. Британияның Сыртқы істер министрі Джек Стро, Фироз Аббасимен бірге Гуантанамода болған қалған британдықтардың АҚШ үкіметімен "құрамы ауыр және күрделі келіссөздерден" кейін "бірнеше апта ішінде" Ұлыбританияға қайтарылатынын мәлімдеді. АҚШ үкіметі оларды әлі де "жаугерлер" деп есептесе де, ешқайсысына қарсы ешқандай айып тағылмады. 2005 жылдың 25 қаңтарында қалған британдықтар Ұлыбританияға Корольдік Әуе күштерінің (RAF) ұшағымен жеткізілді. Олар келген кезде Метрополитен полициясының қызметкерлері ұстап, 2000 жылғы Терроризм туралы заң бойынша сұраққа алу үшін Паддингтон Грин полиция бөліміне алып кетті. Келесі күні, 26 қаңтарда, сағат 21:00-ге дейін төртеуі де айыпсыз босатылды. BBC хабарлағандай, Аббаси мен Мартин Мубанга британ үкіметінен оларға паспорт берілмейтінін хабарлайтын хат алды. 1976 жылдан бері алғаш рет Корольдік құқығын пайдаланып, үкімет АҚШ тарапынан жиналған дәлелдерге сүйене отырып, уақытша паспорттарын қайтарып алды. Британ үкіметі егер олар Ұлыбританияны тастап кетсе, Ұлыбританияға немесе одақтас елдерге қарсы әрекеттерге қатысуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл дәлелдер Гуантанамода жиналған ба, әлде бұл шара АҚШ үкіметімен оларды босату туралы келісімге қол жеткізудің бір бөлігі ме, әлі белгісіз. Кейіннен Аббаси өзінің паспортын қайтару бойынша апелляциясын жеңіп алды, себебі ол енді қауіпті деп есептелмейді.

Сұхбат

2012 жылдың қаңтар айында Аббаси "The Observer" газетіне босатылғаннан кейінгі өмірі туралы сұхбат берді. Ол қалыпты өмірге қайта оралуда қиындықтарды сезінді.