Төтенше жағдай туралы хабарлау жүйесі

Кіріспе

Халыққа билік органдары тарапынан жаппай ескерту

Төтенше жағдай туралы халыққа ескерту – бұл жергілікті, өңірлік немесе ұлттық билік органдарының халыққа жететін және жақындап келе жатқан төтенше жағдай туралы ескерту жасау әдісі. Мұндай ескертулер мынадай себептерге байланысты қажет болуы мүмкін:

Торнадо, дауыл және мұз жауын сияқты ауа райының төтенше жағдайлары. Жер сілкінісі, көшкін, жанартаудың атқылауы және цунами сияқты геологиялық апаттар. Улы газдың шығуы немесе өзен суының ластануы сияқты өнеркәсіптік апаттар. Ядролық электр станциясының апаты сияқты радиологиялық апаттар. Жылдам таралатын жұқпалы аурудың пайда болуы сияқты медициналық төтенше жағдайлар. Соғыс немесе терроризм актілері. Көптеген жергілікті аймақтар түрмеден қашу, ұрланған балалар, жедел телефон қызметінің тоқтауы және басқа да оқиғалар туралы хабарлау үшін төтенше жағдай туралы халыққа ескерту жүйесін пайдаланады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының бағдарламасы

Ерте ескерту жүйесі – БҰҰ үйлестіретін Халықаралық ерте ескерту бағдарламасының халыққа төтенше жағдай туралы ескертулерді тарату үшін пайдаланылатын барлық жүйелерді атау үшін қолданатын термині. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы әлемдегі қызметкерлерін шұғыл жағдай туындағанда хабардар ету үшін "Send Word Now" төтенше жағдай туралы хабарлау жүйесін пайдаланады.

Австралия

Стандартты төтенше жағдай ескерту сигналы алғаш рет 1970 жылдары Метеорология бюросы тарапынан тропикалық дауылдар туралы ескерту үшін қабылданды. 1995 жылы ол ұлттық төтенше жағдай ескерту сигналының стандартты түріне айналды. Ол радио, теледидар, автоматты телефон қосылыстары және кейбір жерлерде орман өрті, су тасқыны, дауыл, цунами, жер сілкінісі немесе террористік шабуыл болған жағдайда, хабар тарату жүйелері арқылы таратылуы мүмкін. Төтенше жағдай туғанда, қауымдастықты ескерту үшін "Қоғамдық ескерту" дабылы іске қосылады. Апат ескерту дабылы, Торнадо ескерту дабылы, Өрт дабылы, Цунами ескерту дабылы, Азаматтық қорғаныс дабылы, Су тасқыны ескерту дабылы, Дауыл ескерту дабылы, Бұлт цунамиі ескерту дабылы және Орман өрті ескерту дабылы бар. Төтенше жағдайлар департаменті де төтенше жағдайларда қалыпті қызметке кедеріс келтіруге міндетті. Төтенше жағдайларда барлық адамды қорғау үшін төтенше жағдайлар туралы хабар тарату динамиктері де орнатылған, олар қажетті ақпаратты жариялайды.

Канада

2009 жылдың 11 маусымында Канаданың радиотелевизия және телекоммуникациялар комиссиясы (CRTC) The Weather Network және MétéoMédia иелері Pelmorex компаниясының ұсынысын мақұлдады. Ұсыныс арналарға «міндетті тарату» статусын беруді көздеді, бұл өз кезегінде Common Alerting Protocol стандартына сәйкес, жергілікті төтенше жағдай туралы хабарламалардың «ұлттық агрегаторы мен таратушысын» әзірлеу міндеттемесімен байланысты болды. Alert Ready деп аталатын ескерту жүйесі National Alert Aggregation and Dissemination system (NAAD) жүйесіне негізделген, ол алғаш рет 2010 жылы құрылды және үкіметтік шенеуніктермен, телерадио хабарларын таратушылармен және CRTC-мен консультациялар нәтижесінде кеңейтілді. 2014 жылдың тамызында CRTC барлық телеарналардың, радиоарналардың және хабар тарату ұйымдарының NAAD арқылы берілетін жергілікті ескертулерді 2015 жылдың 31 наурызына дейін міндетті түрде таратуын қажет етті. Альберта провинциясының жеке төтенше жағдайлар туралы халыққа ескерту жүйесі (EPWS) болды. EPWS 1987 жылы Эдмонтон қаласын қампқан күшті торнадодан кейін құрылды, оның салдарынан 27 адам қаза тауып, миллиондаған долларлық зиян келтірілді. Алайда, американдық EAS-тан айырмашылығы, EPWS радио және теледидар станцияларында міндетті түрде таратылмады. Ол CKUA радио желісінде және CTV Two Alberta мен басқа да қатысушы станцияларда таратылды. EPWS ескертулерін қалалық полиция және өрттен қорғау қызметтері, провинциялық үкімет, округтік органдар, тайпалық үкіметтік агенттіктер, Environment Canada және Корольдік Канадалық шаруа полициясы (Royal Canadian Mounted Police) іске қоса алатын. CKUA 2010 жылдың қаңтарына дейін EPWS-ті әзірледі және күтіп келді, содан кейін жүйені жаңғырту бойынша сыртқы жеткізуші ұсынысын ұтып ала алмады (бұл келісімшарт станцияның жалпы бюджетінің 15% құрады). 2011 жылдың маусымында жүйенің жаңартылған нұсқасы – Alberta Emergency Alert (AEA) енгізілді, ол ескертулер мен кеңестердің онлайн және мобильді қосымшалар сияқты цифрлық платформаларда көп платформалы қолжетімділігіне баса назар аударды. CRTC-нің ұлттық халықты ескерту міндеттемесіне сәйкес, AEA-ға қатысу қазір міндетті болып саналады.

On June 11, 2009, the Canadian Radio television and Telecommunications Commission (CRTC) approved a proposal by Pelmorex, owners of The Weather Network and MétéoMédia, to receive must carry status for the channels, in exchange for developing a "national aggregator and distributor" of localized emergency alert messages compliant with the Common Alerting Protocol. The alert system, known as Alert Ready, built on a backend known as the National Alert Aggregation and Dissemination system (NAAD), was first established in 2010, and further expanded as a result of consultation with government officials, broadcasters, and the CRTC. In August 2014, the CRTC ruled that all television stations, radio stations, and broadcast distribution undertakings had to begin mandatory carriage of local alerts relayed through NAAD by March 31, 2015. The province of Alberta had its own system called the Emergency Public Warning System (EPWS). The EPWS was put into place after a major tornado swept through the city of Edmonton in 1987, killing 27 and causing millions of dollars in damage. Unlike the American EAS, however, broadcast of the EPWS was not mandatory on radio and television stations. It was broadcast on the CKUA Radio Network and was televised on CTV Two Alberta and other participating stations. EPWS warnings could be initiated by municipal police and fire departments, the provincial government, county authorities, tribal government agencies, Environment Canada, and the Royal Canadian Mounted Police. CKUA developed and maintained the EPWS until January 2010, when it lost a bid to modernize the system to an outside vendor (the contract had provided 15% of the station's overall budget). In June 2011, an updated version of the system known as Alberta Emergency Alert was introduced, which emphasized multi platform availability of alerts and advisories on digital platforms, such as online and through a mobile app. Participation in AEA is now considered mandatory under the CRTC's national public alerting mandate.

Иран

Иран қарулы күштерінің мәтіндері бірнеше рет жіберіледі. АҚШ та сондай мәтіндерді жібереді.

Жапония

2007 жылы іске қосылған J Alert жүйесі мемлекеттік қызметкерлерге халыққа тікелей дауыс беруге, яғни динамиктер арқылы сөйлеуге мүмкіндік береді. Оның мақсаты – жер сілкінісі, цунами, жанартау және әскери төтенше жағдайлар туралы хабарлау. Жер сілкінісін алдын ала ескерту жүйесін Жапонияның метеорологиялық агенттігі басқарады. Ол S толқындары алыс аймақтарға жеткенге дейін бірнеше секунд бұрын ескерту жібере алады. Ескертулер радио және теледидар арналары арқылы таратылады, ал үйлесімді құрылғылар хабарлама алғанда автоматты түрде іске қосылады. 2007 жылдан кейін сатылатын барлық ұялы телефондарда EEW мүмкіндігі болуы міндетті. JMA сондай-ақ Тынық мұхитының батысындағы тропикалық дауылдарға қатысты ескертулер жасайды.

Оңтүстік Америка

Оңтүстік Американың көптеген елдерінде "cadena nacional" (lang es) деп аталатын механизм бар. Ол ел басшысына барлық телеарналар мен радиостанцияларда бір уақытта халыққа жүгінуге, қалыпты хабар таратуды тоқтата тұруға мүмкіндік береді. Аргентина және Венесуэла сияқты кейбір елдерде мұндай хабарларды тарату міндетті. Осы жүйелердің көпшілігі бұрынғы әскери үкіметтер тарапынан құрылған, ал механизмді саяси мақсатта пайдалану жиі кездеседі.

Чили

SAE (испанша: Sistema de Alerta de Emergencia; ағылшынша: Emergency Alert System) 2010 жылғы Чили жер сілкінісіне жауап ретінде құрылды, себебі ұлттық билік апаттан кейін қауіпсіздік шараларын және жылдам ақпарат беруде сәтсіздікке ұшырады. 2012 жылы құрылғаннан бастап және 2017 жылдан бастап ресми түрде қолданысқа енгізілгеннен бері, су тасқыны, орман өрттері, цунами және жер сілкінісі сияқты табиғи апаттар туралы ескертулер мен ақпарат беру үшін пайдаланылуда. 2017 жылдан бері елде сатылатын барлық ұялы телефондар заң бойынша SAE жүйесімен үйлесімді болуы тиіс.

Ұлыбритания

1953-1992 жылдар аралығында Ұлыбритания үкіметі "төрт минуттік ескерту" деп аталатын ескерту жүйесіне ие болды. Оның мақсаты – әуе шабуылының дабылы мен теледидар және радио арқылы берілетін хабарламалар арқылы халықты Кеңес Одағынан күтілетін ядролық зымыран шабуылы туралы ескерту еді. Жүйенің аты, шабуыл туралы хабарланған сәттен бастап зымыранның жерге қонуына дейінгі күтілетін уақыттан шыққан. Кеңес Одағының тарауы мен суық соғыстың аяқталуынан кейін жүйе таратылды. 2013 жылы үкімет SMS хабарламаларын және ұялы желі арқылы хабар тарату технологиясын пайдаланып, төтенше жағдайға ұшыраған аймақтардағы ұялы құрылғыларға ескерту хабарламаларын жіберу үшін қоғамдық ескерту жүйесін сынақтан өткізді. 2014 жылы жарияланған есепте сынақтар сәтті аяқталғаны және адамдардың 85%-ы мұндай жүйенің пайдалы болатынын айтқандығы, сондай-ақ мұндай жүйені қалай жүзеге асыруға болатыны және одан әрі сынақтарды жүргізу жоспарлары туралы толық мәлімет берілді. Дегенмен, жүйенің одан әрі сынақтан өткізілуіне немесе енгізілуіне қол жеткізілмеді. 2020 жылдың 24 наурызында, Ұлыбритания COVID-19 пандемиясына байланысты ұлттық карантинге кірген күнінен кейін, үкімет елдің төрт негізгі ұялы байланыс операторларымен – O2, EE, Vodafone және Three – бірлесіп, Ұлыбританиядағы барлық тіркелген ұялы телефон нөмірлеріне жаңа шектеулер туралы мәтіндік хабарлама жіберді. Желілерді артық жүктемеу үшін операторлар хабарламаларды топтап, бір миллионға жуық нөмірге бірден жіберді. Бұл процеске 24 сағаттан астам уақыт кетті, ал кейбір адамдар хабарламаны келесі күні ғана алды. Үкімет 2013 жылғы сынақтардан алынған арнайы қоғамдық ескерту жүйесін құру туралы кеңесін елемегені үшін сынға ұшырады. Оған жауап ретінде, үкімет Cell Broadcast технологиясын пайдалана отырып жүйе әзірлеуге кірісті. 2021 жылдың наурыз айында жаңа технологияны пайдаланып, Рединг қаласындағы құрылғыларға сынақ су тасқыны туралы ескерту жіберілді. 11 мамырда O2 клиенттеріне тағы бір жалпы сынақ ескертусі жіберілді. Кейбір BT Mobile клиенттері (BT Mobile EE желісінде жұмыс істейді) 20 мамырда екі ескерту алды. 25 мамырда жүйеге қатысты жалпыға ортақ сынақ шығыс Саффолк қаласында, ал 12 маусымда бүкіл Ұлыбританияда жүргізілді. 18 және 22 маусымда тағы да шектеулі сынақтар жіберілді. Барлық осы сынақ хабарламалары операторлық сынақ ескертулері ретінде арнайы белгіленді, яғни оларды барлық құрылғылар қабылдамайды. Олар құрылғы параметрлерінде сынақ ескертулерін қабылдау опциясы қосылған құрылғылар арқылы қабылданады, ал кейбір құрылғыларда мұндай опция жоқ. Нақты ескерту ретінде белгіленген алғашқы сынақ ескертусі, яғни оны берілген аймақтағы барлық үйлесімді құрылғылар қабылдайды, 29 маусымда, қайтадан тек Редингтегі құрылғыларға жіберілді. Бұл ескертуді Рединг аймағындағы көптеген ұялы құрылғылар қабылдайтын болғандықтан, бұл ескертуге көбірек назар аударылды, Министрлер кабинеті әлеуметтік желілерде және кейбір ұялы байланыс операторлары да хабарламалар жариялады. Шілде, тамыз және қыркүйек айларында қосымша операторлық сынақтар жүргізілді. Олардың дыбысы АҚШ-тағыдай, кейбір телефондар хабарламаны оқығанға дейін 3 рет сигнал береді, ал басқалары 10 секунд бойы сигнал береді. Теледидар мен радио арқылы ескертулер таратылатыны туралы мәлімет жоқ. Үкімет бастапқыда жүйені 2021 жылдың жазында толыққанды іске қосуды жоспарлаған, бірақ бұл уақыт 2021 жылдың күзіне, содан кейін 2022 жылдың басына және 2022 жылдың жазына кейінге шегерілді, соңында жүйені көрсету үшін бүкіл ел бойынша ескерту жіберілді. Бүкіл ел бойынша жүйенің сынақтан өтуі 2023 жылдың 23 сәуірінде сағат 15:00-де (британдық жазғы уақыт бойынша) өтті. Ескертулер 4G және 5G желілеріне қосылған, Android 11 немесе одан кейінгі нұсқаларын немесе iOS 14.5 немесе одан кейінгі нұсқаларын қолданатын барлық ұялы құрылғыларға жіберілді. Кейбір ескі Android құрылғылары, сондай-ақ басқа телефон маркалары мен модельдері де ескертулерді алды. Көптеген ұялы телефондар ескертуді 14:59 мен 15:05 аралығында алды, бірақ Three желісіндегі кейбір ұялы құрылғылар ескертуді алмады.

Between 1953 and 1992, the UK government had an alert system known as the "four minute warning". Its purpose was to warn the population, through a combination of air raid sirens and messages over television and radio, of an impending nuclear missile attack from the Soviet Union; its name derived from the expected amount of time between knowledge of the strike and the missile landing. The system was dismantled following the dissolution of the Soviet Union and the end of the Cold War. In 2013, the government conducted trials of a public alert system using both SMS messaging and Cell Broadcast technology to send alert messages to mobile devices in areas affected by an emergency. A report was published in 2014 that said the trials were successful and that 85% of people thought that such a system would be a good idea, as well as detailing how such a system could be implemented, and plans for further trials. However, no further trials or implementation of the system came. On 24 March 2020, the day after the UK went into a national lockdown in response to the COVID 19 pandemic, the government collaborated with the country's four main mobile networks, O2, EE, Vodafone and Three, to send a text message alert regarding the new restrictions to all registered mobile phone numbers across the UK. In order to not overwhelm the networks, the operators sent the messages in batches, going to one million or so numbers at a time. This process took over 24 hours, with some people not receiving the message until the following day. The government was accused of ignoring its own advice from the 2013 trials to set up a dedicated public alert system. In response, it began developing a system using Cell Broadcast technology. In March 2021, a test flood alert was sent using the new technology to devices in Reading. Another generic test alert was sent to O2 customers on 11 May. Certain BT Mobile customers (with BT Mobile operating on the EE network) received two alerts on 20 May. A more public test of the system was carried out for devices in East Suffolk on 25 May, followed by a test across the UK on 12 June. Further limited tests were sent on 18 and 22 June. All of these test messages were sent specifically marked as operator test alerts, meaning that not all devices receive them. They are received by devices that have the option to receive test alerts turned on in the device settings, and some devices do not have this option. The first test alert marked as an actual alert, meaning it will be received by all compatible devices in the given area, was sent on 29 June, again only to devices in Reading. Because this alert would be received by most mobile devices in the Reading area, this alert was given more publicity, with the Cabinet Office posting notices on social media, as well as some mobile networks. Further operator tests were carried out throughout July, August and September. The sound they use is exactly the same as the one in the US, some phones will beep 3 times before the message is read out, whlist other phones will signal a pattern for 10 seconds. There is no mention if alerts would be broadcast on TV or radio. The government initially planned to make the system fully live and functional in the summer of 2021, but this was later changed to autumn of 2021, and then again delayed to early 2022 and then the summer 2022, with a publicised nationwide alert sent to all devices to demonstrate the system. A nationwide test of the system took place at 15:00 BST on the 23rd April 2023. Alerts were received by all mobile devices connected to 4G and 5G networks, running Android 11 or later or iOS 14.5 or later. Some older Android devices, as well as other makes and models of phones, also received the alerts. The alert was received by most mobile phones between 14:59 and 15:05 BST, however some mobile devices on the Three network did not receive the alert.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та төтенше жағдайлар туралы ескертулердің көп бөлігі 1997 жылы енгізілген Төтенше жағдайды хабарлау жүйесі (EAS) арқылы жіберіледі. EAS-ті ұлттық, штаттық, аймақтық немесе жергілікті билік органдары, оның ішінде полиция, өрттен қорғау қызметтері, ауа райы және басқа да мемлекеттік органдар іске қоса алады. EAS көбінесе торнадо, жер сілкінісі немесе улы газдар шығарылуы сияқты күтпеген төтенше жағдайлар туғанда қолданылады. EAS ескертулерінің басым көпшілігін Ұлттық ауа райы қызметі жасап шығарады. АҚШ Федералдық Төтенше жағдайларды басқару агенттігінің (FEMA) Біріктірілген қоғамдық ескерту және хабарлау жүйесі (IPAWS) бағдарламасы – жалпы ескерту протоколын қолдана отырып, көптеген қоғамдық ескерту технологияларын үйлестірілген, жалпыұлттық «жүйелер жүйесіне» біріктіруге бағытталған. IPAWS-ке енгізілетін жүйелерге Төтенше жағдайды хабарлау жүйесі, ұялы телефондар мен басқа сымсыз құрылғыларды пайдаланатын Коммерциялық ұялы хабарлау жүйесі және NOAA ауа райы радиожелісі кіреді. Көптеген штаттар торнадо мен су тасқыны туралы ескерту үшін әуе шабуылы сигнализациясын пайдаланады. Вашингтон штатындағы Ханфорд сияқты ядролық объектілерге жақын тұратын адамдарда радиологиялық төтенше жағдай туғанда ескерту сигналын беруге арналған арнайы радиолар орнатылған. Кейбір төтенше жағдайлар (мысалы, AMBER ескертулері) электрондық пошта, ұялы телефонға жолдама және тас жол белгілері арқылы да жіберіледі. АҚШ-тың көптеген жоғары білім беру мекемелері қазір өз аумақтарында бірнеше ескерту технологияларын қолданады, оның ішінде сыртқы және ішкі сигнализациялар, дауыс тарату жүйелері, электрондық пошта және ұялы телефонға жолдама, сондай-ақ цифрлық дисплейлер. Төтенше жағдайды хабарлау жүйесі қабылданатынша, АҚШ 1951 жылдан 1963 жылға дейін CONELRAD, ал 1963 жылдан 1997 жылға дейін Төтенше жағдайды тарату жүйесін пайдаланды. АҚШ-тағы кабельдік теледидар жүйелерінде де сол кездегі жергілікті қолжетімділік туралы ескерту немесе Төтенше жағдайды тоқтату жүйесі деп аталатын төтенше жағдай туралы ескертулер болды. АҚШ-та төтенше жағдай туралы ескертудің айқын мысалы – 2023 жылдың 4 қазанында өткен Ұлттық кезеңдік тест деп аталатын жалпыұлттық ескерту тестілеуі.

The bulk of emergency warnings in the United States are sent through the Emergency Alert System, implemented in 1997. The EAS can be activated by national, state, regional, or local authorities, including police, fire, weather, and other governmental authorities. EAS is often activated when an unpredicted emergency such as a tornado, earthquake, or release of toxic gas happens. The vast majority of EAS alerts are generated by the National Weather Service. The Integrated Public Alert and Warning System (IPAWS) program of the U. S. Federal Emergency Management Agency is an attempt to integrate multiple public warning technologies into a coordinated nationwide "system of systems" using the Common Alerting Protocol. Systems targeted for inclusion in IPAWS include the Emergency Alert System, the Commercial Mobile Alert System using cellular telephones and other wireless devices and the NOAA Weather Radio network. Many states use existing air raid sirens to warn of tornadoes and flash floods. People living near certain nuclear facilities such as the Hanford Site in Washington have special radios in their home that are set to broadcast a warning signal in the event of a radiological emergency. Some emergencies (AMBER Alerts, for instance) are also sent out via e mail, cellphone text message, and highway signs. Many U. S. institutions of higher education now use multiple warning technologies on their campuses, including outdoor and indoor sirens, public address systems, email and cell phone text messaging, and digital displays. Prior to the adoption of the Emergency Alert System, the United States used CONELRAD from 1951 to 1963 and the Emergency Broadcast System from 1963 to 1997. Cable television systems in the United States also have emergency warnings at the time, known as Local Access Alert or Emergency Override System. A notable example of an emergency alert being issued in the United States was a nationwide alert test, known as the National Periodic Test, which last occurred on October 4, 2023.